Sổ giấy hay ghi chú trên điện thoại đều ghi chi tiêu tốt; cách nào hợp là cách bạn mở ra mỗi ngày mà không thấy phiền. Sổ giấy hợp với người ghi vào một giờ cố định ở nhà và muốn đọc lại cả tháng trên một trang, ghi chú điện thoại hợp với người hay ở ngoài và muốn ghi ngay lúc tiêu. Nhiều nhà dùng cả hai: điện thoại để ghi vội, sổ để giữ lâu và đọc lại.
Đừng chọn theo cái nào trông hiện đại hay cái nào trông chăm chỉ. Bài này so hai cách theo từng tiêu chí, nói rõ ai hợp cách nào, cách kết hợp, rủi ro riêng của từng cách, và một phép thử hai tuần để bạn tự chọn bằng chính thói quen của mình.
So sánh theo những gì thật sự ảnh hưởng đến việc ghi đều
Chị My, ví dụ giả định, mới ra ở riêng ở TP Hồ Chí Minh, đi làm cả ngày, tối mới về phòng trọ. Chị lập bảng này trước khi quyết định:
| Tiêu chí | Sổ giấy | Ghi chú điện thoại |
|---|---|---|
| Ghi ngay lúc tiêu | khó, phải mang sổ theo | dễ, điện thoại luôn trong tay |
| Đọc lại cả tháng | dễ, lật vài trang là thấy hết | phải cuộn dài, khó nhìn tổng |
| Cộng tổng | cộng tay, mất công nhưng nhớ số lâu | cộng tay hoặc bằng máy tính trên điện thoại |
| Hai người cùng xem | để chung một chỗ, ai cũng mở được | phải chia sẻ ghi chú, tuỳ máy mỗi người |
| Ghi chú dài, hoàn cảnh | viết thoải mái bên lề | dễ bị cắt vụn giữa các dòng |
| Bị phân tâm | gần như không | mở máy ra dễ trôi sang việc khác |
| Người lớn tuổi dùng | quen tay | tuỳ người, chữ nhỏ khó đọc |
Đọc bảng xong chị My nhận ra điều quyết định với chị là dòng đầu tiên: chị tiêu phần lớn ở ngoài, tối về thì đã quên. Nhưng chị cũng thấy dòng thứ hai quan trọng, vì chị muốn cuối tháng nhìn được tổng trên một trang.
Ai hợp với sổ giấy
Sổ giấy không lỗi thời. Nó hợp hơn hẳn với những người và những nhà sau:
- Người giữ sổ ở nhà nhiều, các khoản chi chủ yếu là đi chợ, điện nước, đồ dùng, ghi một lần vào buổi tối là đủ.
- Nhà có hai người trở lên cùng xem sổ, nhất là khi có ông bà hoặc người không quen dùng điện thoại để đọc.
- Người thấy mở điện thoại là bị cuốn sang tin nhắn, mạng xã hội, ghi chi tiêu xong thì mất nửa tiếng.
- Người muốn viết ghi chú hoàn cảnh bên cạnh con số: "tháng này có khách", "tiền thuốc tăng vì bà ốm".
- Người nhớ tốt hơn khi viết tay. Việc tự cộng tổng cuối tuần bằng tay khiến nhiều người nhớ con số lâu hơn hẳn so với nhìn một kết quả có sẵn.
- Nhà muốn giữ sổ qua nhiều năm để so cùng kỳ. Một chồng sổ có ghi năm trên gáy dễ tìm lại hơn những ghi chú nằm rải rác qua mấy lần đổi điện thoại.
Điểm yếu lớn nhất của sổ giấy là khoản chi khi ở ngoài. Cách bù là một tờ giấy gấp trong ví hoặc một ghi chú tạm trên điện thoại, tối chép vào sổ.
Ai hợp với ghi chú trên điện thoại
Không cần ứng dụng chuyên dụng nào, một ghi chú văn bản có sẵn trong máy là đủ. Cách này hợp với:
- Người tiêu chủ yếu ở ngoài, đi làm cả ngày, hay đi công tác, làm ca thất thường.
- Người sống một mình hoặc ở ghép, sổ chỉ một người đọc nên không cần chỗ để chung.
- Người đã quen gõ nhanh và không bị phân tâm khi mở máy.
- Người muốn tìm lại khoản cũ bằng cách gõ từ khoá, ví dụ tìm tất cả các lần "sửa xe" trong năm.
Cách ghi gọn nhất: mỗi tháng một ghi chú riêng, đặt tên theo tháng. Mỗi khoản một dòng theo cùng một trật tự: ngày, món, số tiền, chữ tắt mục. Ví dụ "12 chợ cá rau 85 C". Cuối tuần thêm một dòng tổng tuần ngay dưới, viết hoa cho dễ thấy khi cuộn. Giữ đúng một trật tự giúp cuối tháng đọc lướt nhanh, và nếu sau này muốn chép sang sổ giấy cũng không phải sắp xếp lại.
Thói quen đi kèm quan trọng hơn công cụ
Nhiều người đổi qua đổi lại giữa sổ và điện thoại vì nghĩ công cụ là lý do mình không ghi đều. Thường thì không phải. Ba thứ quyết định việc ghi đều là giờ ghi, chỗ ghi và câu nhắc, và chúng đúng với cả hai cách.
Giờ ghi nên gắn vào một việc đã có sẵn mỗi ngày: sau bữa tối, lúc ngồi xe buýt về, lúc chờ nồi cơm chín. Chỗ ghi phải ở trong tầm tay đúng lúc đó: sổ để cạnh bàn ăn, ghi chú ghim trên màn hình chính của điện thoại. Câu nhắc là một câu cố định mình tự hỏi hoặc người trong nhà hỏi: "Hôm nay mình chi những gì?"
Chị My từng dùng ghi chú điện thoại ba tuần mà chỉ ghi được vài ngày, vì ghi chú nằm lẫn trong hàng chục ghi chú khác, mỗi lần tìm mất cả phút. Chỉ cần ghim nó lên đầu và đổi tên cho dễ thấy, tuần sau chị ghi được gần đủ cả tuần. Công cụ không đổi, chỉ có chỗ ghi được sắp lại cho tiện tay.
Vì vậy trước khi đổi từ sổ sang điện thoại hay ngược lại, thử sửa giờ ghi, chỗ ghi và câu nhắc trước. Nếu đã sửa cả ba mà vẫn không ghi đều được, lúc đó mới nghĩ tới chuyện đổi công cụ.
Kết hợp hai thứ: điện thoại để ghi vội, sổ để giữ và đọc lại
Đây là cách chị My chọn sau hai tuần thử. Nó lấy điểm mạnh của từng thứ và tránh điểm yếu:
- Trong ngày, mỗi khi chi gì ở ngoài, gõ một dòng vào ghi chú "chi hôm nay" trên điện thoại.
- Tối về, mở sổ giấy, chép các dòng từ ghi chú sang, thêm những khoản ở nhà.
- Chép xong thì xoá sạch ghi chú "chi hôm nay" để ngày mai bắt đầu trống, tránh chép trùng.
- Cuối tuần cộng tổng trên sổ giấy, ghi nhận xét một dòng.
- Cuối tháng đọc lại trang tổng trên sổ, không cần đụng đến điện thoại.
Bước thứ ba là bước hay bị bỏ qua nhất, và cũng là nguồn của lỗi chép trùng. Nếu tối nào đó không kịp chép, cứ để nguyên ghi chú, hôm sau chép cả hai ngày rồi mới xoá. Cách này tốn thêm một hai phút mỗi tối so với chỉ dùng một thứ, nhưng đổi lại vừa không quên khoản ở ngoài, vừa có trang tổng dễ đọc.
Rủi ro riêng của từng cách và cách phòng
Sổ giấy bị mất, ướt, bị con nhỏ vẽ lên. Để sổ ở chỗ cố định, cao, khô. Cuối mỗi tháng chụp ảnh trang tổng tháng, chỉ trang tổng là đủ, để nếu mất sổ vẫn còn số liệu các tháng đã qua.
Điện thoại hỏng, mất, đổi máy. Ghi chú lưu riêng trên máy sẽ mất theo máy. Kiểm xem ghi chú có được sao lưu không, hoặc định kỳ gửi ghi chú tháng cho chính mình qua thư điện tử.
Người khác đọc được. Sổ giấy để ở nhà thì ai cũng mở được, điều này tốt với sổ chung nhưng không hợp với người ở ghép. Ghi chú điện thoại thì riêng hơn, nhưng đừng ghi số tài khoản hay mật khẩu vào đó.
Ghi chú bị trộn với việc khác. Đừng ghi chi tiêu chung vào ghi chú đang dùng để ghi việc cần làm hay danh sách mua sắm. Một ghi chú riêng cho chi tiêu, đặt tên rõ ràng, ghim lên đầu.
Chữ viết tay người khác không đọc được. Sổ giấy chung mà chỉ người viết đọc được thì lúc người đó vắng nhà, sổ coi như đóng. Viết chữ in ở cột số tiền, viết tắt theo bộ chữ tắt đã ghi ở trang đầu.
Phép thử hai tuần để tự chọn
Nếu vẫn phân vân, đừng đoán, hãy thử. Mỗi cách một tuần, cùng một kiểu tuần làm việc bình thường, rồi chấm theo ba câu:
| Câu hỏi sau mỗi tuần | Ghi lại | Chọn cách có |
|---|---|---|
| Mấy tối mình ghi đủ trên bảy tối? | một con số | số tối cao hơn |
| Cuối tuần đếm ví, chênh lệch không rõ lớn hay nhỏ? | lớn, vừa, nhỏ | chênh lệch nhỏ hơn |
| Mình thấy việc ghi nhẹ hay nặng? | một chữ: nhẹ hoặc nặng | cảm giác nhẹ hơn |
Nếu hai cách hoà nhau, chọn cách giúp bạn đọc lại dễ hơn, vì ghi chỉ là nửa đầu của việc giữ sổ; nửa sau là đọc lại để biết tiền đi đâu. Chị My thấy tuần dùng sổ giấy chênh lệch lớn hơn hẳn, tuần dùng điện thoại thì ghi đủ nhưng cuối tuần không muốn cuộn lại đọc. Kết quả là chị kết hợp cả hai. Hai tuần thử nên rơi vào hai tuần giống nhau về nhịp làm việc; đừng thử một cách trong tuần nghỉ lễ và cách kia trong tuần đi làm, vì kết quả sẽ nói về tuần chứ không nói về công cụ.
Đổi cách ghi giữa chừng mà không mất số liệu cũ
Nếp sống thay đổi thì cách ghi cũng có thể đổi: lấy chồng lấy vợ, có con, chuyển sang làm ở nhà, bố mẹ về ở cùng. Khi đổi, chỉ đổi từ đầu một tháng mới, và mang theo ba thứ: bộ mục với chữ tắt đang dùng, những khoản còn mở như tiền cho mượn, khoản chờ hoàn, và tổng của các tháng đã qua.
Từ điện thoại sang sổ giấy: chép tổng từng tháng cũ vào một trang ở cuối sổ mới, không cần chép từng dòng. Từ sổ giấy sang điện thoại: chụp các trang tổng tháng, lưu vào một thư mục ảnh đặt tên năm, rồi gõ tổng từng tháng vào đầu ghi chú tháng mới để tiện so.
Đừng giữ hai cách ghi song song quá hai tuần trong lúc chuyển. Ghi hai nơi lâu sẽ mệt, và đến lúc nào đó một nơi sẽ thiếu mà không ai biết nơi nào mới là đúng. Hết hai tuần, ghi một dòng ở trang quy ước: từ ngày nào, bản chính là sổ hay là ghi chú.
Câu hỏi thường gặp
Ghi chi tiêu trên điện thoại có cần cài ứng dụng riêng không?
Không bắt buộc. Một ghi chú văn bản có sẵn trong máy, mỗi tháng một ghi chú, mỗi khoản một dòng theo cùng trật tự là đủ cho đa số gia đình. Quan trọng là ghi đều, không phải công cụ ghi.
Người mới ra ở riêng nên bắt đầu bằng sổ giấy hay điện thoại?
Người mới ra ở riêng thường tiêu nhiều ở ngoài và sống một mình, nên ghi chú điện thoại dễ bắt đầu hơn. Nếu sau hai tuần thấy khó đọc lại cả tháng, thêm một cuốn sổ mỏng để chép tổng tuần.
Ông bà lớn tuổi có nên ghi chi tiêu trên điện thoại không?
Tuỳ ông bà. Nhiều người lớn tuổi quen viết tay và đọc chữ trên giấy dễ hơn. Không nên ép đổi sang điện thoại; nếu cần, người trẻ trong nhà chép hộ sang chỗ chung là được.
Dùng cả sổ giấy và ghi chú điện thoại có bị ghi trùng không?
Dễ trùng nếu không có quy ước. Cách tránh là coi ghi chú điện thoại chỉ là chỗ ghi tạm, tối chép sang sổ rồi xoá ngay. Sổ giấy là bản chính duy nhất, cộng tổng và đọc lại chỉ dựa vào sổ.
Ghi chú chi tiêu trên điện thoại có an toàn không?
Ghi khoản chi thì không có gì nhạy cảm lắm, nhưng không nên ghi số tài khoản, mật khẩu hay mã giao dịch vào đó. Kiểm xem ghi chú có được sao lưu để không mất khi đổi máy hoặc máy hỏng.