Nhà đông người hết chen nhau ở nhà tắm và máy giặt khi cả nhà chuyển từ “ai nhanh người ấy dùng” sang lượt theo giờ: ai đi sớm tắm trước, ông bà có khung riêng không ai chen, máy giặt chia theo ngày cho từng nhà nhỏ. Lịch chỉ cần cho hai khung giờ cao điểm sáng và tối; các giờ khác ai rảnh thì dùng.
Bài dưới đi qua cách vẽ nhịp một ngày của từng người, lịch nhà tắm mẫu, hai cách chia máy giặt, cách phơi khi ít chỗ, những điều cần lưu ý cho ông bà và cách tự kiểm. Ví dụ là một nhà bảy người ở Bắc Ninh có một nhà tắm chính và một nhà vệ sinh phụ.
Giờ cao điểm trong nhà đông người
Trong ngày, nhà tắm và máy giặt chỉ thật sự căng vào hai lúc: buổi sáng từ khi người đầu tiên dậy đến khi người cuối cùng ra khỏi nhà, và buổi tối từ khi người đi làm về đến khi cả nhà đi ngủ. Ngoài hai khung đó, nhà tắm thường trống, máy giặt thường nghỉ.
Vì vậy không cần lịch cho cả ngày. Cả nhà chỉ cần chốt thứ tự trong hai khung cao điểm. Cái khó là mỗi người đều nghĩ giờ của mình là giờ quan trọng nhất: người đi làm sớm sợ trễ, cháu đi học sợ muộn, ông bà dậy sớm muốn tắm trước khi trời nóng, người làm ca tối về khuya muốn giặt ngay bộ đồ ướt mồ hôi.
Khi không có thứ tự, những chuyện nhỏ thành chuyện bực: người đứng chờ ngoài cửa gõ liên tục, máy giặt có đồ ướt của người khác chưa phơi, nước nóng hết khi người cuối tắm. Không ai làm sai cả, chỉ là chưa ai sắp xếp. Mỗi lần chen nhau chỉ mất vài phút, nhưng nó rơi đúng vào lúc mọi người vội nhất, nên cảm giác bực lớn hơn nhiều so với số phút thật.
Vẽ nhịp một ngày của từng người
Trước khi xếp lịch, cần biết ai cần nhà tắm lúc nào. Cách làm trong một buổi tối:
- Mỗi người lớn nói giờ mình phải ra khỏi nhà buổi sáng và giờ mình thường về nhà buổi tối, tính cả ngày thường và cuối tuần.
- Mỗi người ước mình dùng nhà tắm bao lâu mỗi lượt: đánh răng rửa mặt, tắm nhanh, tắm gội lâu.
- Ghi cả những thói quen ít ai để ý, ví dụ ông tắm sau khi tập thể dục, bà ngâm chân buổi tối, cháu gội đầu tối thứ năm.
- Đặt các khoảng thời gian cạnh nhau theo thứ tự giờ ra khỏi nhà. Chỗ nào chồng lên nhau là chỗ cần xếp lại.
- Hỏi ai có thể dời giờ của mình một chút: tắm tối thay cho tắm sáng, dậy sớm hơn mười phút, gội đầu vào cuối tuần.
Thường chỉ cần hai ba người dời giờ là hết chen. Người tắm sáng lâu có thể chuyển sang tắm tối; người ra khỏi nhà muộn nhất nhường các lượt đầu cho người đi sớm.
Lịch nhà tắm mẫu cho nhà bảy người ở Bắc Ninh
Nhà anh Vũ và chị Hoà sống cùng bố mẹ anh là ông Khánh, bà Đào, em trai anh là Vinh chưa lập gia đình, và hai con của anh chị đang học cấp hai. Nhà ống có một nhà tắm chính ở tầng hai và một nhà vệ sinh nhỏ ở tầng trệt. Lịch buổi sáng ngày thường họ dán trong nhà tắm (ví dụ):
| Khung giờ | Nhà tắm chính tầng hai | Nhà vệ sinh tầng trệt |
|---|---|---|
| Năm giờ đến năm rưỡi | Ông Khánh, bà Đào tắm sau khi đi bộ | Trống |
| Năm rưỡi đến sáu giờ | Anh Vũ, đi làm sớm nhất | Vinh đánh răng rửa mặt |
| Sáu giờ đến sáu rưỡi | Hai cháu lần lượt, mỗi cháu mười lăm phút | Chị Hoà rửa mặt, chuẩn bị |
| Sáu rưỡi đến bảy giờ | Vinh tắm nhanh | Ai cần thì dùng |
| Sau bảy giờ | Chị Hoà, ra khỏi nhà muộn nhất | Ông bà dùng tự do |
Buổi tối nhà anh Vũ không xếp chi tiết, chỉ chốt hai điều: ông bà tắm trước tám giờ, không ai chen; ai gội đầu lâu thì gội sau chín giờ. Hai luật ấy đủ để buổi tối hết cảnh đứng chờ.
Máy giặt: chia theo ngày hay theo người
Có hai cách chia máy giặt phổ biến. Bảng dưới giúp chọn cách hợp nhà mình:
| Cách | Làm thế nào | Hợp khi | Chỗ dễ vướng |
|---|---|---|---|
| Chia ngày cho từng nhà nhỏ | Thứ Hai, thứ Năm của ông bà; thứ Ba, thứ Sáu của vợ chồng và cháu; thứ Tư của người độc thân; cuối tuần giặt chăn ga | Các nhà nhỏ thích giặt riêng, quần áo khác chất | Ngày mưa phải dời, cần chốt ngày bù |
| Một người giặt chung cho cả nhà | Mỗi người bỏ đồ vào giỏ của mình, người giặt gom theo màu, giặt, phơi; mỗi người tự gấp đồ mình | Nhà có người ở nhà ban ngày và sẵn lòng nhận việc này | Người giặt dễ thành người làm thay mọi người, cần có việc khác bù lại |
Nhà anh Vũ chọn cách đầu vì ông bà thích giặt riêng đồ của mình. Luật đi kèm: giặt xong trong ngày phải phơi ngay, không để đồ ướt trong lồng máy qua đêm. Ai về muộn chưa phơi kịp thì nhắn trong nhóm, người ở nhà phơi giúp, lần sau người được giúp trả lại bằng một việc khác.
Phơi đồ và gấp đồ khi nhà ít chỗ
Nhà ống, căn hộ thường chỉ có một ban công hoặc một sân thượng nhỏ. Vài cách để chỗ phơi đủ cho cả nhà:
- Chia sào phơi theo nhà nhỏ, mỗi nhà một hai sào cố định. Đồ phơi khô thì ai có sào người đó cất, không để qua ngày giặt của người khác.
- Đồ lót và khăn nhỏ phơi trên giá kẹp tròn, treo trong phòng riêng có quạt, đỡ chiếm sào ngoài.
- Chăn, ga, rèm giặt vào cuối tuần nắng, khi các nhà nhỏ đã lấy đồ ngày thường vào.
- Mỗi người có một giỏ đồ sạch riêng đặt ở chỗ cố định. Người cất đồ khô chỉ cần bỏ vào đúng giỏ, chủ giỏ tự gấp.
- Mùa mưa dài, cả nhà chốt người ở nhà ban ngày nhận việc nhìn trời, thu đồ khi có mưa, và các nhà nhỏ thay phiên trả công bằng việc khác.
Giỏ đồ sạch riêng là chi tiết nhỏ nhưng cắt được chuyện mặc nhầm áo, mất tất. Nó cũng giữ việc gấp đồ là việc của chủ đồ, không dồn cho người hay ở nhà.
Ông bà và nhà tắm: ưu tiên và an toàn
Ông bà có khung giờ riêng, không ai chen. Người cao tuổi tắm chậm hơn và không nên vội. Khung giờ riêng giúp ông bà tắm thong thả, không phải nghe tiếng gõ cửa giục.
Sàn khô trước lượt của ông bà. Người tắm trước lượt ông bà lau sàn hoặc gạt nước trước khi ra. Một tấm thảm chống trượt và một tay vịn gần chỗ đứng giúp ông bà yên tâm hơn. Lắp tay vịn vào tường mà không chắc cách khoan thì nhờ thợ.
Nước nóng đủ cho lượt của ông bà. Nếu bình nước nóng nhỏ, đừng xếp ông bà tắm ngay sau ba người tắm liền nhau. Xếp ông bà tắm đầu buổi tối hoặc đầu buổi sáng khi nước vừa nóng. Bình nước nóng có dấu hiệu lạ như rò nước, có mùi khét, rò điện thì ngắt nguồn và gọi thợ, không tự mở ra sửa.
Nhà vệ sinh gần phòng ông bà ban đêm. Nếu nhà có hai nhà vệ sinh, cái gần phòng ông bà ưu tiên cho ông bà ban đêm. Một đèn ngủ nhỏ trên lối đi đỡ cho ông bà phải bật đèn lớn.
Không khoá trong khi tắm, chỉ cài nhẹ. Bàn với ông bà dùng loại chốt mở được từ bên ngoài khi cần. Người nhà không tự ý mở, chỉ dùng khi gọi mãi không thấy trả lời.
Khi có khách ở lại, có người ốm hay mất nước
Lịch nhà tắm chạy tốt trong ngày thường, nhưng sẽ lệch ngay khi nhà có biến nhỏ. Ba tình huống hay gặp nhất là có khách ở lại vài hôm, có người ốm cần dùng nhà vệ sinh nhiều, và mất nước hoặc máy giặt hỏng.
Khi có khách ở lại, người mời khách nhường lượt của mình cho khách và tự dời giờ, không đẩy cả lịch xuống. Báo khách giờ cao điểm buổi sáng và giờ ông bà tắm để khách tránh. Nếu khách ở dài ngày, cả nhà chuyển bớt việc giặt sang cuối tuần để máy giặt dành cho khách một ngày.
Khi có người ốm, nhất là ốm đường tiêu hoá, nhà vệ sinh gần phòng người ốm nên để riêng cho người ấy trong vài ngày, cả nhà dùng cái còn lại. Đồ của người ốm giặt riêng, không gom chung với đồ của ông bà và các cháu.
Khi mất nước hoặc máy giặt hỏng, người phụ trách hoá đơn nước hoặc người hay gọi thợ nhận việc liên hệ, cả nhà chuyển sang giặt tay đồ cần thiết và dồn đồ còn lại chờ máy. Chậu, xô dự trữ nước nên có sẵn một chỗ để dùng những ngày này.
Tự kiểm sau hai tuần
Hai tuần là đủ để lịch chạy qua mọi ngày trong tuần. Ngồi lại mười phút, kiểm năm điều:
- Còn ai phải đứng chờ ngoài cửa nhà tắm vào buổi sáng không. Còn thì khung giờ của người ấy đang trùng người khác, dời một trong hai.
- Có ngày nào đồ ướt nằm trong máy giặt qua đêm không. Có thì xem ngày giặt của ai đang trùng ngày người ấy về muộn.
- Sào phơi có đủ cho ngày giặt của mỗi nhà nhỏ không. Thiếu thì thêm giá kẹp trong phòng hoặc đổi ngày giặt chăn ga.
- Ông bà có thấy phải vội trong nhà tắm không. Hỏi riêng ông bà, vì ông bà ngại nói trước mặt con cháu.
- Có ai đang làm thay việc của người khác mà không được bù, ví dụ phơi giúp, thu đồ giúp, lau sàn giúp. Có thì ghi lại để bù bằng một việc khác.
Lịch nhà tắm và máy giặt không phải để cả nhà sống như ký túc xá. Nó chỉ cắt đi vài phút bực mỗi ngày, cộng lại thành rất nhiều trong một năm ở chung.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bảy người chỉ có một nhà tắm thì có xoay xở được không?
Được, nếu xếp lượt buổi sáng và chuyển bớt người sang tắm tối. Thường chỉ cần đánh răng rửa mặt buổi sáng tách ra một bồn rửa phụ hoặc chậu ở bếp là đã đỡ được nhiều lượt chờ.
Có nên để ông bà tắm trước hay sau cùng?
Nên để ông bà tắm khi nước nóng đủ và sàn vừa được lau khô, thường là đầu buổi tối hoặc trước khi người khác dậy. Không xếp ông bà tắm cuối khi nước đã nguội và sàn còn ướt.
Ai nên lau nhà tắm sau mỗi buổi?
Người dùng cuối mỗi khung cao điểm gạt nước, treo khăn, cất đồ lại chỗ cũ. Việc lau rửa kỹ hơn trong tuần thì chia theo lịch việc nhà chung, không dồn cho một người.
Giặt chung hay giặt riêng thì tiết kiệm hơn?
Giặt chung gom đủ lồng máy nên ít lượt hơn, còn giặt riêng thì dễ chịu hơn cho người kỹ tính. Nhà có thể giặt riêng đồ mặc hằng ngày và giặt chung chăn ga, khăn tắm vào cuối tuần.
Người làm ca đêm cần giặt đồ ngay khi về thì xếp thế nào?
Cho người ấy dùng máy vào giờ không ai dùng, như sáng muộn hoặc trưa. Đồ làm ca bẩn có thể ngâm trong chậu riêng khi về rồi giặt vào giờ ấy, không cần chen vào ngày giặt của người khác.
Có cần dán lịch ra giấy không?
Hai tuần đầu nên dán một tờ nhỏ trong nhà tắm cho ai cũng nhìn thấy. Khi cả nhà đã quen, có thể gỡ xuống. Có người mới dọn đến ở cùng thì dán lại.