Sân thượng đọng nước sau mưa, máng xối tràn qua mép phần lớn là do phễu thu và ống thoát bị lá khô, đất trôi từ chậu cây, túi ni lông, rêu và cát gió đưa tới chặn lại; dọn sạch cầu chắn rác, khơi miệng phễu, đổ nước thử là xử lý được đa số trường hợp. Việc này nên làm trước mùa mưa nơi mình ở, và làm lại sau mỗi đợt gió lớn.
Nước đọng trên sân thượng không chỉ gây trơn trượt. Nước đứng lâu ngấm dần qua những vết nứt nhỏ, qua khe chân tường lan can, xuống trần tầng dưới. Nước tràn khỏi máng xối thì chảy dọc tường, làm ố tường ngoài và thấm vào trong. Chặn từ phễu thu là cách rẻ nhất để đỡ phải chống thấm.
Nước trên sân thượng đi đường nào
Một sân thượng bê tông được làm hơi dốc về phía các phễu thu, thường đặt ở góc hoặc dọc mép sân. Phễu thu là miệng ống tròn trên sàn, có một nắp chắn rác hình cầu hoặc hình nấm bằng inox hay nhựa. Nước chảy vào phễu, theo ống đứng đi xuống dọc nhà rồi ra rãnh, ra hố ga hoặc cống ngoài đường.
Với mái tôn hay mái ngói, nước chảy xuống máng xối chạy dọc mép mái, rồi vào các ống thoát đứng. Nhiều nhà phố có cả hai: phần sân thượng bê tông và một mái tôn che tum cầu thang hoặc khu phơi đồ, nước từ mái tôn đổ xuống máng rồi đổ tiếp ra sân thượng.
Chỗ dễ tắc nhất là chỗ hẹp nhất: miệng phễu dưới cầu chắn rác và chỗ nối từ máng vào ống đứng. Một nắm lá ướt nằm đúng đó là đủ làm nước đứng lại cả sân. Biết đường nước đi rồi, việc dọn chỉ là đi theo đường đó từ trên xuống: mái, máng, phễu thu, ống đứng, đầu ra dưới đất.
Trước khi lên: an toàn là phần không được bỏ
Dọn sân thượng phẳng có lan can là việc nhà mình làm được. Leo lên mái tôn, mái ngói, đứng trên mép tường không lan can thì khác hẳn. Chốt trước mấy điều:
- Chọn ngày khô, không mưa, không gió lớn, không có sấm sét. Không làm vào lúc trời sắp tối.
- Luôn có người thứ hai ở nhà, biết bạn đang ở trên đó.
- Đi giày đế bám, đeo găng tay dày vì trong rác có thể có mảnh kính, đinh, gai.
- Phần với tới được từ sân thượng hoặc từ một chiếc thang chắc có người giữ thì tự làm; phần phải bước lên mái tôn, mái ngói, mái dốc thì để thợ có dây an toàn.
- Không nhoài người qua lan can để với ống thoát phía ngoài.
- Không chạm vào dây điện, dây cáp chạy gần máng xối.
Nhà anh Tín và chị Mai ở TP Hồ Chí Minh có sân thượng trồng rau và một mái tôn che khu giặt phơi. Hai người thống nhất: sân thượng thì anh chị tự dọn mỗi tháng trong mùa mưa; máng xối mái tôn thì mỗi năm gọi thợ một lần trước mùa mưa, các lần khác chỉ đứng thang ở sân thượng nhìn và gắp rác ở đoạn máng với tới được.
Dọn phễu thu và thử nước
Chuẩn bị găng tay, bao rác, cây chổi, xô nước, một chiếc móc nhựa hoặc kẹp gắp dài. Làm lần lượt với từng phễu:
- Quét sạch lá, cát, rác quanh phễu ra xa, gom vào bao. Đừng quét dồn rác về phía phễu.
- Nhấc cầu chắn rác ra, gỡ hết rác bám quanh và bên trong cầu, rửa qua bằng nước.
- Nhìn vào miệng phễu bằng đèn pin. Thấy rác, túi ni lông, đất kẹt thì dùng móc nhựa gắp ra, không đẩy sâu vào trong.
- Lắp lại cầu chắn rác cho chắc, đúng chỗ. Cầu bị gãy, mất thì ghi lại để mua thay sớm; không để miệng phễu trống.
- Đổ một xô nước vào phễu. Nước rút nhanh, không dâng là thông. Nước rút chậm, sủi bọt, dâng lên thì đoạn ống phía dưới đang tắc.
- Nhờ người ở dưới đất xem đầu ra của ống đứng: nước có chảy ra đều không, đầu ra có bị đất, rác, đồ đạc che không.
Ghi lại vào sổ: ngày dọn, phễu nào nhiều rác nhất, phễu nào thử nước rút chậm. Sau một hai mùa, bạn sẽ biết phễu nào cần dọn dày hơn vì nằm dưới cây, gần chậu đất hay hướng gió.
Chậu cây và đồ đạc trên sân thượng: thủ phạm hay bị quên
Sân thượng nhà phố ngày nay hay có chậu cây, thùng xốp trồng rau, giá phơi, bồn nước, máy nước nóng. Mỗi thứ đóng góp một ít vào chuyện tắc thoát nước:
| Đồ trên sân thượng | Gây ra gì | Cách giảm |
|---|---|---|
| Chậu, thùng xốp trồng cây đặt sát sàn | Đất, phân, xơ dừa theo nước tưới, nước mưa trôi về phễu | Kê chân chậu cao lên, lót lưới hoặc vải dưới đáy chậu, đặt xa phễu thu |
| Cây có lá rụng nhiều, giàn leo | Lá khô dồn về góc sân, đúng chỗ phễu | Quét lá mỗi tuần mùa rụng lá, tỉa cành vươn ra trên phễu |
| Giá phơi, đồ đạc dồn ở góc | Che mất phễu, rác kẹt quanh chân đồ | Để trống một khoảng quanh mỗi phễu |
| Túi ni lông, bao bì để ngoài trời | Gió thổi, nước cuốn, bịt kín miệng phễu | Không để rác nhẹ ngoài sân thượng |
| Rêu ở chỗ hay đọng nước | Trơn trượt, giữ đất cát lại | Cọ rửa khi khô ráo, tìm lý do chỗ đó đọng nước |
Trước mùa mưa, cả nhà thử trả lời: "Mỗi phễu thu trên sân thượng nhà mình bây giờ có đồ gì đặt cạnh không?" Đi lên xem một lượt là có câu trả lời.
Máng xối mái tôn: phần nhìn được từ dưới và phần để thợ
Nhìn khi trời mưa. Cách dễ nhất để biết máng có vấn đề là đứng chỗ khô nhìn ra khi trời đang mưa vừa: nước tràn qua mép máng ở đoạn nào, chảy thành dòng ở chỗ nối nào, ống đứng có ộc nước ra đều không. Ghi lại vị trí.
Nghe tiếng nước. Ống đứng có tiếng ùng ục, nước phun ra ở mối nối giữa chừng ống là dấu hiệu ống bị nghẹt phía dưới. Ghi lại, sau mưa kiểm từ đầu ra dưới đất trước.
Đoạn máng với tới từ thang có người giữ. Gắp lá, rác bằng tay đeo găng hoặc kẹp gắp, cho vào xô treo trên thang; không đứng bậc trên cùng, không với quá xa sang bên. Xong thì đổ một ít nước vào máng xem nước có chảy về ống không.
Máng bị võng, gỉ thủng, bung móc treo. Đây là việc sửa, không phải việc dọn. Gọi thợ thay đoạn máng hoặc chỉnh lại độ dốc, nhất là trước mùa mưa bão.
Mái tôn có vít lỏng, tấm tôn bị xô. Không tự leo lên kiểm. Thợ có dây an toàn mới biết bước vào đâu để không làm móp tôn và không trượt ngã.
Sau mỗi trận mưa lớn: vòng nhìn năm phút
Việc dọn kỹ làm theo lịch, nhưng vòng nhìn sau mưa mới là lúc thấy rõ nhất chỗ nào đang có vấn đề, vì nước còn đó để chỉ đường. Khi mưa đã tạnh hẳn, trời còn sáng, một người lớn lên sân thượng và để ý:
- Chỗ nào còn đọng nước, đọng sâu cỡ nào, rộng cỡ nào; chụp một tấm ảnh từ cùng một góc mỗi lần để so.
- Phễu nào có rác dồn quanh miệng sau trận mưa; gắp ra luôn nếu ít.
- Mép tường lan can, chân bồn nước, chân giá phơi có vệt nước chảy, có chỗ nứt mới không.
- Ống đứng ngoài tường có chỗ nào rỉ nước ở mối nối không.
- Xuống nhà, nhìn trần tầng trên cùng ngay dưới các vùng vừa đọng nước, xem có vết ẩm mới không.
Năm phút này đỡ cho nhà mình nhiều buổi dò thấm sau này. Một vùng đọng nước sau mưa mà tuần sau trần bên dưới có vết ố là manh mối rất rõ cho thợ chống thấm. Nhà chị Mai chụp ảnh sân thượng sau mưa bằng điện thoại, đặt tên tệp theo ngày, cả mùa chỉ mất vài phút mà khi cần gọi thợ có ngay một chuỗi ảnh.
Chia việc sân thượng giữa những người lớn trong nhà
Một người giữ lịch, cả nhà giữ thói quen. Người giữ lịch nhắc ngày dọn kỹ và gọi thợ mỗi năm; còn những thói quen như không để túi ni lông ngoài sân, quét lá khi lên phơi đồ là của mọi người lớn hay lên sân thượng.
Người trồng rau lo phần chậu. Ai chăm cây trên sân thượng thì lo luôn chuyện kê chậu, lót đáy, giữ đất không trôi về phễu. Đây là cách chia công bằng: thú vui của ai, phần dọn đi kèm là của người đó.
Người hay lên phơi đồ lo phần nhìn. Người lên sân thượng mỗi ngày là người thấy đầu tiên rác dồn quanh phễu hay một vết nứt mới. Nhờ họ báo lại thay vì tự xử lý những việc nặng.
Ông bà không leo trèo. Ông bà có thể nhắc, nhìn, chỉ chỗ hay đọng nước những năm trước. Phần cúi, gắp rác, đứng thang thì để người trẻ hơn làm.
Ống đứng tắc: làm gì và không làm gì
Khi phễu thu đã sạch mà nước vẫn rút chậm, chỗ tắc nằm trong ống đứng hoặc ở chỗ ống chuyển hướng. Với ống lộ ngoài tường và đầu ra ở dưới đất, có thể thử từ dưới lên: dọn đầu ra, xịt nước ngược lên một chút hoặc dùng dây thông lò xo dài luồn từ đầu ra. Với ống đi âm tường, ống đổ vào hố ga kín, ống ở chung cư thì gọi thợ hoặc báo ban quản lý.
Không đổ hoá chất thông cống vào phễu thu sân thượng. Đường ống này dài, nước mưa sẽ cuốn hoá chất xuống rãnh, xuống chỗ cây cối, và cục tắc thường là lá với đất, không tan bởi hoá chất. Không chọc thanh sắt dài từ trên xuống, dễ làm thủng hoặc bung mối nối ống nhựa bên trong tường.
Nhà chị Mai từng có một mùa mưa sân thượng đọng nước mãi không hết. Thợ đến luồn dây lò xo từ đầu ra dưới đất, kéo ra nguyên một cục rễ cây và đất: chậu cây đặt ngay cạnh phễu, rễ đã mọc chui vào ống. Từ đó chị dời hết chậu ra xa phễu ít nhất một bước chân, và trong sổ ghi thêm một dòng nhắc kiểm tra mỗi khi thay chậu mới.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên dọn phễu thu sân thượng một lần?
Trong mùa mưa nên nhìn mỗi tuần và dọn kỹ mỗi tháng, thêm một lần sau mỗi trận gió lớn. Mùa khô thì thưa hơn, nhưng phải dọn kỹ một lần trước trận mưa đầu mùa vì lá, cát tích lại suốt mấy tháng.
Có nên bỏ cầu chắn rác cho nước thoát nhanh hơn không?
Không nên. Bỏ cầu chắn thì nước thoát nhanh vài ngày đầu, nhưng lá, túi ni lông, đất sẽ rơi thẳng vào ống và gây tắc sâu bên trong, khi đó phải gọi thợ thông, tốn công hơn nhiều.
Sân thượng vẫn đọng nước dù phễu thông thì sao?
Có thể sàn không đủ dốc về phễu, hoặc bị lún, phồng một vùng. Ghi lại chỗ đọng, đo độ sâu sau mưa, rồi hỏi thợ xem có cần làm lại lớp cán dốc hay thêm phễu thu không.
Nhà chung cư có cần dọn phễu thu ban công không?
Có. Ban công căn hộ cũng có phễu thu nhỏ, hay bị tóc, xơ vải, lá cây chậu chặn. Phễu ban công tắc thì nước mưa có thể tràn vào phòng. Phần ống đứng chung bên dưới là việc của ban quản lý.
Trồng rau trên sân thượng có làm hỏng thoát nước không?
Không hỏng nếu sắp xếp đúng: kê chậu lên cao, lót đáy chậu để giữ đất, đặt xa phễu, quét dọn đều. Cái nên hỏi thêm là tải trọng và lớp chống thấm sân thượng, việc này nên nhờ người có chuyên môn xem.
Có thể tự leo lên mái tôn để dọn máng không?
Không nên tự leo lên mái tôn hay mái ngói, nhất là khi tôn ướt hay mái dốc. Đứng trên sân thượng hoặc thang chắc có người giữ để làm phần với tới được, phần còn lại để thợ có dây an toàn.