Quạt trần lắc và kêu lạch cạch phần lớn do bụi bám không đều trên cánh và vít cánh, vít bầu quạt bị lỏng; quạt thông gió nhà tắm hút yếu, kêu to thường do lưới và cánh bám bụi ẩm, hoặc ổ quay đã khô, mòn. Lau sạch, siết vít, thử lại là việc nhà mình làm được; quạt lắc mạnh dù đã lau và siết, móc treo lỏng, quạt có mùi khét thì gọi thợ hoặc thay.
Hai loại quạt này có chung một điểm: nằm cao, ít ai nhìn kỹ, chạy hằng ngày trong nhiều năm. Thêm vào lịch bảo trì của nhà mỗi mùa một lần là đủ để chúng chạy êm, và để bạn thấy sớm dấu hiệu nguy hiểm như móc treo quạt trần bị lỏng.
Chuẩn bị và an toàn khi làm việc trên cao
Cả quạt trần lẫn quạt thông gió nhà tắm đều phải đứng thang mới với tới. Nhà chị Hương ở Ninh Bình là nhà ống bốn tầng, có hai quạt trần ở phòng khách và phòng ngủ tầng ba, ba quạt thông gió ở ba nhà tắm. Chị và chồng chốt mấy điều trước khi làm:
- Tắt công tắc quạt và ngắt cầu dao nhánh phòng đó, chờ quạt dừng hẳn. Không dùng tay chặn cánh quạt đang quay chậm.
- Dùng thang gấp chắc, mở hết khoá chân, đặt trên sàn khô. Một người đứng thang, một người giữ thang và đưa đồ.
- Không đứng lên ghế nhựa, bàn kính hay bậc trên cùng của thang.
- Đeo khẩu trang khi lau quạt bám nhiều bụi.
- Chụp ảnh nắp, lưới, vít trước khi tháo để lắp lại đúng.
Ông bà trong nhà có thể ngồi dưới đưa giẻ, giữ hộp vít; phần đứng thang để người trẻ làm. Nhà chị Hương ghi luôn tên người đứng thang và người giữ thang vào lịch, để không ai phải làm một mình. Nhà chỉ có một người lớn ở nhà vào cuối tuần thì để dành việc lau quạt trần cho hôm có người thứ hai, hoặc gộp vào lần thợ đến bảo dưỡng máy lạnh và nhờ thợ làm giúp; quạt thông gió nhà tắm thấp hơn, có thang chắc thì một người làm được.
Lau quạt trần không làm bụi rơi khắp phòng
Mẹo đơn giản nhất là dùng một chiếc vỏ gối cũ. Làm theo thứ tự:
- Trải tấm vải cũ hoặc giấy báo cũ dưới sàn, ngay dưới quạt.
- Lồng vỏ gối vào từng cánh quạt, tay ấn nhẹ mặt trên và mặt dưới cánh, rồi kéo vỏ gối ra từ từ về phía đầu cánh. Bụi nằm lại trong vỏ gối thay vì rơi xuống.
- Lau lại từng cánh bằng khăn ẩm vắt kiệt, sau đó lau khô. Không dùng nhiều nước để nước không chảy vào bầu mô tơ.
- Lau bầu quạt, chụp che đèn nếu có, bằng khăn khô.
- Nhìn kỹ từng cánh: có cong vênh, nứt, cánh nào bị lệch so với các cánh khác không.
- Rũ vỏ gối ra ngoài trời, giặt riêng.
Khi lau, đếm thầm để lau mỗi cánh như nhau. Lau sạch cánh này mà bỏ sót cánh kia cũng có thể làm quạt hơi lệch, vì lớp bụi dày ở một cánh đủ làm nặng bên đó.
Quạt trần lắc, kêu: đọc dấu hiệu và việc làm
Sau khi lau, bật lại quạt ở từng mức tốc độ và quan sát. Ghi lại kết quả vào sổ.
| Dấu hiệu | Thường do | Nhà mình | Gọi thợ |
|---|---|---|---|
| Lắc nhẹ ở tốc độ cao | Bụi không đều, vít cánh lỏng | Lau đều, siết vít cánh | Vẫn lắc sau khi siết |
| Lắc mạnh, cả bầu quạt chao | Cánh cong, móc treo, ty treo lỏng | Tắt quạt, không dùng | Luôn gọi |
| Tiếng lạch cạch theo nhịp | Vít chụp đèn, chụp che lỏng | Siết lại các vít lộ ra | Không hết tiếng |
| Tiếng ù rè từ mô tơ | Ổ bi khô, mòn; tụ điện yếu | Ghi lại, giảm dùng | Gọi thợ kiểm, cân nhắc thay |
| Quay chậm dù để số lớn | Tụ điện yếu, ổ bi | Không tự thay tụ | Gọi thợ |
| Mùi khét, nóng ở bầu quạt | Mô tơ quá nhiệt, chập | Ngắt điện ngay | Luôn gọi |
Siết vít chỉ là siết những vít nhìn thấy ở chân cánh và ở chụp che, bằng tua vít đúng cỡ, vừa tay. Không tháo bầu quạt hay đụng vào phần treo trên trần.
Móc treo quạt trần: thứ quan trọng nhất mà ít ai nhìn
Quạt trần treo trên một móc hoặc ty bắt vào trần bê tông hay xà. Đây là chi tiết chịu toàn bộ sức nặng và lực rung của quạt trong nhiều năm. Ở nhà cũ, nhà đã sửa trần thạch cao sau này, có khi móc treo không còn được bắt chắc như ban đầu.
Cách nhìn đơn giản: khi quạt đang tắt, đứng thang, nắm nhẹ phần ống ty gần trần, lay rất nhẹ. Quạt đung đưa theo ty là bình thường với nhiều kiểu treo; nhưng thấy phần chụp sát trần xê dịch, nghe tiếng lục cục ở chỗ móc, thấy vết nứt quanh chỗ bắt móc, bụi vữa rơi ra thì dừng ngay, không dùng quạt đó nữa và gọi thợ kiểm tra.
Đừng tự tháo chụp che trần để xem móc nếu chưa từng làm, vì đó cũng là chỗ dây điện đi vào quạt. Ghi lại vào sổ, kèm ảnh, để thợ biết trước. Đây là lý do việc lau quạt trần nên làm theo mùa: mỗi lần lau là một lần có người đứng gần, nhìn kỹ chỗ treo.
Vệ sinh quạt thông gió nhà tắm và thử sức hút
Quạt thông gió nhà tắm hút hơi ẩm ra ngoài, giúp nhà tắm khô nhanh, ít mốc. Lưới của nó bám một lớp bụi ẩm, dính, nên hút yếu dần mà không ai nhận ra. Làm như sau:
- Ngắt điện quạt. Gỡ nắp lưới mặt trước; nhiều loại có lẫy hoặc lò xo giữ, kéo nhẹ ra.
- Rửa nắp lưới bằng nước ấm pha nước rửa chén, chải các khe, phơi khô.
- Dùng chổi lông mềm hoặc khăn khô lau cánh quạt và lòng quạt, không xịt nước vào mô tơ.
- Lắp nắp lưới khô vào, bật lại điện.
- Thử sức hút: bật quạt, áp một tờ giấy vệ sinh mỏng gần mặt lưới. Giấy bị hút dính vào lưới là quạt còn hút tốt; giấy chỉ rung nhẹ hoặc rơi xuống là hút yếu.
- Hút yếu dù đã sạch: có thể ống dẫn bị tắc, cửa chớp phía ngoài bị kẹt, hoặc mô tơ yếu. Ghi lại và gọi thợ.
Ghi kết quả thử giấy vào sổ, ví dụ "nhà tắm tầng hai: hút dính chắc". Lần sau thử lại, so với dòng này là biết quạt có đang yếu đi hay không.
Khi nào nên thay quạt thay vì sửa tiếp
Quạt thông gió kêu to, rè rè dù đã lau sạch. Ổ quay của mô tơ nhỏ đã khô hoặc mòn. Với loại quạt thông gió dân dụng nhỏ, nhiều nhà chọn thay cả quạt vì sửa ổ quay không bền. Hỏi thợ xem lỗ khoét có hợp cỡ quạt mới không.
Quạt trần quay chậm, nóng bầu, đã sửa một lần mà tái lại. Mô tơ đang xuống. Hỏi thợ thật lòng xem sửa tiếp được bao lâu. Ghi lại các lần sửa để tự cân.
Cánh quạt nứt, cong, vỡ một phần. Cánh hỏng làm quạt mất cân bằng, rung, lâu dần hại cả móc treo. Thay cánh đúng loại hoặc thay quạt.
Quạt trần đã phải gọi thợ chỉnh móc treo hơn một lần. Lần chỉnh thứ hai là dấu hiệu chỗ bắt vào trần có vấn đề. Nhờ thợ xem kỹ phần trần, cân nhắc chuyển quạt sang vị trí treo chắc hơn hoặc dùng quạt treo tường, quạt đứng thay thế.
Quạt quá cũ, không còn linh kiện. Khi thợ nói không còn tụ hay cánh đúng loại, đó là lúc tính thay, đừng chắp vá linh kiện khác cỡ.
Chỗ hay sai khi tự chăm quạt
Lau quạt trần khi chỉ tắt công tắc trên tường. Công tắc tắt nhưng có người khác trong nhà tiện tay bật lên là cánh quay ngay khi bạn đang đứng thang. Ngắt cầu dao nhánh, báo cả nhà đang làm, dán một miếng băng dính lên công tắc.
Bẻ cánh quạt cho thẳng. Cánh quạt kim loại bị cong mà nắn bằng tay hiếm khi về đúng góc ban đầu, còn làm lệch thêm. Cánh cong thì thay đúng loại.
Siết vít quá tay. Vít bắt vào nhựa hay kim loại mỏng dễ toét ren, lần sau không giữ được nữa. Siết vừa chặt, thấy cứng tay là dừng.
Dùng bình xịt tẩy dầu mạnh cho quạt thông gió. Hơi xịt bay vào mô tơ, lại đọng ở nhà tắm kín. Nước ấm pha nước rửa chén cho phần lưới tháo rời được là đủ, phần còn lại chỉ lau khô.
Lịch quạt trong năm và chia việc
Quạt trần dùng nhiều trong mùa nóng nên lau một lượt trước mùa nóng, giữa mùa thêm một lần nếu nhà nhiều bụi. Quạt thông gió nhà tắm chạy quanh năm, lau mỗi vài tháng, và lau ngay trước mùa ẩm vì đó là lúc nó làm việc nặng nhất. Quạt hút mùi bếp có lịch riêng theo mức nấu chiên xào của nhà.
Nhà chị Hương gắn việc lau quạt vào cùng ngày rửa lưới lọc máy lạnh: đằng nào cũng đã lôi thang ra, ngắt cầu dao, trải giấy dưới sàn. Một buổi sáng Chủ nhật, hai vợ chồng làm hết tầng một và tầng hai, tuần sau làm tầng ba, tầng bốn. Trong sổ, mỗi quạt một dòng: vị trí, năm lắp, lần lau gần nhất, kết quả thử, ghi chú tiếng kêu.
Đã lôi thang ra thì làm luôn những quạt khác trong cùng buổi. Quạt đứng, quạt bàn: rút phích, tháo lồng, rửa cánh nhựa bằng nước xà phòng, lau khô kỹ, nhìn dây nguồn có nứt gãy gần phích không. Quạt treo tường: lau lồng và cánh, nhìn chỗ bắt vít vào tường có lỏng, nứt không. Quạt hút mùi bếp: tháo lưới lọc mỡ ngâm nước ấm xà phòng theo hướng dẫn của máy, phần bên trong bám mỡ dày thì để thợ. Gom như vậy, thay vì năm ngày nhớ năm thứ, nhà chỉ cần nhớ một buổi "ngày quạt" mỗi mùa.
Mỗi đầu mùa, hỏi nhau một câu: "Quạt nào trong nhà dạo này nghe khác đi?" Người ngủ dưới quạt mỗi đêm luôn là người nghe ra trước tiên.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên lau quạt trần một lần?
Nhà ít bụi thì mỗi mùa một lần, trước mùa nóng là quan trọng nhất. Nhà gần đường lớn, nhà có người dị ứng bụi thì dày hơn. Mỗi lần lau cũng là một lần nhìn móc treo, siết vít.
Quạt trần hơi lắc có nguy hiểm không?
Lắc nhẹ ở tốc độ cao thường do bụi và vít, xử lý được. Lắc mạnh, cả bầu quạt chao, có tiếng lục cục ở chỗ treo thì tắt ngay, không dùng nữa cho tới khi thợ kiểm tra móc treo.
Có nên tra dầu vào quạt thông gió nhà tắm cho đỡ kêu không?
Không nên tự tra dầu vào mô tơ kín, dầu bám bụi ẩm còn làm hỏng nhanh hơn. Lau sạch lưới, cánh; nếu vẫn kêu to thì nhờ thợ xem có nên thay quạt không.
Quạt thông gió nhà tắm nên bật bao lâu sau khi tắm?
Nhiều nhà bật thêm một khoảng sau khi tắm cho tới khi gương, tường bớt hơi nước. Đọc hướng dẫn của quạt xem có chạy liên tục được lâu không; nhà tắm có cửa sổ thì mở cửa sổ cùng lúc.
Lau quạt trần bằng nước có được không?
Được với khăn ẩm vắt thật kiệt, lau cánh rồi lau khô ngay. Không xịt nước, không để nước chảy vào bầu mô tơ hay vào chỗ dây điện, và luôn ngắt điện trước khi lau.
Nhà thuê có quạt trần lắc thì làm gì?
Ngừng dùng quạt, chụp ảnh hoặc quay đoạn video ngắn khi quạt chạy, gửi chủ nhà kèm mô tả. Móc treo và mô tơ là phần đi theo nhà, chủ nhà nên gọi thợ kiểm.