Cửa nhôm kính lùa kéo nặng thường do cát bụi trong ray và bánh xe bị mòn; nước mưa tràn qua ray vào nhà thường do lỗ thoát nước nhỏ ở ray dưới bị tắc, gioăng cao su co ngót hoặc đường keo quanh khung bị bong. Vệ sinh ray, thông lỗ thoát nước, lau gioăng là việc nhà mình làm được trong một buổi; thay bánh xe, thay gioăng, bắn lại keo phía ngoài nhà cao tầng là việc của thợ.
Phần lớn nhà ở đô thị bây giờ có ít nhất một cánh cửa lùa ra ban công hay vài khung cửa sổ nhôm kính. Chúng ít hỏng đột ngột, chỉ nặng dần, hở dần, và người trong nhà quen tay kéo mạnh hơn mỗi ngày cho tới khi bánh xe vỡ hẳn hoặc một trận mưa tạt làm ướt cả sàn.
Một cánh cửa lùa được làm thế nào
Hiểu sơ cấu tạo giúp bạn biết mình đang lau chùi chỗ nào. Cánh cửa lùa nằm trên ray dưới nhờ hai bánh xe nhỏ giấu trong đáy cánh. Phía trên có ray dẫn hướng giữ cánh đứng thẳng. Quanh khung kính và mép cánh có gioăng cao su hoặc chổi lông để chặn gió, bụi, nước. Ray dưới thường có những khe hoặc lỗ thoát nước nhỏ, đôi khi có nắp nhựa che, để nước mưa lọt vào ray chảy ngược ra ngoài thay vì tràn vào nhà.
Cửa sổ mở quay ra ngoài thì khác: cánh treo trên bản lề, thường là loại bản lề trượt có ma sát giữ cánh ở góc mở, đóng lại nhờ tay nắm và chốt. Gioăng chạy quanh khung.
Giữa khung nhôm và tường có một đường keo hoặc vữa chèn. Đường này lão hoá dưới nắng mưa, nứt, bong ra là nước đi thẳng vào chân tường bên trong, nhiều nhà nhầm với thấm tường.
Anh Phong ở căn hộ tầng cao tại Đà Nẵng, cửa lùa phòng khách hướng ra biển. Mùa mưa cuối năm, mỗi trận mưa gió mạnh là nước tràn qua ray vào sàn gỗ. Anh lần theo từng phần ở trên để tìm ra chỗ nước lọt.
Vệ sinh ray và thông lỗ thoát nước
Chọn ngày khô ráo. Chuẩn bị máy hút bụi có đầu hút nhỏ, bàn chải đánh răng cũ, khăn ẩm, que nhựa mảnh, chai nước nhỏ.
- Mở cánh cửa sang một bên hết cỡ, hút sạch cát, tóc, lá khô trong ray dưới. Làm xong một nửa thì kéo cánh sang bên kia, hút nốt nửa còn lại.
- Dùng bàn chải đánh bật lớp bụi bám ở góc ray, hút lại lần nữa, rồi lau bằng khăn ẩm vắt kiệt.
- Tìm các khe, lỗ thoát nước ở ray dưới, thường nằm phía ngoài hoặc ở đáy ray. Nắp che bật ra được thì mở ra, dùng que nhựa mảnh khều nhẹ đất cát, xác côn trùng.
- Đổ từ từ một ít nước vào ray phía ngoài. Nước chảy ra ngoài qua lỗ thoát là thông. Nước đọng trong ray, dâng về phía trong là lỗ còn tắc, làm lại hoặc ghi chờ thợ.
- Lau ray trên bằng khăn quấn quanh que dài.
- Kéo thử cánh cửa vài lần, cảm nhận độ nhẹ trước và sau.
Nhà anh Phong tìm thấy cả ba lỗ thoát nước ở ray dưới đều bị cát biển lấp kín. Thông xong, trận mưa sau nước chỉ còn đọng trong ray rồi chảy ra ngoài, không lan vào sàn nữa.
Dấu hiệu nào ở đâu, ai làm
Dùng bảng này để chia việc trong nhà và để nói chuyện với thợ cho đúng chỗ.
| Dấu hiệu | Thường ở đâu | Nhà mình | Thợ |
|---|---|---|---|
| Cửa kéo nặng, rít, giật cục | Ray bẩn, bánh xe mòn, vỡ | Vệ sinh ray | Chỉnh hoặc thay bánh xe |
| Nước tràn qua ray vào trong | Lỗ thoát nước tắc | Thông lỗ, thử nước | Khi lỗ quá nhỏ, ray lắp ngược dốc |
| Gió rít, bụi lọt qua mép cánh | Gioăng, chổi lông co ngót, rách | Lau gioăng, thử kín | Thay gioăng, chổi lông |
| Nước thấm chân tường cạnh khung | Keo quanh khung nứt, bong | Ghi lại vị trí, chụp ảnh | Cạo bắn keo lại, nhất là phía ngoài |
| Cánh cửa sổ quay không giữ được góc mở, xệ | Bản lề trượt lỏng, mòn | Siết vít lộ ra ngoài nếu thấy lỏng | Thay bản lề |
| Kính nứt, khung cong vênh | Va đập, lắp đặt | Dán băng dính chéo tạm, tránh đứng gần | Thay kính, chỉnh khung |
Với căn hộ cao tầng, mọi việc ở phía ngoài khung kính là việc của thợ có dây an toàn hoặc của ban quản lý toà nhà. Nhà mình không nhoài người ra để lau, bắn keo hay gỡ đồ phía ngoài.
Gioăng và cách tự thử độ kín
Lau gioăng bằng nước xà phòng loãng. Gioăng bám bụi, muối biển, dầu mỡ thì cứng nhanh hơn. Lau bằng khăn ẩm có chút nước rửa chén, sau đó lau lại bằng nước sạch, để khô. Không dùng xăng, dầu hoả hay chất tẩy mạnh vì cao su sẽ trương hoặc nứt.
Thử kín bằng một tờ giấy mỏng. Đóng cửa kẹp một tờ giấy trắng mỏng vào mép cánh, rồi rút ra. Rút dễ dàng không có lực giữ là chỗ đó hở. Thử dọc theo bốn cạnh, mỗi đoạn một lần, ghi lại đoạn nào hở.
Nhìn gioăng có nứt, co rút ở góc không. Gioăng co rút thường để lộ một khe hở ở các góc khung. Gioăng đã chai cứng, nứt chân chim thì cần thay, không nên bôi dầu cho mềm.
Thử nước có người đứng bên trong. Ngày nắng, một người đứng ngoài ban công dùng vòi nước tưới nhẹ lên từng đoạn khung, từ dưới lên trên, mỗi đoạn chừng một phút; người đứng trong nhà cầm đèn pin nhìn mép cánh, góc khung, chân tường. Thấy nước rịn ở đâu thì đánh dấu bằng băng dính. Cách này chỉ làm được ở ban công an toàn, không làm với cửa sổ phải nhoài người ra.
Chổi lông ở cửa lùa bẹp, rụng lông. Cửa lùa thường dùng dải chổi lông ở mép cánh. Khi lông bẹp hẳn, gió và bụi lọt qua dễ dàng; thay dải này là việc nhỏ của thợ, có khi chỉ cần vài phút.
Bôi trơn: chỗ nào cần, chỗ nào không
Ray dưới không cần dầu mỡ. Dầu nhớt bôi vào ray sẽ giữ cát bụi lại, sau vài tuần thành một lớp bùn đặc làm cửa còn nặng hơn. Ray chỉ cần sạch và khô.
Bánh xe và bản lề trượt thì một lượng rất nhỏ. Dùng loại bôi trơn dạng xịt khô hoặc gốc silicone, xịt một ít, lau phần thừa ngay. Không dùng mỡ bò, dầu ăn, dầu máy may cho các chi tiết này.
Khoá, tay nắm kêu kẹt. Nhỏ một chút dầu chuyên cho ổ khoá vào khe, mở đóng vài lần, lau sạch. Tay nắm lỏng thường chỉ cần siết lại vít bên trong nắp che, nếu tháo được dễ dàng.
Bản lề cửa sổ quay xệ thì đừng bôi trơn mà siết. Cửa xệ do bản lề mòn hoặc vít lỏng, bôi trơn không làm cửa thẳng lại. Thấy vít lộ ra thì siết vừa tay; bản lề mòn thì thay.
Chỗ hay sai khi chăm cửa nhôm kính
Kéo mạnh tay khi cửa đang nặng. Cửa nặng là bánh xe đang chịu lực bất thường hoặc có vật cản trong ray. Kéo mạnh làm vỡ bánh xe nhựa, cong ray, có khi cánh trật khỏi ray rơi ra. Dừng lại, vệ sinh ray trước.
Xịt nước mạnh vào ray và khe cửa. Xịt áp lực đẩy nước vào trong khung, vào chỗ nối với tường, đúng chỗ mình đang muốn giữ khô. Lau và hút bụi là đủ.
Tự nhấc cánh cửa lùa ra khỏi ray. Cánh kính lớn rất nặng, nhấc ra lắp vào cần hai người có kinh nghiệm và đúng thao tác. Lỡ tay là vỡ kính, đứt tay. Việc chỉnh, thay bánh xe nên để thợ.
Trét keo đè lên đường keo cũ còn bong. Keo mới bám lên keo cũ đã bong thì cũng bong theo, nước vẫn đi dưới lớp keo. Đường keo phải được cạo sạch, làm khô rồi bắn lại, nhất là ở phía ngoài.
Lưới chống muỗi đi kèm cửa: phần hay bị bỏ quên
Nhiều cửa sổ, cửa lùa có thêm một lớp lưới chống muỗi dạng lùa, dạng xếp hay dạng cuốn. Lưới này giữ lại rất nhiều bụi và cũng có ray riêng. Khi chăm cửa, làm luôn phần lưới:
- Lưới lùa: hút bụi ray của lưới như ray cửa, lau mặt lưới bằng khăn ẩm hoặc chổi lông mềm, không chọc thủng.
- Lưới xếp: kéo ra hết cỡ, lau dọc các nếp gấp, nhìn dây kéo bên trong có bị tuột, sờn không.
- Lưới cuốn: kéo xuống hết, lau nhẹ, để lưới tự cuốn lên chậm, không buông tay cho nó bật mạnh.
- Thấy lưới rách, dây kéo tuột, lò xo cuốn yếu thì ghi lại để gọi thợ thay cùng lúc với việc chỉnh cửa.
Lưới sạch thì phòng thoáng hơn, và cũng đỡ một nguồn bụi rơi vào ray cửa mỗi lần đóng mở. Ghi lưới vào cùng dòng với cánh cửa trong sổ, để không ai phải nhớ riêng.
Lịch chăm cửa trong năm và câu nên hỏi nhau
Nhà ở thành phố nhiều bụi, nhà gần biển, nhà gần công trình đang xây thì ray bẩn nhanh, nên vệ sinh ray mỗi tháng; nhà khác thì vài tháng một lần là đủ. Trước mùa mưa nơi mình ở, làm một lượt kỹ: ray, lỗ thoát nước, thử kín bằng tờ giấy, nhìn đường keo quanh khung. Sau mùa mưa bão, xem lại chỗ nào nước đã vào để gọi thợ trong mùa khô, lúc thợ rảnh và keo mới bắn có thời gian khô.
Ghi vào sổ mỗi cánh cửa một dòng: vị trí, lần vệ sinh gần nhất, lỗ thoát nước có thông không, đoạn nào thử giấy thấy hở. Khi gọi thợ, đưa trang này cho thợ đọc.
Câu cả nhà nên hỏi nhau: "Cánh cửa nào trong nhà mình đang phải kéo mạnh tay?" Người ở nhà nhiều nhất, có khi là ông bà, thường biết rõ hơn cả, vì họ mở đóng cửa ban công phơi đồ mỗi ngày. Cửa nặng với người trẻ chỉ là phiền, với người lớn tuổi là chuyện dễ trẹo tay, nên cánh cửa ông bà hay dùng nhất là cánh cửa đáng được chăm trước nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xịt dầu nhớt vào ray cho cửa lùa nhẹ hơn không?
Không nên. Dầu giữ cát bụi lại trong ray, sau một thời gian cửa nặng hơn trước. Ray chỉ cần hút bụi và lau khô; nếu cửa vẫn nặng thì bánh xe có vấn đề, cần thợ chỉnh hoặc thay.
Lỗ thoát nước ở ray cửa nằm ở đâu?
Thường là các khe nhỏ ở đáy ray dưới hoặc ở mặt ngoài khung, đôi khi có nắp nhựa che chống côn trùng. Nhìn kỹ phía ngoài ray hoặc hỏi thợ lắp cửa nếu không tìm thấy.
Thay gioăng cửa có tự làm được không?
Một số loại gioăng chèn vào rãnh có thể tự thay nếu mua đúng loại, nhưng khó chọn đúng cỡ và dễ chèn không khít. Với cửa ban công, cửa hướng mưa, nên để thợ đo và thay.
Nước mưa vào qua cửa dù ray đã thông thì sao?
Có thể do gió mạnh đẩy nước qua mép cánh, gioăng hở, keo quanh khung nứt, hoặc ray lắp bị dốc vào trong. Ghi lại nước vào ở đâu khi mưa, chụp ảnh, rồi nhờ thợ kiểm.
Cửa kính bị nứt thì xử lý tạm thế nào?
Dán băng dính chéo lên vết nứt ở cả hai mặt nếu với tới an toàn, tránh để trẻ em và người lớn tuổi đứng gần, không đóng mở mạnh cánh đó. Gọi thợ thay kính càng sớm càng tốt.
Căn hộ thuê thì sửa cửa là việc của ai?
Vệ sinh ray, lau gioăng thường là việc bên thuê. Bánh xe vỡ, gioăng hỏng do lão hoá, keo quanh khung bong thì báo chủ nhà, kèm ảnh và mô tả, để chủ nhà gọi thợ.