QuanXuyen.comQuán Xuyến
Quán xuyến nhà nhiều thế hệ

Nếp nhà khác nhau giữa ông bà và vợ chồng trẻ: vài luật chung, còn lại nhường nhau

Giờ giấc, điện nước, đồ cũ, khách khứa: tách nếp nhà thành luật chung, chuyện nhường nhau và chuyện riêng, chọn dưới năm luật và xử lý khi có người làm khác.

Young husband carrying a cardboard box of old household items past his seated father on a tiled porch, both glancing at the box, late afternoon golden light, wide shot

Nếp nhà khác nhau giữa ông bà và vợ chồng trẻ không cần xoá đi, chỉ cần tách ra ba loại: vài luật cả nhà cùng giữ, những chuyện hai bên nhường nhau, và những chuyện là việc riêng của từng người. Luật chung nên dưới năm điều. Càng nhiều luật, càng nhiều lần có người phạm luật.

Bài này giúp bạn liệt kê những chỗ nếp sống hay va nhau, phân loại chúng, chọn luật chung, xem cách một nhà ở Hưng Yên làm, và biết khi nào luật đang quá chặt. Bài không bàn chuyện cách nuôi dạy cháu, vốn là một chủ đề riêng.

Nếp nhà hay khác nhau ở những chỗ nào

Viết ra trước khi bàn giúp hai bên thấy khác biệt là chuyện thói quen, không phải chuyện ai đúng ai sai. Bảng dưới gom những chỗ hay gặp nhất:

Chỗ hay vaÔng bà thường quenVợ chồng trẻ thường quen
Giờ dậy, giờ ngủDậy năm giờ, mở cửa, quét sân, ngủ trước mười giờDậy sát giờ đi làm, thức khuya xem phim, làm việc
Điện, nước, điều hoàTắt đèn khi ra khỏi phòng, quạt thay điều hoà, hứng nước mưaĐiều hoà cả đêm, máy giặt mỗi ngày, bình nóng lạnh bật sẵn
Đồ cũGiữ lại, sau này có lúc dùngBỏ đi cho gọn, cần thì mua
Khách đến nhàHàng xóm vào lúc nào cũng được, cửa mở cả ngàyBạn bè hẹn trước, cửa khoá khi không ai ở phòng khách
Hàng gửi về nhàÍt mua, mua thì ra chợNhiều gói hàng, thùng giấy chất ở góc
Ăn mặc trong nhàÁo quần kín đáo, kể cả lúc nóngĐồ ngủ, đồ mỏng mặc cả ngày cuối tuần

Đọc bảng sẽ thấy hầu hết các ô đều hợp lý ở góc nhìn của người làm. Ông bà tắt đèn vì đã sống qua thời thiếu thốn. Vợ chồng trẻ bật điều hoà vì đi làm cả ngày, tối cần ngủ đủ. Không ai trong bảng đang cố làm phiền người khác. Khi cả nhà cùng đọc bảng này, giọng nói chuyện thường dịu đi hẳn, vì ai cũng thấy thói quen của mình được ghi ra như một điều bình thường chứ không phải một lỗi cần sửa.

Tách nếp nhà ra ba loại trước khi bàn

Loại một là luật chung, ai cũng giữ. Đây là những thứ ảnh hưởng đến an toàn, tiền chung hoặc giấc ngủ của người khác. Ví dụ: khoá cổng sau mười giờ, không để bếp gas khi ra khỏi nhà, giữ yên lặng sau mười một giờ đêm. Những điều này không ai được miễn.

Loại hai là chuyện nhường nhau. Những thứ hai bên khác nhau mà không ai thiệt hại thật sự, chỉ là thấy khó chịu. Ví dụ: giờ dậy cuối tuần, chuyện giữ hay bỏ một món đồ cũ không chiếm chỗ ai. Loại này mỗi bên lùi một bước, không thành luật.

Loại ba là việc riêng của từng người. Phòng riêng sắp xếp thế nào, mua sắm bằng tiền riêng, mặc gì trong phòng mình, xem gì trên điện thoại. Đây là phần không ai góp ý, dù là bố mẹ.

Một chuyện có thể đổi loại theo hoàn cảnh. Điều hoà bật cả đêm ở phòng riêng mà mỗi phòng có công tơ riêng là việc riêng. Nhưng nếu cả nhà chung một hoá đơn và vợ chồng không góp thêm, nó thành chuyện tiền chung và phải bàn. Đặt chuyện vào đúng loại trước, rồi mới bàn cách giải quyết.

Chọn luật chung: dưới năm điều, viết bằng lời nhẹ

Cách chọn luật chung để không biến nhà thành ký túc xá:

  1. Mỗi người viết ra một hai điều mình thật sự khó chịu khi người khác làm. Chỉ viết điều đã xảy ra nhiều lần, không viết điều “lỡ đâu”.
  2. Gạch những điều thuộc loại hai và loại ba. Thường danh sách sẽ ngắn lại còn một nửa.
  3. Trong số còn lại, giữ những điều liên quan đến an toàn, tiền chung, giấc ngủ. Mỗi thế hệ nên có ít nhất một điều của mình được chọn, để không ai thấy luật chỉ đặt cho mình.
  4. Viết luật bằng câu mô tả việc làm, không bằng câu trách. Viết “khoá cổng sau mười giờ, ai về muộn tự mở”, không viết “không được về muộn”.
  5. Thử trong một tháng rồi ngồi lại. Điều nào không ai nhớ thì bỏ; điều nào vẫn có người phạm thì xem luật có hợp lý không trước khi nhắc người phạm.

Năm điều là trần, không phải mục tiêu. Có nhà chỉ cần ba điều. Luật chung chỉ có tác dụng khi cả nhà nhớ được mà không cần nhìn giấy.

Một mẹo nhỏ khi chọn: đọc to từng luật trước mặt cả nhà và hỏi “ai thấy điều này khó làm”. Nếu có người im lặng nhưng nhíu mày, hỏi riêng người ấy sau bữa. Luật mà một người ngầm không đồng ý sẽ bị lờ đi trong vòng vài tuần, và khi bị lờ, những luật còn lại cũng mất dần sức nặng.

Ví dụ nhà bà Sen ở Hưng Yên sau khi con trai cưới vợ

Bà Sen sống một mình sau khi ông mất, con trai là anh Đạt cưới chị Thảo và hai vợ chồng về ở cùng bà. Ba tháng đầu, chuyện nhỏ chồng lên nhau: bà dậy sớm quét sân và bật đài, chị Thảo làm ca tối nên ngủ đến tám giờ; bà giữ mọi chai lọ thuỷ tinh dưới gầm cầu thang, anh Đạt muốn dọn để để xe; chị Thảo hay nhận hàng, thùng giấy chất ở phòng khách.

Anh Đạt đề nghị mỗi người viết ra hai điều. Bà viết: thùng giấy để phòng khách nhìn bừa, và cổng hay để mở đêm. Chị Thảo viết: đài bật sáng sớm làm chị mất ngủ sau ca đêm. Anh Đạt viết: gầm cầu thang không có chỗ để xe.

Cả nhà chốt ba luật chung: khoá cổng sau mười giờ; thùng hàng mở trong ngày và mang ra chỗ để giấy vụn; trước bảy giờ sáng ai nghe đài, xem tivi thì dùng tai nghe hoặc vặn nhỏ ở bếp. Chuyện chai lọ dưới gầm cầu thang được xếp vào loại nhường nhau: bà giữ một thùng chai lọ bà hay dùng để ngâm và đựng, phần còn lại anh Đạt mang cho người thu mua, gầm cầu thang để được một xe.

Không ai bàn chuyện chị Thảo ngủ muộn, vì đó là việc riêng của người làm ca. Không ai bàn chuyện bà bật quạt thay điều hoà trong phòng bà. Ba luật dán ở cánh cửa bếp được hai tháng thì không ai cần nhìn nữa.

Điện nước và đồ cũ: hai chỗ va nhau nhiều nhất

Chuyện tiết kiệm điện nước hay thành chuyện lớn vì nó chạm đến cả tiền và cả cách sống. Cách gỡ thường là đưa nó về chuyện tiền chung. Nếu vợ chồng trẻ dùng điều hoà nhiều hơn, họ góp thêm vào tiền điện hoặc nhận trọn khoản điện. Khi ông bà biết phần chênh đã có người trả, chuyện bật điều hoà thôi là chuyện phí của. Ngược lại, ông bà muốn tắt đèn hành lang khi không ai đi thì người trẻ cứ tắt theo, việc này không thiệt ai.

Đồ cũ là chuyện cảm xúc nhiều hơn chuyện chỗ. Với người từng sống qua thời thiếu, cái chai, cái túi nilon, cái hộp bánh là thứ “còn dùng được”. Bỏ đi khi chưa hỏi, dù là món chẳng ai cần, sẽ để lại cảm giác bị coi thường. Cách êm là chia khu: trong phòng ông bà và một góc kho cho ông bà giữ theo ý mình; khu chung như phòng khách, lối đi, cầu thang thì giữ gọn theo thoả thuận.

Mỗi dịp dọn nhà, mời ông bà cùng chọn đồ bỏ chứ không dọn khi ông bà vắng nhà. Món nào ông bà còn tiếc thì cất vào góc của ông bà. Sau vài lần như vậy, ông bà thường tự bỏ bớt vì thấy mình được quyết.

Khi có người làm khác luật chung

Nhắc riêng, không nhắc trước mặt người khác. Ông bà phạm luật thì người con ruột nhắc; con dâu, con rể phạm thì vợ hoặc chồng của họ nhắc trước. Nhắc trước mặt cả nhà làm người bị nhắc mất mặt và chuyện nhỏ thành chuyện thể diện.

Nhắc một lần, rồi hỏi luật có hợp không. Nếu một người phạm luật nhiều lần, có thể luật đang không hợp với hoàn cảnh người ấy. Ví dụ luật khoá cổng mười giờ với người làm ca tối thì nên đổi thành “ai về sau mười giờ tự khoá lại”.

Không lấy luật chung để nói chuyện khác. Khi đang giận vì chuyện tiền hay chuyện con cái, rất dễ lôi chuyện “quên tắt đèn” ra nói cho hả. Làm vậy luật chung sẽ thành vũ khí và không ai muốn giữ nữa.

Ông bà cũng được nhắc người trẻ, bằng cách đã thống nhất. Nếu ông bà khó nói trực tiếp, chốt sẵn một cách: ông bà nói với con ruột, con ruột chuyển lời. Như vậy ông bà không phải nín nhịn, và người trẻ cũng không bị nghe trách liên tục.

Tự kiểm: luật đang quá nhiều hay quá ít

Sau ba tháng, xem các dấu hiệu sau để biết có cần chỉnh không:

  • Có người phải nhìn giấy mới nhớ luật: luật đang quá nhiều, bỏ bớt điều ít quan trọng.
  • Cùng một chuyện bị nhắc lại hằng tuần: chuyện đó chưa thành luật hoặc luật đó không hợp, cần bàn lại.
  • Ông bà hoặc vợ chồng trẻ bắt đầu ở lì trong phòng: phần việc riêng đang bị góp ý quá nhiều, cần trả lại chỗ riêng.
  • Có người nói “ở nhà mình mà như ở nhà người khác”: người ấy chưa có điều nào của mình trong luật chung.
  • Khách đến chơi mà cả nhà lúng túng không biết ai tiếp: luật về khách chưa rõ, thêm một câu là đủ.

Nếp nhà không phải để thắng nhau, mà để hai thế hệ cùng ở được lâu dài. Luật ít, rõ, có điều của mỗi bên, và có lịch ngồi lại là đủ để nhà chạy êm.

Cũng đừng ngại bỏ một luật đã hết lý do. Nhà bà Sen bỏ luật về thùng hàng sau khi chị Thảo chuyển sang nhận hàng ở chỗ làm. Bỏ một luật đúng lúc cho cả nhà thấy luật đặt ra để phục vụ người ở, không phải để giữ cho đủ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên viết luật chung ra giấy dán tường không?

Viết ra giấy trong tháng đầu là có ích, vì ai cũng đọc cùng một câu. Dán chỗ kín như cánh tủ bếp, không dán phòng khách. Khi cả nhà đã nhớ, có thể gỡ xuống, chỉ giữ một bản trong ngăn kéo.

Bố mẹ không chịu ngồi bàn luật chung thì làm thế nào?

Đừng gọi đó là họp đặt luật. Hỏi từng chuyện cụ thể vào lúc thoải mái, ví dụ trong bữa cơm: “bố mẹ thấy mình khoá cổng mấy giờ thì tiện”. Gom các câu trả lời lại là đã có luật, không cần buổi họp trang trọng.

Con dâu hoặc con rể có nên tự nói với bố mẹ vợ hoặc bố mẹ chồng không?

Chuyện nhỏ, vui vẻ thì nói thẳng được. Chuyện dễ chạm tự ái như thói quen giữ đồ hay giờ giấc thì nên để người con ruột nói trước. Người con ruột nói thì bố mẹ dễ nghe hơn và người mới về nhà không bị đặt vào thế khó.

Ông bà quen để cửa mở cho hàng xóm vào thì có nên đổi không?

Nếu nhà ở khu đông, có trộm vặt, khoá cổng buổi tối là luật an toàn nên giữ. Ban ngày khi ông bà ở nhà và quen hàng xóm thì có thể để như cũ. Thoả thuận theo giờ thay vì cấm hẳn sẽ dễ được ông bà đồng ý.

Nhà có thêm anh chị em ở chung thì luật có khác không?

Luật chung vẫn nên dưới năm điều, nhưng mỗi nhà nhỏ nên có một điều của mình được chọn. Khi người ở đông, luật về giờ yên lặng và chỗ để xe thường quan trọng hơn, nên đưa lên trước.

Làm sao biết một chuyện là chuyện riêng hay chuyện chung?

Hỏi ba câu: chuyện đó có làm ai mất an toàn không, có tốn tiền chung không, có làm ai mất ngủ không. Không chạm câu nào thì đó là chuyện riêng hoặc chuyện nhường nhau, không cần thành luật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138