Khi ông bà khám nhiều nơi và uống nhiều loại thuốc, cả nhà cần một cuốn sổ chung có bốn phần: lịch khám sắp tới, thuốc đang dùng chép đúng theo đơn, lần khám đã qua, và danh sách ai đưa đi lần nào. Sổ này để bất kỳ người con nào cầm lên cũng đưa ông bà đi khám được, không phải gọi hỏi người hay đi.
Sổ không thay bác sĩ và không phải để người nhà tự điều chỉnh thuốc. Nó chỉ giữ thông tin cho gọn để không ai quên lịch, không ai mang thiếu giấy tờ, và việc đưa đi khám không dồn hết vào một người. Bài dưới đi qua cách lập sổ, cách chia lượt và những chỗ hay sai.
Vì sao cần một cuốn sổ khi ông bà khám nhiều nơi
Ở tuổi bảy mươi, nhiều ông bà có hai ba bệnh theo dõi lâu dài, mỗi bệnh khám một khoa, có khi một bệnh viện khác. Mỗi nơi cho một đơn thuốc, hẹn một ngày tái khám. Ông bà còn minh mẫn thì nhớ được phần lớn, nhưng chỉ cần một đợt ốm hoặc một lần người hay đưa đi khám bận việc, mọi thông tin nằm trong đầu một người bỗng không ai biết.
Thường người nắm hết là người con ở gần nhất hoặc người con ở chung. Người ấy giữ lịch trong điện thoại, nhớ thuốc nào uống sáng, thuốc nào uống tối, biết phải mang sổ khám nào đi khoa nào. Đến khi người đó đi công tác, người con khác đưa ông bà đi khám phải gọi điện hỏi liên tục, có khi đến nơi mới biết thiếu giấy hẹn.
Cuốn sổ chung giải quyết đúng chỗ đó: đưa thông tin từ đầu một người ra giấy, để việc chăm ông bà thành việc của cả nhà. Người hay đưa đi khám cũng nhẹ đầu hơn, vì không còn phải là cuốn sổ sống duy nhất của cả nhà. Nó cũng giúp khi đi khám, bác sĩ hỏi “ông đang uống những thuốc gì”, người nhà có câu trả lời đầy đủ thay vì đoán.
Cuốn sổ gồm bốn phần
Dùng một cuốn sổ bìa cứng khổ vừa, chia bốn phần bằng giấy gấp mép hoặc kẹp. Có nhà làm thêm bản chụp gửi nhóm gia đình, nhưng bản giấy vẫn là bản chính mang theo khi đi khám.
| Phần | Ghi gì | Ai cập nhật |
|---|---|---|
| Lịch khám sắp tới | Ngày, giờ, nơi khám, khoa, cần mang gì, có phải nhịn ăn không | Người đưa đi khám lần trước, ghi ngay khi có giấy hẹn |
| Thuốc đang dùng | Tên thuốc chép đúng như trên đơn, liều, giờ uống, bác sĩ nào kê, ngày kê | Người đi khám, chép lại mỗi khi có đơn mới |
| Lần khám đã qua | Ngày, nơi khám, bác sĩ dặn gì, chỉ số đo được nếu có, ngày hẹn tiếp | Người đưa đi khám, ghi trong ngày |
| Lượt đưa đi khám | Ngày, ai đưa đi, ai đón về, chi phí ai trả | Người đưa đi khám |
Trang đầu sổ dán một tờ thông tin cố định: họ tên ông bà, năm sinh, số thẻ bảo hiểm y tế ghi tay, nhóm máu nếu biết, các thuốc từng bị dị ứng, tên các bệnh đang theo dõi. Đây là tờ người nhà hay cần nhất khi phải đi cấp cứu, nên để ngay trang đầu, không phải lật tìm.
Trang thuốc: chép đúng đơn, không tự sửa
Chép tên thuốc y như trên đơn hoặc trên vỏ hộp. Không chép theo tên ông bà hay gọi như “viên huyết áp trắng”, vì khi đi khám nơi khác bác sĩ cần tên thật. Chụp thêm ảnh vỏ hộp nếu tên khó đọc.
Mỗi đơn mới thì gạch dòng thuốc cũ đã ngưng, ghi ngày ngưng. Đừng xoá. Gạch ngang và ghi ngày để sau này biết thuốc nào đã từng dùng. Bác sĩ đôi khi hỏi điều này.
Không tự thêm, bớt, đổi giờ uống khi chưa hỏi bác sĩ. Sổ là để ghi lại lời dặn, không phải nơi người nhà quyết định thuốc. Nếu thấy ông bà mệt sau khi uống một loại thuốc, ghi vào phần lần khám để hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự ngưng.
Ghi cả thuốc ông bà tự mua và thực phẩm bổ sung. Nhiều ông bà tự mua thêm thuốc bổ, cao, trà thảo mộc. Những thứ này cũng nên ghi, để khi khám bác sĩ biết hết những gì ông bà đang dùng.
Hộp chia thuốc theo ngày giúp nhiều hơn chuông nhắc. Một hộp có ngăn sáng, trưa, tối cho bảy ngày, chia một lần đầu tuần. Nhìn hộp là biết ông bà đã uống chưa. Người chia hộp có thể là ông bà nếu còn tự làm được, người nhà chỉ kiểm lại.
Chia lượt đưa ông bà đi khám giữa các con
Nhà chị Hương ở Cần Thơ: bố mẹ chị là ông Bình và bà Mai sống cùng vợ chồng chị; em trai chị là anh Toàn sống ở TP Hồ Chí Minh. Ông theo dõi huyết áp và tiểu đường, bà khám mắt định kỳ. Cả nhà chia việc như sau (ví dụ):
| Việc | Người nhận | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đưa ông tái khám hằng tháng | Chị Hương và anh Phúc (chồng chị) xen kẽ | Ai đưa thì ghi sổ trong ngày |
| Đưa bà khám mắt mỗi quý | Anh Phúc | Anh làm gần bệnh viện mắt |
| Chia hộp thuốc đầu tuần | Bà Mai tự chia, chị Hương kiểm lại | Bà muốn tự làm khi còn làm được |
| Mua thuốc theo đơn khi hết | Người đưa đi khám lần đó | Giữ hoá đơn kẹp vào sổ |
| Đợt khám tổng quát mỗi năm | Anh Toàn về đưa đi | Anh xin nghỉ trước, gửi lịch vào nhóm |
| Góp chi phí khám ngoài bảo hiểm | Chị Hương và anh Toàn chia theo thoả thuận | Ghi ở phần lượt khám |
Anh Toàn ở xa nên không đưa đi hằng tháng được, nhưng nhận trọn đợt khám tổng quát mỗi năm và một phần chi phí. Như vậy anh vẫn có phần việc thật, không chỉ góp tiền, và chị Hương có một đợt được nghỉ.
Mỗi lần đưa đi khám nên làm gì với cuốn sổ
Thứ tự đơn giản để người đưa đi khám lần đầu cũng không bỡ ngỡ:
- Tối hôm trước mở trang lịch khám, xem cần nhịn ăn không, cần mang kết quả cũ nào, giấy hẹn để đâu.
- Mang theo sổ, thẻ bảo hiểm y tế, căn cước của ông bà, các túi thuốc đang dùng nếu bác sĩ dặn mang.
- Trong buổi khám, ghi lại ba thứ: bác sĩ nói gì về bệnh, có đổi thuốc không, ngày hẹn tiếp theo.
- Hỏi lại khi không rõ, nhất là về cách uống thuốc mới. Ghi đúng lời bác sĩ, không ghi theo cách hiểu của mình.
- Về nhà chép đơn mới vào trang thuốc, gạch dòng thuốc đã ngưng, ghi lịch hẹn mới, ghi tên mình vào trang lượt khám.
- Nhắn một tin ngắn vào nhóm gia đình: đã khám, có gì thay đổi, hẹn ngày nào. Người ở xa nắm được mà không cần gọi. Nếu có đổi thuốc, ghi rõ thuốc nào thay thuốc nào để người chia hộp thuốc tuần sau không chia nhầm.
Tin nhắn cuối là bước hay bị bỏ nhất, nhưng lại giúp nhiều nhất. Người con ở xa đỡ lo, và người ở chung đỡ phải kể lại nhiều lần qua điện thoại.
Khi ông bà phải nằm viện vài ngày: sổ thành sổ trực
Lúc ông bà nhập viện là lúc cuốn sổ được dùng nhiều nhất. Bác sĩ trực hỏi tiền sử bệnh, thuốc đang uống, dị ứng thuốc; người nhà mở trang đầu và trang thuốc là trả lời được trong một phút. Không có sổ, người con có mặt lúc ấy thường phải gọi về nhà hỏi, trong khi đang đứng ở hành lang cấp cứu.
Những ngày nằm viện, thêm vào cuối sổ một trang trực. Mỗi người trực ghi: ca mình từ mấy giờ đến mấy giờ, bác sĩ đi buồng nói gì, ông bà ăn được bao nhiêu, có đổi thuốc hay làm thêm xét nghiệm gì, đồ dùng gì sắp hết. Người vào ca sau đọc trang này trước khi người ca trước về. Nhờ vậy câu bác sĩ dặn lúc tám giờ sáng không bị mất khi người nghe đã về nhà.
Chia ca theo khả năng của từng người: người đi làm hành chính nhận ca đêm và cuối tuần, người làm tự do hoặc đã nghỉ hưu nhận ca ngày. Cháu đã đi làm cũng có thể nhận một ca, ông bà thường rất vui khi thấy cháu vào. Khi ông bà ra viện, chép những lời dặn mới vào trang thuốc và trang lịch khám, rồi xếp trang trực vào cuối sổ để lần sau xem lại.
Những chỗ hay sai khi theo dõi sức khoẻ ông bà
Giữ sổ thay ông bà khi ông bà còn tự lo được. Ông bà còn minh mẫn thì nên để ông bà tự ghi, tự giữ, người nhà chỉ xem cùng. Giành việc sớm quá làm ông bà thấy mình vô dụng và có khi giấu bớt chuyện sức khoẻ.
Mỗi người con giữ một mẩu thông tin. Người này giữ đơn thuốc, người kia giữ kết quả xét nghiệm, người khác nhớ ngày hẹn. Gom về một cuốn là việc đầu tiên phải làm.
Bàn chuyện bệnh của ông bà trước mặt ông bà như người vắng mặt. Đi khám về, nhiều người con nói với nhau về ông bà ngay trước mặt ông bà. Nên hỏi ông bà trước, kể cùng ông bà, để ông bà vẫn là người quyết chuyện sức khoẻ của mình.
Để một người con gánh hết việc đưa đi khám. Người ở gần thường nhận hết vì tiện. Sau một hai năm, người ấy kiệt sức mà không dám nói. Trang lượt khám trong sổ cho cả nhà thấy rõ ai đang làm bao nhiêu.
Ghi quá nhiều thứ đến mức không ai muốn đọc. Sổ không cần ghi huyết áp mỗi ngày nếu bác sĩ không dặn. Chỉ ghi những gì bác sĩ dặn theo dõi và những gì cần cho lần khám sau.
Để thuốc cũ lẫn với thuốc đang dùng. Thuốc đã ngưng còn thừa trong tủ dễ bị ông bà uống nhầm vì vỉ giống nhau. Mỗi khi có đơn mới, người đi khám gom thuốc đã ngưng ra một túi riêng, hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế cách bỏ, không để chung ngăn với thuốc đang uống.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng sổ giấy hay ghi trên điện thoại?
Nên có sổ giấy làm bản chính vì ông bà đọc được và mang theo khi đi khám. Chụp các trang mới gửi nhóm gia đình để người ở xa cùng xem. Ghi hai nơi khác nhau dễ lệch, nên chỉ coi bản giấy là bản chính.
Ông bà không muốn con cái biết chuyện bệnh thì làm sao?
Tôn trọng ông bà trước. Hỏi ông bà muốn chia sẻ đến đâu và với ai. Có thể chỉ cần ghi lịch khám và thuốc để người đưa đi khám nắm, còn chi tiết bệnh thì ông bà tự kể khi muốn.
Ai nên giữ cuốn sổ?
Nếu ông bà còn tự lo được thì ông bà giữ. Nếu không, người ở chung giữ và để ở một chỗ cố định ai cũng biết, ví dụ ngăn tủ cạnh hộp thuốc. Không mang sổ đi theo người trong ngày thường.
Có nên ghi chỉ số huyết áp, đường huyết hằng ngày vào sổ?
Chỉ khi bác sĩ dặn theo dõi tại nhà. Nếu có dặn, kẻ một trang riêng theo đúng giờ đo bác sĩ hướng dẫn và mang theo khi tái khám. Không tự dựa vào chỉ số để đổi thuốc.
Con ở xa thì góp phần chăm ông bà bằng cách nào?
Nhận trọn một việc có lịch rõ, như đợt khám tổng quát mỗi năm, một phần chi phí, hoặc gọi điện nhắc ông bà vào ngày cố định. Việc nhỏ nhưng đều đặn giúp người ở gần hơn là gửi tiền mà không nhận việc nào.
Ông bà quên uống thuốc thường xuyên thì nên làm gì?
Dùng hộp chia thuốc theo ngày và đặt ở chỗ ông bà hay ngồi, cạnh ấm nước hoặc bàn ăn. Nếu vẫn quên nhiều, ghi lại số lần quên và báo bác sĩ trong lần khám tới, không tự gộp hay đổi giờ uống.