QuanXuyen.comQuán Xuyến
Quán xuyến nhà nhiều thế hệ

Riêng tư trong nhà ba thế hệ: phòng ai nấy giữ, giờ yên tĩnh và đồ dùng riêng

Nhà đông người vẫn giữ được chỗ riêng: chia phòng theo tầng, luật gõ cửa, giờ yên tĩnh cho từng người, đồ riêng và đồ chung, cả phần riêng tư thường bị quên của ông bà.

Grandfather reading alone on a rattan chair by a balcony door while upstairs a young woman closes her bedroom door gently, narrow tube house interior, soft evening light

Nhà ba thế hệ giữ được riêng tư khi mỗi người lớn có một chỗ của mình, một khoảng giờ không bị gọi, vài món đồ không ai dùng chung, và cả nhà giữ một thói quen nhỏ: gõ cửa trước khi vào phòng người khác. Riêng tư không làm nhà xa cách; thiếu nó mới làm người ta trốn ra ngoài.

Bài dưới chia riêng tư thành bốn thứ cụ thể, gợi cách chia phòng theo kiểu nhà, xếp giờ yên tĩnh, phân đồ riêng đồ chung, xem một nhà ở Đà Nẵng làm thế nào, và nhắc phần riêng tư của ông bà mà các con hay quên.

Riêng tư trong nhà chung gồm bốn thứ

Chỗ riêng. Một phòng, một góc, hoặc ít nhất một cái bàn mà người khác không tự ý sắp lại. Trong nhà chật, chỗ riêng có khi chỉ là một chiếc ghế cạnh cửa sổ, nhưng ai cũng biết đó là chỗ của ông.

Giờ riêng. Một khoảng thời gian trong ngày người ấy không bị gọi làm việc, không bị hỏi chuyện. Với người đi làm cả ngày, đó có thể là nửa tiếng sau khi về nhà. Với ông bà, có thể là giờ nghỉ trưa.

Đồ riêng. Điện thoại, ví, tủ quần áo, ngăn kéo, sổ ghi chép, thư từ. Những thứ này không ai mở khi chưa hỏi, kể cả là bố mẹ với con đã lớn.

Chuyện riêng. Chuyện vợ chồng, chuyện công việc, chuyện bạn bè của từng người. Người khác trong nhà không hỏi dồn và không kể lại cho người ngoài. Đây là thứ khó giữ nhất vì nhà ở gần nhau, nghe thấy nhau.

Bốn thứ này không cần đủ cả cho mọi người cùng lúc. Người làm ca đêm cần giờ riêng ban ngày hơn cần phòng rộng; cháu tuổi mới lớn cần chỗ riêng hơn giờ riêng; ông bà thường cần được giữ chuyện riêng hơn cả. Hỏi từng người lớn trong nhà xem mình thiếu thứ nào nhất, rồi lo thứ đó trước.

Chia chỗ theo kiểu nhà

Mỗi kiểu nhà có cách chia khác nhau. Nguyên tắc chung: người cần yên tĩnh nhất ở chỗ xa lối đi nhất, người đi lại khó nhất ở tầng thấp nhất.

Kiểu nhàÔng bàVợ chồng trẻCháu đã lớnChỗ chung
Nhà ống ba tầngTầng trệt, phòng sau, gần nhà vệ sinhTầng haiTầng ba hoặc gácPhòng khách tầng trệt, bếp
Nhà cấp bốn có sânGian bên, cửa ra sânGian bên kia hoặc nhà ngangNgăn một góc gian của bố mẹ bằng tủGian giữa, hiên
Căn hộ ba phòng ngủPhòng gần nhà vệ sinh nhấtPhòng xa phòng khách nhấtPhòng còn lạiPhòng khách, bếp, ban công
Căn hộ hai phòng ngủMột phòngMột phòngGóc phòng khách có rèm hoặc váchBếp, ban công thành chỗ ngồi riêng theo giờ

Nhà chật thì riêng tư dựa vào giờ nhiều hơn dựa vào phòng. Căn hộ hai phòng có cháu ngủ ở phòng khách, cả nhà có thể chốt sau mười giờ tối phòng khách là phòng của cháu, ai cần đi qua thì đi nhẹ, không bật đèn lớn.

Khi chia phòng, nên hỏi ông bà muốn ở đâu thay vì xếp sẵn. Có ông bà thích tầng trên vì thoáng, chịu leo cầu thang để giữ sức; có ông bà muốn ở gần cửa để tiện ra sân. Chỗ ở do mình chọn thì ông bà thấy là nhà mình, không phải phòng được con sắp cho.

Gõ cửa: luật nhỏ nhất mà nhiều nhà thiếu

Ở nhiều nhà Việt, cửa phòng chỉ khép, không khoá, và người lớn đi vào phòng con cháu tự nhiên như vào bếp. Với ông bà, đó là nếp quen: con cái mình, cần gì phải gõ. Với vợ chồng trẻ, đó là nỗi khó chịu không dám nói, nhất là khi người mở cửa là bố mẹ của vợ hoặc chồng mình.

Gõ cửa là luật nên áp cho mọi chiều: con gõ cửa phòng ông bà, ông bà gõ cửa phòng con, bố mẹ gõ cửa phòng cháu đã lớn. Khi luật áp cho mọi người, không ai thấy mình bị dặn riêng. Người con ruột nói với bố mẹ mình chuyện này, bằng câu nhẹ: “nhà mình giờ đông người, mình gõ cửa nhau cho quen nhé, con cũng gõ phòng bố mẹ”.

Gõ xong thì chờ một chút, nghe tiếng trả lời rồi mới mở. Cửa khép mà không có tiếng trả lời thì đừng vào, quay lại sau. Với những phòng mà cửa luôn mở, ví dụ phòng ông bà ban ngày, không cần gõ, chỉ cần lên tiếng khi bước vào.

Có nhà gắn thêm một tín hiệu đơn giản: treo một chiếc khăn nhỏ ở tay nắm cửa nghĩa là đang nghỉ, đừng gọi. Cách này hợp với người làm ca đêm phải ngủ ban ngày, hoặc người đang làm việc từ xa cần tập trung. Tín hiệu bằng đồ vật dễ nhớ hơn lời dặn.

Giờ yên tĩnh cho từng người

Giờ riêng nên xếp theo nhịp của từng người, rồi ghép lại thành vài khung giờ cả nhà giữ yên. Ví dụ một ngày thường ở nhà ba thế hệ:

Khung giờAi cần yênCả nhà giữ gì
Sáng sớm trước sáu giờVợ chồng trẻ và cháu còn ngủÔng bà dậy sớm thì đi nhẹ, mở tivi, đài ở mức nhỏ hoặc dùng tai nghe
Trưa, khoảng một tiếngÔng bà nghỉ trưaKhông gọi cửa, không xay sinh tố, không gọi điện ở hành lang gần phòng ông bà
Nửa tiếng sau khi đi làm vềNgười vừa vềKhông giao việc ngay, không kể chuyện cần giải quyết, để người ấy tắm rửa, ngồi yên
Tối sau mười giờÔng bà và người dậy sớmTivi phòng khách tắt hoặc vặn nhỏ, nói chuyện trong phòng riêng
Một buổi cuối tuầnVợ chồng trẻÔng bà trông nhà hoặc đi chơi riêng, để vợ chồng có vài giờ cho nhau

Khung cuối hay bị bỏ qua. Vợ chồng ở chung với bố mẹ thường không có lúc nào thật sự chỉ có hai người. Vài giờ mỗi tuần, ra ngoài hay ở trong phòng mà không bị gọi, giữ cho hai vợ chồng còn là một đôi chứ không chỉ là hai người đang quán xuyến một căn nhà.

Đồ riêng và đồ chung: kẻ đường cho rõ

Chuyện “dùng nhầm” đồ nghe nhỏ nhưng lặp nhiều thì thành chuyện. Vài đường ranh nên chốt:

  • Đồ riêng: khăn mặt, bàn chải, dao cạo, đồ ngủ, điện thoại, sạc điện thoại để đầu giường, ly uống nước riêng của ông bà nếu ông bà thích.
  • Đồ chung có chỗ cố định: kéo, băng dính, đèn pin, dù, chìa khoá cổng dự phòng. Dùng xong để lại đúng chỗ là luật chung.
  • Đồ chung theo lượt: máy giặt, bàn ủi, phòng tắm vào giờ cao điểm. Xếp lượt bằng giờ, không bằng ai nhanh tay.
  • Đồ không ai được tự cho người khác: đồ của người khác trong nhà, dù cũ. Bà muốn cho hàng xóm cái quạt cũ của con trai thì hỏi con trước.
  • Ngăn đồ riêng ở chỗ chung: mỗi người lớn một ngăn trong tủ phòng tắm, một móc treo ở cửa ra vào. Nhỏ thôi, nhưng ai cũng có phần.

Tủ lạnh và kệ bếp cũng nên có ngăn riêng nếu nhà có người ăn uống khác nếp, ví dụ người ăn chay vài ngày mỗi tháng hay người tập thể thao cần đồ ăn riêng. Ghi chữ cái đầu tên lên nắp hộp là đủ, không cần kẻ vạch cả tủ.

Ví dụ nhà chị Trâm ở Đà Nẵng

Nhà chị Trâm là nhà ống ba tầng. Bố mẹ chị là ông Sáu và bà Huệ ở tầng trệt, vợ chồng chị Trâm và anh Nghĩa ở tầng hai, con gái lớn của anh chị là bé Ngọc mười bảy tuổi ở gác. Chuyện bắt đầu khi Ngọc khó chịu vì bà hay lên gác dọn phòng giúp, sắp lại bàn học. Còn anh Nghĩa ngại mỗi lần bố vợ vào phòng anh chị lấy đồ mà không gõ.

Chị Trâm nói chuyện với bố mẹ một buổi trưa, chỉ hai mẹ con và bố. Chị không nói Ngọc khó chịu hay anh Nghĩa ngại, mà đề nghị một luật cho cả nhà: ai cũng gõ cửa phòng nhau, và phòng ai người đó tự dọn. Bà Huệ hơi buồn vì nghĩ dọn giúp cháu là thương cháu. Chị nói tiếp: mẹ dọn giúp phòng khách và hiên thì cả nhà được nhờ, còn phòng Ngọc để Ngọc tập tự lo.

Ông Sáu thì được trả lại một thứ ông không ngờ: chiếc ghế mây cạnh cửa ban công tầng trệt, nơi ông đọc báo mỗi chiều, được cả nhà gọi là ghế của ông, không ai để đồ lên nữa. Hai tháng sau, bà Huệ tự nói với chị Trâm rằng bà thấy nhẹ hơn vì không phải leo lên gác.

Riêng tư của ông bà: phần các con hay quên

Khi nói riêng tư trong nhà nhiều thế hệ, người ta hay nghĩ đến vợ chồng trẻ và cháu lớn. Ít ai nhớ ông bà cũng cần riêng tư, và thường bị lấy mất một cách vô tình.

Các con hay vào phòng ông bà dọn dẹp, sắp lại tủ, bỏ bớt đồ “cho gọn” mà không hỏi. Hay xem điện thoại của ông bà để “cài giúp”, đọc tin nhắn của ông bà với bạn bè. Hay hỏi ông bà đi đâu, gặp ai mỗi lần ông bà ra ngoài. Hay kể chuyện sức khoẻ của ông bà cho họ hàng nghe mà ông bà chưa đồng ý.

Ông bà còn minh mẫn thì phòng ông bà do ông bà quyết, điện thoại của ông bà các con chỉ cầm khi được nhờ, chuyện sức khoẻ ông bà tự kể với người ông bà muốn. Ông bà có bạn già đến chơi thì các con chào rồi để ông bà tiếp riêng, không ngồi nghe. Vợ chồng già cũng cần những lúc chỉ có hai người, đi bộ buổi sáng, ngồi uống trà buổi chiều, mà không có con cháu chen vào.

Một câu hỏi tự kiểm cho các con: lần gần nhất mình vào phòng bố mẹ mà không gõ là khi nào? Nếu không nhớ đã từng gõ, đó là chỗ nên đổi trước.

Câu hỏi thường gặp

Nhà chật không đủ phòng riêng thì giữ riêng tư bằng cách nào?

Dựa vào giờ và vật ngăn. Rèm, tủ đặt ngang, tấm bình phong tạo một góc riêng; khung giờ cố định cho góc ấy là của ai. Riêng tư không cần cả căn phòng, chỉ cần mọi người tôn trọng ranh giới đã thống nhất.

Ông bà quen vào phòng con không gõ cửa thì nói thế nào?

Người con ruột nói, và đưa ra như luật chung cho cả nhà, kể cả con gõ cửa phòng ông bà. Nói lúc bình thường, không nói ngay sau lần ông bà vừa vào. Ông bà quên vài lần đầu là bình thường, nhắc nhẹ bằng một tiếng cười.

Có nên khoá cửa phòng riêng khi ở với bố mẹ không?

Khoá khi cần thay đồ hay nghỉ ngơi là bình thường. Khoá cả ngày dễ làm ông bà nghĩ con giấu điều gì. Một tín hiệu như treo khăn ở tay nắm cửa nhẹ nhàng hơn và vẫn cho ông bà biết mình đang trong phòng.

Cháu tuổi mới lớn muốn có phòng riêng thì ông bà nên hiểu thế nào?

Ở tuổi mười lăm, mười bảy, cần chỗ riêng là chuyện bình thường, không phải cháu xa ông bà. Bố mẹ cháu nói với ông bà điều này, và gợi ông bà những cách gần cháu khác như cùng nấu một món, cùng đi chợ.

Vợ chồng trẻ muốn đi chơi riêng cuối tuần có làm ông bà buồn không?

Có thể ông bà hơi buồn lúc đầu nếu không được nói trước. Báo sớm, nhờ ông bà một việc nhẹ như trông nhà, và về kể ông bà nghe vài chuyện. Ông bà thường vui khi thấy con cái mình hoà thuận.

Làm sao để ông bà không thấy bị đẩy ra ngoài khi các con đòi riêng tư?

Cho ông bà phần riêng của ông bà trước: chỗ ngồi của ông, giờ nghỉ trưa của bà, phòng ông bà tự quyết. Khi ông bà thấy mình cũng được giữ riêng tư, việc các con cần riêng tư nghe công bằng chứ không phải xa cách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138