Quỹ đi chơi của gia đình là một khoản để dành riêng mỗi tháng, tính ngược từ chuyến đi cả nhà đã chốt: biết đi đâu, đi mấy ngày, mấy người, rồi ước tổng và chia đều cho số tháng còn lại. Có quỹ riêng, chuyến đi không còn phải rút từ tiền chợ, tiền điện nước của tháng đó, và cả nhà không phải về nhà với cảm giác vừa chơi xong đã phải nhịn.
Bài này không gợi ý đi đâu, cũng không đưa giá phòng hay giá vé. Phần ở đây là cách lập và giữ quỹ: các câu cả nhà nên hỏi nhau trước khi tính tiền, bảng khoản cần ước, cách chia theo tháng và theo người góp, cách cầm tiền trong chuyến đi, và chốt sổ khi về.
Vì sao chuyến đi hay bị rút từ tiền tháng
Ở nhiều nhà, chuyến đi chơi được quyết trước vài tuần: dịp nghỉ lễ sắp đến, bạn bè rủ, con được nghỉ hè. Tiền đi lấy từ lương tháng đó, phần thiếu rút thêm từ khoản để dành có sẵn. Về nhà, tháng sau thắt lại, người lo tiền chợ phải xoay, và ai đó bắt đầu thấy chuyến đi không đáng.
Vấn đề không phải nhà không đủ tiền đi chơi, mà là khoản đó dồn vào một tháng. Một chuyến đi vài ngày có thể bằng mấy tuần tiền chợ. Đặt nó vào một tháng thì tháng đó vỡ; trải nó ra nhiều tháng thì mỗi tháng chỉ thêm một khoản nhỏ, như mọi khoản đóng định kỳ.
Quỹ đi chơi còn có một tác dụng khác: nó làm chuyến đi trở thành kế hoạch chung của cả nhà. Khi mọi người cùng góp từ tháng ba cho chuyến đi tháng bảy, chuyến đi có ý nghĩa hơn, và cũng ít ai đòi thêm khoản phát sinh vì biết quỹ có giới hạn.
Chốt chuyến đi trước, rồi mới tính quỹ
Quỹ đi chơi không lập từ con số, mà từ chuyến đi. Trước khi bàn tiền, cả nhà trả lời những câu sau, viết ra một tờ:
- Đi vào dịp nào, khoảng tháng mấy? Dịp lễ đông người, dịp thường vắng hơn; điều này ảnh hưởng nhiều đến chi phí.
- Đi mấy ngày, mấy người? Có ông bà đi cùng không, có người ăn uống riêng không?
- Đi bằng gì: xe nhà, xe khách, tàu, máy bay?
- Ở đâu: nhà người quen, nhà nghỉ, khách sạn?
- Mỗi người muốn có một việc gì trong chuyến đi? Hỏi cả người lớn lẫn trẻ con; chuyến đi chỉ một người muốn thường tốn tiền mà ít vui.
- Có điều gì cả nhà đồng ý không cần, như mua quà nhiều, ăn nhà hàng mọi bữa?
Câu cuối là câu tiết kiệm nhất. Nhiều nhà nhận ra khoản họ tốn nhất trong chuyến đi là khoản không ai thật sự muốn, chỉ làm vì "đi chơi thì phải thế". Gạch được những khoản đó từ đầu, quỹ nhẹ đi đáng kể mà chuyến đi không kém vui.
Ước tổng chuyến đi từ danh sách khoản
Khi đã có tờ trả lời, ước từng khoản. Bảng sau là khung các khoản; cách ước dựa vào giá bạn tự hỏi hoặc tra lúc lập quỹ, ghi số tròn.
| Khoản | Cách ước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đi lại | Vé hoặc xăng, phí đường cho cả chuyến khứ hồi | Hỏi giá vào đúng mùa sẽ đi, không lấy giá mùa vắng |
| Chỗ ở | Giá một đêm nhân số đêm | Đặt sớm thì chốt được số; chưa đặt thì cộng thêm khoản đệm |
| Ăn uống | Chi ăn một ngày ở nhà nhân lên một chút, nhân số ngày | Mang theo đồ ăn sáng giảm đáng kể khoản này |
| Vé tham quan, hoạt động | Từng việc mỗi người muốn làm | Lấy từ tờ trả lời câu hỏi ở trên |
| Đi lại tại chỗ | Xe đưa đón, thuê xe máy | Hay bị quên khi ước |
| Quà mang về | Một mức cố định cho cả nhà | Đặt mức trước, không đặt thì khoản này phình nhất |
| Dự phòng trong chuyến | Một khoản nhỏ cho thuốc, đồ quên mang | Không dùng thì về trả lại quỹ |
Cộng các dòng ra tổng ước. Đừng bỏ dòng dự phòng trong chuyến; thiếu dòng này, mọi khoản bất ngờ trong chuyến đi lại phải rút từ tiền nhà ở nhà.
Chia ra từng tháng và chia giữa người góp
Có tổng ước rồi, tính ngược ra mức góp tháng:
- Đếm số tháng từ bây giờ đến tháng đi. Ví dụ bây giờ là tháng hai, đi vào tháng bảy, còn năm tháng.
- Lấy tổng ước chia cho số tháng. Ví dụ tổng ước 15 triệu, chia năm tháng là 3 triệu mỗi tháng (số chỉ là ví dụ).
- Nếu mức tháng quá sức, có ba cách chỉnh: lùi chuyến đi xa hơn, rút ngắn số ngày, hoặc bỏ bớt khoản trong bảng.
- Chia mức tháng giữa những người góp. Vợ chồng có thể góp theo cách đang góp quỹ chung; con đã đi làm đi cùng có thể nhận phần của mình.
- Ghi mức góp vào danh sách đóng tiền định kỳ của nhà, để ngày góp ngay sau ngày lương về.
Nhà nào đi chơi hằng năm có thể lập quỹ quanh năm, mức nhỏ hơn, không đợi chốt chuyến. Khi chốt chuyến, chỉ cần so tổng ước với số dư quỹ để biết đủ chưa.
Giữ quỹ đi chơi không bị rút giữa chừng
Để riêng, đặt tên rõ. Một phong bì ghi "đi chơi hè" hay một tài khoản riêng. Tên rõ làm người định rút phải dừng lại một nhịp.
Không phải quỹ dự phòng. Nếu nhà có việc gấp mà quỹ dự phòng không đủ, cả nhà có thể quyết dùng quỹ đi chơi. Nhưng đó là quyết định chung, có ghi lại, và chuyến đi được dời chứ không phải ai đó tự rút.
Báo số dư cùng lúc báo quỹ chung. Mỗi tháng đọc to "quỹ đi chơi đã có bao nhiêu, còn thiếu bao nhiêu". Trẻ con trong nhà thường thích nghe con số này, và đó là một cách tự nhiên để con thấy để dành là thế nào.
Không đặt cọc quá sớm. Đặt cọc khi chuyến đi đã chắc, tránh mất tiền cọc nếu nhà phải dời. Trước lúc đó, tiền nằm trong quỹ an toàn hơn.
Đủ tiền sớm thì không tự nâng chuyến. Quỹ đủ trước hạn là lúc dừng góp hoặc chuyển sang quỹ khác, không phải lúc đổi khách sạn hạng cao hơn mà chưa bàn.
Ví dụ: nhà chị Trang ở Khánh Hoà đi Lâm Đồng
Nhà chị Trang ở Khánh Hoà có bốn người: hai vợ chồng, con gái đang học đại học và mẹ chồng. Năm nào cũng định lên Lâm Đồng chơi vài ngày, năm nào cũng lùi vì đến hè lại thấy tiền không dư. Năm nay chị đề nghị lập quỹ từ đầu năm.
Tối đầu năm, cả nhà ngồi trả lời các câu hỏi. Mẹ chồng muốn đi chợ phiên và thăm một người bạn cũ. Con gái muốn đi một đoạn đường rừng. Anh chồng muốn tự lái xe. Không ai muốn mua quà nhiều. Họ ước từng khoản, cộng ra tổng, chia cho sáu tháng, ra một khoản tháng vừa sức. Con gái góp phần nhỏ từ tiền làm thêm, vì muốn có phần của mình.
Đến tháng sáu quỹ đủ, còn dư một ít vì chọn ở nhà nghỉ thay khách sạn. Chuyến đi bốn ngày, về nhà không ai phải thắt lại. Chị Trang nói điều vui nhất là lần đầu tiên mẹ chồng chị không hỏi "đi thế tốn bao nhiêu", vì bà đã nghe con số mỗi tháng.
Năm sau, nhà chị giữ nguyên cách làm nhưng bắt đầu sớm hơn hai tháng, và dùng phần dư năm trước làm vốn đầu. Ghi chú khoản lệch của chuyến Lâm Đồng cho thấy tiền xe đưa đón tại chỗ cao hơn dự tính, nên lần này họ ước khoản đó kỹ hơn ngay từ đầu. Mức góp tháng vì thế thấp hơn năm đầu mà quỹ vẫn đủ.
Trong chuyến đi và khi về nhà
Trong chuyến đi, một người cầm quỹ và ghi. Mỗi tối dành năm phút ghi các khoản trong ngày thành vài dòng: đi lại, ăn, vé, khác. Không cần chính xác đến từng đồng, chỉ cần biết hôm nay đã chi chừng bao nhiêu so với dự tính. Nếu đã vượt nhiều sau hai ngày đầu, cả nhà biết để điều chỉnh những ngày sau.
Khoản riêng của từng người, như món quà ai đó muốn mua cho bạn mình, nên trả bằng tiền riêng của người đó. Quỹ chỉ trả những khoản chung đã có trong bảng. Tách như vậy, khi về không ai thấy quỹ bị một người tiêu nhiều hơn.
Khi về, chốt sổ trong tuần đầu, lúc còn nhớ. Cộng tổng đã chi, so với tổng ước, ghi khoản nào lệch nhiều nhất. Dư thì để lại làm vốn đầu cho quỹ năm sau, thiếu thì bù từ quỹ chung và ghi rõ. Ghi chú khoản lệch là thứ quý nhất: năm sau ước sát hơn hẳn.
Đừng biến buổi chốt sổ thành buổi trách. Chuyến đi đã xong, mục đích của buổi chốt là để chuyến sau dễ hơn, không phải tìm ai tiêu nhiều.
Những việc không cần làm với quỹ đi chơi
Quỹ đi chơi là quỹ vui, đừng để nó thành thêm một việc nặng. Mấy điều sau nhiều nhà làm mà không cần:
- Không cần ước chính xác từng bữa ăn. Một con số tròn cho cả khoản ăn uống là đủ để lập quỹ; độ chính xác đến từ ghi chép trong chuyến đi.
- Không cần lập quỹ riêng cho từng chuyến nhỏ trong năm. Một chuyến về quê thăm ông bà cuối tuần hay một buổi đi chơi gần nhà có thể lấy từ chi tiêu tháng như thường.
- Không cần đợi quỹ đủ cả năm mới đi. Quỹ đủ cho chuyến đầu thì đi chuyến đầu; quỹ sau góp tiếp.
- Không cần mua sắm đồ mới cho chuyến đi. Va li, áo khoác, giày đi bộ mượn được hoặc dùng đồ sẵn có thì đừng đưa vào bảng ước.
- Không cần so chuyến của nhà mình với chuyến của nhà người khác. Mức quỹ đặt theo sức nhà mình; chuyến đi gần mà cả nhà cùng vui vẫn đáng hơn chuyến xa mà về phải nhịn.
Câu cả nhà nên hỏi nhau sau mỗi chuyến: "Khoản nào lần này đáng tiền nhất, khoản nào lần sau bỏ được?" Hai câu trả lời đó làm quỹ năm sau vừa nhẹ hơn vừa trúng ý cả nhà hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thu nhập không dư thì có nên lập quỹ đi chơi không?
Có thể lập với mức rất nhỏ, cho một chuyến đi ngắn gần nhà hoặc thời gian để dành dài hơn. Chuyến đi không cần xa mới có ý nghĩa. Quan trọng là quỹ không lấy từ các khoản thiết yếu như tiền chợ hay tiền thuốc.
Đi chơi cùng nhà họ hàng thì chia quỹ thế nào?
Mỗi nhà giữ quỹ của mình, các khoản chung như thuê xe, chỗ ở thì chia theo số người hoặc theo thoả thuận trước chuyến đi. Một người cầm khoản chung và ghi lại, về nhà chốt và chia phần chênh.
Có nên cho con nhỏ góp vào quỹ đi chơi không?
Con có thể góp tượng trưng từ tiền mừng tuổi hay tiền tiết kiệm nhỏ nếu con muốn. Không nên ép, cũng không nên đặt phần của con thành điều kiện để con được đi. Mục đích là để con thấy mình là một phần của kế hoạch.
Đến ngày đi mà quỹ chưa đủ thì sao?
Có ba lựa chọn: rút ngắn chuyến đi, dời chuyến đi thêm một hai tháng, hoặc bù phần thiếu từ chỗ khác nếu cả nhà đồng ý. Không nên đi đủ chuyến rồi để phần thiếu dồn vào tháng sau, vì đó chính là điều quỹ được lập ra để tránh.
Quỹ đi chơi có nên dùng cho quà Tết, quà biếu không?
Không nên. Quà Tết và quà biếu là khoản riêng, biết trước, nên có kế hoạch riêng. Gộp chung thì quỹ đi chơi thường bị rút trước mùa Tết và chuyến đi hè lại phải lùi.