QuanXuyen.comQuán Xuyến
Tủ lạnh, kho đồ và tủ thuốc

Kiểm hạn tủ thuốc hai lần mỗi năm: đọc hạn dùng, thuốc đã mở nắp và thứ nên bỏ

Tủ thuốc ít ai nhìn kỹ nên dễ đầy thuốc quá hạn và thuốc mở lâu. Lịch kiểm hai lần mỗi năm, cách đọc hạn, nhận ra thuốc hỏng và thứ cần bỏ đi.

Two adult siblings seated at a low wooden table on a balcony, sorting blister packs and small bottles into three trays, soft overcast light, overhead angle, faces out of frame

Kiểm hạn tủ thuốc nên làm hai lần mỗi năm vào hai mốc cố định dễ nhớ, mỗi lần lấy hết thuốc ra, đọc hạn dùng in trên vỉ hoặc chai, xem thuốc nào đã mở nắp quá thời gian cho phép, nhìn dấu hiệu hỏng, rồi chia ba nhóm: giữ lại, dùng trước, bỏ đi. Một buổi kiểm cho tủ thuốc gia đình thường mất khoảng nửa giờ nếu làm đúng trình tự.

Bài này hướng dẫn cách làm việc kiểm, không phải kê thuốc. Thuốc nào nên có, liều nào, thay thuốc gì thì cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Phần dưới gồm cách chọn hai mốc trong năm, cách đọc các loại ngày in trên bao bì, bảng nhận biết thuốc hỏng theo dạng thuốc, cách xử lý thuốc phải bỏ, và mẫu tờ ghi chép dán trong cửa tủ.

Vì sao tủ thuốc cần lịch kiểm riêng

Tủ thuốc khác tủ lạnh ở chỗ ít người mở. Tủ lạnh mở mỗi ngày nên đồ hỏng sớm bị phát hiện. Tủ thuốc có khi mấy tháng mới mở một lần, đúng lúc có người ốm, và đó là lúc tệ nhất để phát hiện lọ thuốc hạ sốt đã quá hạn từ năm ngoái.

Chị Thảo ở Nghệ An kể lần dọn tủ thuốc đầu tiên sau nhiều năm: một nửa số thuốc quá hạn, vài lọ siro đã mở không nhớ từ bao giờ, ba vỉ thuốc lẻ không còn vỏ hộp và không ai biết là thuốc gì, thêm hai tuýp thuốc mỡ đã khô cứng. Cả nhà ngạc nhiên vì tủ "trông vẫn gọn".

Thuốc không hỏng một cách ồn ào. Phần lớn thuốc quá hạn không đổi màu, không có mùi, chỉ lặng lẽ yếu đi hoặc với một số loại thì không còn đảm bảo an toàn. Không có cách nào biết điều đó bằng mắt, nên chỉ có cách là đọc hạn đều đặn theo lịch, không đợi lúc ốm.

Chọn hai mốc kiểm dễ nhớ trong năm

Gắn với dịp cả nhà đã quen. Nhiều nhà chọn dịp dọn nhà đón Tết và dịp đầu mùa mưa bão, hoặc đầu năm học mới. Mốc đã có sẵn trong đầu thì không cần nhắc.

Đi kèm việc khác cùng loại. Kiểm tủ thuốc cùng ngày kiểm giấy tờ, kiểm pin đèn pin, kiểm bình chữa cháy nếu nhà có. Gom các việc kiểm định kỳ vào một buổi thì dễ giữ hơn rải rác.

Thêm một lần kiểm nhanh sau mỗi đợt ốm. Sau khi có người trong nhà ốm và dùng thuốc, dành năm phút xếp lại: thuốc thừa của đợt điều trị bỏ vào túi chờ xử lý, thuốc dùng chung vừa mở thì ghi ngày mở, món đã hết thì ghi vào danh sách cần mua.

Giao người kiểm theo lượt. Lần này anh, lần sau em, hoặc hai người cùng làm. Nhà chị Thảo để hai chị em ruột ở gần nhau thay phiên kiểm tủ thuốc nhà bố mẹ, người kiểm lần trước nhắc người kiểm lần sau. Việc này không nhất thiết của người con gái.

Đọc đúng các loại ngày in trên bao bì thuốc

Trên vỏ hộp, vỉ hay chai thuốc thường có vài chữ viết tắt. Đọc nhầm ngày sản xuất thành hạn dùng là lỗi hay gặp:

Thấy inNghĩa làLưu ý khi đọc
NSX, MFG, MfdNgày sản xuấtKhông phải hạn dùng, đừng tính từ ngày này
HD, HSD, EXPHạn dùngNgày cần nhìn khi kiểm
Chỉ có tháng và nămThường hiểu là dùng được đến hết tháng đóCứ coi tháng ghi là tháng cuối cùng
Số lô, Lot, BatchMã lô sản xuấtKhông liên quan đến hạn, nhưng giữ vỏ để tra khi cần
Dùng trong bao nhiêu ngày sau khi mởThời hạn sau mở nắpÁp dụng khi đã mở, kể cả hạn in còn dài

Định dạng ngày có thể khác nhau tuỳ nơi sản xuất: có loại ghi ngày trước tháng sau, có loại ghi năm trước, có loại dùng chữ viết tắt tiếng Anh cho tháng. Khi không chắc, đọc tờ hướng dẫn trong hộp hoặc hỏi nhà thuốc. Vỉ thuốc đã cắt rời mất phần in hạn thì coi như không rõ hạn, nên đưa vào nhóm chờ xử lý. Vì lý do này, nên giữ thuốc trong vỏ hộp gốc cho đến khi dùng hết.

Thuốc đã mở nắp và dấu hiệu thuốc hỏng theo từng dạng

Hạn in trên bao bì là hạn khi còn nguyên. Với nhiều dạng thuốc, mở nắp rồi thì thời gian dùng được ngắn hơn nhiều. Bảng dưới là các dấu hiệu chung để nhận ra thuốc nghi hỏng, không thay cho hướng dẫn trên từng sản phẩm:

Dạng thuốcSau khi mởDấu hiệu nghi hỏng
Viên nén, viên nang trong vỉTừng viên còn trong vỉ kín thì theo hạn inViên ẩm, mềm, nứt, đổi màu, vỉ phồng hoặc rách
Viên trong lọ có nắpĐậy kín sau mỗi lần dùng; xem hướng dẫn về thời hạn sau mởViên dính nhau, có bột vụn bất thường, mùi lạ
Viên sủiRất dễ hút ẩmViên phồng, vụn, sủi yếu
Siro, thuốc nước uốngThường chỉ dùng trong thời gian ngắn ghi trên chaiVẩn đục, lắng cặn khác thường, đổi màu, mùi chua
Thuốc nhỏ mắt, nhỏ mũiNhiều loại ghi chỉ dùng trong khoảng vài tuần sau khi mởDung dịch đục, có sợi, đầu nhỏ bẩn
Thuốc mỡ, kem bôiĐậy nắp kín, xem hướng dẫn sau mởTách nước, khô cứng, đổi màu, mùi lạ

Vì vậy, mỗi khi mở một chai siro, một lọ thuốc nhỏ mắt hay một lọ viên, hãy ghi ngày mở lên nhãn chai bằng bút dầu. Khi kiểm, ngày mở này quan trọng hơn hạn in. Thuốc nhỏ mắt đã mở quá thời gian ghi trên hướng dẫn thì bỏ dù còn nhiều, vì đầu lọ đã tiếp xúc nhiều lần và khó giữ sạch.

Buổi kiểm nửa giờ: trình tự làm

Chọn một bàn sạch, đủ sáng, chuẩn bị ba khay hoặc ba túi: giữ lại, dùng trước, bỏ đi. Rồi làm lần lượt:

  1. Lấy hết thuốc khỏi tủ ra bàn, không bỏ sót các vỉ lẻ trong túi xách, đầu giường, ngăn kéo bàn.
  2. Với từng món, đọc hạn dùng. Quá hạn thì cho vào khay bỏ đi. Không đọc được hạn, không rõ là thuốc gì thì cũng vào khay bỏ đi.
  3. Món còn hạn nhưng đã mở: xem ngày mở ghi trên nhãn, quá thời hạn sau mở thì bỏ; không ghi ngày mở thì cân nhắc bỏ với thuốc nước và thuốc nhỏ mắt.
  4. Món còn hạn dưới ba tháng: cho vào khay dùng trước, đặt ở hàng đầu tủ.
  5. Nhìn dấu hiệu hỏng theo bảng; nghi ngờ thì bỏ.
  6. Lau khô tủ, xếp lại khay giữ lại và khay dùng trước theo ngăn đã chia.
  7. Ghi vào tờ ghi chép những món đã bỏ mà nhà vẫn cần, để hỏi dược sĩ khi mua lại.

Đừng tiếc thuốc còn nhiều mà quá hạn. Tiền đã chi cho thuốc đó là chuyện đã xong, uống thuốc không đảm bảo mới là cái giá phải trả tiếp. Cũng đừng giữ lại thuốc kê đơn của đợt ốm trước để lần sau tự dùng: lần sau bệnh có thể khác, liều có thể khác, người dùng có thể khác.

Xử lý thuốc phải bỏ: nguyên tắc chung

Thuốc bỏ đi không nên đổ vào bồn cầu hay bồn rửa trừ khi hướng dẫn của thuốc đó ghi rõ như vậy, và không nên vứt nguyên vỉ vào thùng rác nơi trẻ con hay người khác có thể nhặt được. Vài nguyên tắc chung:

  • Hỏi nhà thuốc quen hoặc trạm y tế nơi cư trú xem có nhận lại thuốc thừa, thuốc quá hạn không; một số nơi có điểm thu gom.
  • Nếu không có nơi nhận, bóc thuốc khỏi vỉ, trộn với thứ không ai muốn đụng tới như bã trà, bã cà phê, đất, cho vào túi kín rồi bỏ vào rác sinh hoạt.
  • Thuốc nước đổ vào túi có giấy báo hoặc mùn cưa cho thấm, buộc kín rồi bỏ.
  • Gạch hoặc xé bỏ tên người bệnh trên vỏ hộp, đơn thuốc trước khi vứt.
  • Kim tiêm, bút tiêm đã dùng không bỏ chung rác: cho vào chai nhựa cứng có nắp, hỏi nơi khám bệnh cách giao trả.
  • Bình xịt, bình hít còn ga: không đục, không đốt; hỏi nhà thuốc cách xử lý.

Phần xử lý này chỉ là nguyên tắc chung. Quy định thu gom ở mỗi địa phương có thể khác nhau, nên hỏi trạm y tế hoặc nhà thuốc gần nhà một lần để biết chỗ mình có điểm nhận không.

Sau khi kiểm: bổ sung mà không tự kê thuốc

Kiểm xong, nhà thường có một danh sách những thứ đã bỏ mà vẫn cần, như thuốc hạ sốt, dung dịch sát khuẩn, băng cuộn. Với đồ sơ cứu không phải thuốc, cứ ghi vào danh sách mua như bình thường. Với thuốc, cách an toàn là mang danh sách đến nhà thuốc quen và nói rõ trong nhà có những ai, ai có bệnh nền, ai đang dùng thuốc gì dài ngày, ai từng dị ứng thuốc nào, để dược sĩ tư vấn loại phù hợp.

Không nên mua thêm thuốc chỉ vì "nhà nào cũng có" hay vì người quen mách. Mỗi nhà có người già, trẻ nhỏ, người mang thai hay người dùng thuốc chống đông khác nhau, và một loại thuốc thông dụng với nhà này có thể không hợp với nhà kia. Tủ thuốc gọn với ít thứ mà ai cũng biết cách dùng an toàn hơn tủ thuốc đầy mà không ai chắc.

Cũng không cần mua nhiều để dành. Thuốc mua theo hộp nhỏ, dùng gần hết rồi mua tiếp, giúp tủ không lại đầy thuốc quá hạn vào lần kiểm sau. Ghi lên tờ ghi chép trong cửa tủ những thứ vừa mua bổ sung, kèm ngày mua, để lần kiểm sau đối chiếu nhanh.

Mẫu tờ ghi chép dán trong cửa tủ thuốc

Một tờ giấy nhỏ dán trong cửa tủ giúp mọi người biết lần kiểm trước là khi nào và ai làm. Tờ của nhà chị Thảo chỉ có bốn cột: ngày kiểm, người kiểm, đã bỏ những gì, cần mua thêm gì. Ví dụ một dòng: "Ngày 15 tháng 3 – chị Thảo và anh Hưng – bỏ siro ho đã mở, hai vỉ không rõ tên, thuốc nhỏ mắt mở từ tháng 12 – cần hỏi mua băng cuộn, thuốc hạ sốt dạng người lớn".

Bên dưới, chừa vài dòng cho ghi chú giữa kỳ, như "mở chai siro mới ngày 2 tháng 5" hay "bố đổi thuốc huyết áp từ tháng 6, đã bỏ thuốc cũ". Khi đến lần kiểm sau, người kiểm đọc lại các dòng này trước, biết ngay chỗ nào cần chú ý.

Câu cả nhà nên hỏi nhau sau mỗi lần kiểm: "Món nào lần này bỏ nhiều nhất, và vì sao?" Nếu năm nào cũng bỏ nhiều siro mở dở, có thể nhà đang mua chai quá lớn so với nhu cầu. Nếu năm nào cũng có vỉ không rõ tên, cần thói quen giữ thuốc trong vỏ hộp gốc.

Câu hỏi thường gặp

Thuốc quá hạn vài ngày có còn dùng được không?

Không nên tự dùng thuốc đã quá hạn, dù chỉ vài ngày. Nhà sản xuất chỉ cam kết chất lượng và độ an toàn đến ngày in trên bao bì. Nếu đang cần gấp và chỉ còn thuốc quá hạn, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi quyết định.

Thuốc kê đơn còn thừa sau đợt ốm có nên giữ lại không?

Không nên giữ để lần sau tự dùng hoặc cho người khác dùng. Bệnh lần sau có thể khác, liều và người dùng có thể khác. Thuốc thừa sau đợt điều trị nên đưa vào nhóm chờ xử lý và bỏ theo nguyên tắc ở lần kiểm gần nhất.

Làm sao nhớ ngày mở chai siro hay thuốc nhỏ mắt?

Ghi ngay lên nhãn chai bằng bút dầu lúc mở nắp lần đầu, ví dụ "mở 02/5". Để sẵn một cây bút dầu trong tủ thuốc để không có cớ quên. Khi kiểm định kỳ, ngày mở này giúp quyết định nhanh có giữ hay bỏ.

Vỉ thuốc cắt rời không còn phần in hạn thì xử lý sao?

Nếu không còn vỏ hộp hay phần vỉ in hạn và tên thuốc, coi như thuốc không rõ nguồn gốc và nên bỏ. Để tránh tình trạng này, giữ thuốc trong vỏ hộp gốc và chỉ cắt đúng phần cần mang theo khi đi xa, có ghi tên và hạn lên mặt sau.

Có cần kiểm tủ thuốc nhà bố mẹ ở riêng không?

Nên, vì người lớn tuổi thường có nhiều loại thuốc dùng dài ngày và dễ giữ lại thuốc cũ sau mỗi lần đổi đơn. Con cháu có thể kiểm cùng bố mẹ vào hai mốc trong năm, vừa để kiểm hạn, vừa để biết bố mẹ đang dùng những thuốc gì khi cần đưa đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138