Họp nhà hằng tháng cho gia đình nhiều thế hệ chỉ cần 30 phút và bốn việc: điểm lại tiền chung tháng qua, xem lịch tháng tới, chỉnh việc ai làm, và một câu hỏi mở cho mỗi người. Một người điều khiển, một người ghi lên một tờ giấy, họp vào cùng một tối mỗi tháng, xong thì thôi.
Buổi họp này không phải để giải quyết mâu thuẫn lớn hay dạy bảo nhau. Nó là chỗ để những chuyện nhỏ được nói ra trước khi thành chuyện lớn. Bài dưới đi qua thứ tự bốn việc, cách chọn giờ, ai điều khiển, mẫu tờ ghi, một buổi họp ở Quảng Ninh, những chuyện nên để ngoài buổi họp và cách hạ nhiệt khi ai đó nóng lên.
Vì sao họp mỗi tháng thay vì đợi có chuyện mới bàn
Nhà ba thế hệ thường chỉ ngồi lại với nhau khi đã có chuyện: tiền điện tăng vọt, ai đó giận vì bị giao việc quá nhiều, ông bà phải đi viện mà không ai sắp lịch. Lúc ấy cả nhà vừa phải giải quyết việc gấp vừa phải dỗ cảm xúc, nên buổi bàn hay căng.
Họp định kỳ đổi thứ tự đó. Khi có một tối cố định mỗi tháng, những chuyện nhỏ có chỗ để nói: tháng tới cháu thi, ông có lịch khám, quỹ chợ hụt một ít, ai đó muốn đổi ngày nấu. Người có điều khó chịu biết rằng cuối tháng sẽ có lúc nói, nên không phải nín nhịn rồi bùng lên giữa bữa cơm.
Họp định kỳ cũng cho ông bà một chỗ đứng rõ ràng trong việc nhà. Nhiều ông bà ở chung với con cảm thấy mình không còn được hỏi ý. Một buổi họp mà ông bà có lượt nói, có việc được giao, có ý được ghi lại giúp ông bà thấy mình vẫn là người trong cuộc, không chỉ là người được chăm.
Cái lợi cuối cùng ít ai nghĩ tới: tờ ghi của các buổi họp thành trí nhớ chung của nhà. Ba tháng sau, khi ai đó hỏi “mình đã chốt thế nào về tiền sửa mái”, chỉ cần lật lại tờ ghi.
Bốn việc trong 30 phút
Giữ đúng thứ tự giúp buổi họp không lan man. Việc nhẹ và có số liệu đi trước, việc chạm cảm xúc đi sau, khi mọi người đã ngồi ổn.
| Thứ tự | Việc | Hỏi gì | Thời lượng |
|---|---|---|---|
| 1 | Điểm lại tiền chung | Quỹ chợ còn hay hụt, hoá đơn tháng này có gì lạ, khoản nào sắp đến hạn | Khoảng 7 phút |
| 2 | Xem lịch tháng tới | Ai đi công tác, ai có lịch khám, cháu thi ngày nào, nhà có giỗ, có khách không | Khoảng 8 phút |
| 3 | Chỉnh việc ai làm | Việc nào đang trễ, ai cần đổi lượt vì bận, việc mới phát sinh ai nhận | Khoảng 8 phút |
| 4 | Mỗi người một câu | Tháng qua có điều gì mình muốn nhà đổi, hoặc muốn cảm ơn ai | Khoảng 7 phút |
Việc thứ tư là việc dễ bị bỏ nhất vì nghe như hình thức. Nhưng đó là chỗ duy nhất những điều không thuộc về tiền hay lịch được nói ra. Người không muốn nói thì nói “tháng này ổn”, không ai ép.
Chọn ngày, giờ và chỗ ngồi
Cùng một tối mỗi tháng, ví dụ tối chủ nhật đầu tháng. Ngày cố định giúp không ai phải nhắc và không ai lấy cớ bận. Nếu tháng nào trùng việc, dời sang tối gần nhất, không bỏ.
Họp sau bữa tối, không họp trong bữa. Trong bữa người ta còn gắp, còn dọn, cháu nhỏ còn ồn. Ăn xong, rửa bát xong, pha ấm trà rồi ngồi. Tách bữa ăn với buổi họp cũng giữ cho bữa cơm thường ngày nhẹ nhàng.
Ngồi quanh bàn thấp hoặc chiếu, không ai ngồi đầu bàn. Ông bà ngồi ghế cao, các con ngồi thấp, hay bố ngồi đầu bàn đều làm buổi họp giống buổi nhận lệnh. Ngồi vòng tròn ngang nhau giúp ai cũng dám nói.
Tắt tivi và để điện thoại úp xuống. Ba mươi phút không quá dài. Điện thoại úp giúp người đang nói biết mình được nghe.
Cháu nhỏ không cần ngồi cả buổi. Cháu đã đi làm hoặc học lớn thì nên ngồi, vì cháu cũng là người lớn trong nhà. Cháu nhỏ có thể tham gia phần mỗi người một câu rồi đi chơi.
Ai điều khiển và ai ghi
Người điều khiển giữ thứ tự và giữ giờ. Việc của người điều khiển là đọc từng mục, mời từng người nói, và nhắc khi một chuyện kéo quá dài. Người điều khiển không phải người quyết.
Luân phiên người điều khiển mỗi tháng. Nếu lúc nào cũng là người con lớn hay người bố điều khiển, buổi họp dần thành buổi của một người. Luân phiên giữa các người lớn, kể cả ông bà và cháu đã đi làm, giúp ai cũng thấy buổi họp là của mình.
Người ghi khác người điều khiển. Một người vừa điều khiển vừa ghi sẽ bỏ sót. Người ghi chỉ ghi những gì đã chốt: ai làm gì, đến khi nào, khoản nào ai trả. Không ghi lại cả cuộc trò chuyện.
Ông bà điều khiển thì các con giữ giờ giúp. Ông bà điều khiển hay kể chuyện dài, đó cũng là niềm vui. Người ghi nhắc nhẹ giờ khi gần hết thời lượng một mục, ông bà thường vui vẻ chuyển sang.
Mẫu tờ ghi một trang
Một tờ giấy khổ vở, kẻ sẵn các mục dưới đây, kẹp vào một bìa hồ sơ để ở ngăn tủ phòng khách. Chụp lại gửi nhóm gia đình cho người vắng mặt.
- Dòng đầu: ngày họp, ai có mặt, ai điều khiển, ai ghi.
- Tiền chung: quỹ chợ còn hay hụt, khoản lạ trong hoá đơn, khoản sắp đến hạn và ai trả.
- Lịch tháng tới: mỗi dòng một sự kiện, kèm tên người phụ trách nếu có việc phải làm.
- Việc đổi người: việc gì, từ ai sang ai, từ ngày nào.
- Việc mới: việc gì, ai nhận, hạn khi nào.
- Điều cần xem lại tháng sau: những chuyện chưa chốt được, để mở buổi họp sau bằng chính các dòng này.
- Một dòng cảm ơn: ghi lại lời cảm ơn ai đó đã nói trong buổi họp, ví dụ “cảm ơn bà nấu thay ba tối khi mẹ ốm”.
Dòng cảm ơn nghe nhỏ nhưng lật lại sau một năm, đó là phần nhiều nhà thích đọc nhất. Nó cũng cho người làm nhiều việc thầm lặng thấy mình được nhìn thấy.
Ví dụ buổi họp nhà bà Thoa ở Quảng Ninh
Bà Thoa sống cùng con gái là chị Yến, con rể là anh Tài và cháu ngoại Minh vừa đi làm. Tối chủ nhật đầu tháng mười một, đến lượt Minh điều khiển, anh Tài ghi.
Mục tiền chung: quỹ chợ hụt một ít vì tháng trước nhà có khách từ quê ra ở năm ngày. Cả nhà chốt tháng này góp thêm một lần, và lần sau có khách ở dài ngày thì báo trước để tính. Hoá đơn nước cao hơn mọi tháng, anh Tài nhận kiểm xem vòi nào rò.
Mục lịch tháng tới: bà Thoa có lịch tái khám mắt giữa tháng, chị Yến đưa đi; anh Tài đi công tác cuối tháng một tuần; cuối tháng có đám cưới con nhà bác họ ở quê. Minh nhận gửi tiền mừng thay cả nhà vì Minh về quê dịp đó.
Mục chỉnh việc: anh Tài đi công tác nên bốn tối nấu của anh chia cho Minh hai tối, bà Thoa hai tối. Bà nói bà vui vì được nấu món cá kho cho cả nhà.
Mục mỗi người một câu: chị Yến cảm ơn Minh đã tự đi chợ thứ bảy suốt tháng qua; bà Thoa muốn mọi người về trễ thì nhắn trước để bà khỏi để cửa. Cả buổi hết hai mươi tám phút. Tờ ghi kẹp vào bìa, Minh chụp gửi vào nhóm gia đình.
Ba tháng đầu: buổi họp sẽ trông thế nào
Đừng mong buổi họp đầu tiên chạy trơn tru. Tháng đầu, cả nhà thường lúng túng: ông bà không biết nói gì ở phần mỗi người một câu, các con ngại vì thấy trang trọng, người ghi không biết ghi đến đâu. Buổi họp có khi chỉ kéo dài mười lăm phút và phần lớn là chuyện lịch. Như vậy đã là đạt.
Tháng thứ hai thường là tháng nhiều chuyện nhất. Khi đã thấy buổi họp là chỗ an toàn, mọi người mang ra những điều nín nhịn từ lâu: người thấy mình nấu nhiều quá, người thấy tiền điện chia chưa công bằng. Người điều khiển nên chuẩn bị tinh thần rằng buổi này có thể quá giờ, và nhớ ghi lại hết những chuyện chưa chốt được để tháng sau bàn tiếp, thay vì cố giải quyết cho xong trong một tối.
Từ tháng thứ ba, buổi họp ngắn lại vì những chuyện lớn đã được nói ra, chỉ còn chuyện của tháng. Đây là lúc dễ bỏ họp nhất, vì ai cũng thấy “nhà mình ổn rồi, họp làm gì”. Giữ buổi họp vào lúc nhà đang ổn chính là cách để nhà tiếp tục ổn; một buổi họp mười lăm phút không có chuyện gì vẫn đáng giữ.
Những chuyện không đưa vào họp nhà, và khi buổi họp nóng lên
Có những chuyện nên bàn riêng: chuyện vợ chồng, chuyện một người phạm lỗi lớn, chuyện tiền riêng của ông bà, chuyện tài sản thừa kế. Đưa vào buổi họp chung làm người trong cuộc mất mặt và buổi họp mất tác dụng. Nếu một chuyện như vậy lỡ được nêu ra, hoặc buổi họp nóng lên vì chuyện khác, làm theo các bước:
- Người điều khiển nói thành tiếng: “chuyện này mình bàn riêng sau, giờ mình ghi lại đã”. Người ghi viết vào dòng điều cần xem lại.
- Chuyển ngay sang mục kế tiếp, không để khoảng lặng kéo dài.
- Nếu ai đó vẫn còn giận, dừng buổi họp sớm. Ba mươi phút là mức tối đa, không phải mức phải đủ.
- Trong vòng hai ngày, người liên quan nói chuyện riêng với nhau, có thể nhờ một người trung gian mà cả hai tin.
- Buổi họp tháng sau mở bằng dòng điều cần xem lại, chỉ hỏi “đã ổn chưa”, không kể lại chuyện cũ.
Một buổi họp nóng lên không có nghĩa họp nhà là ý tồi. Nó chỉ cho thấy có chuyện đã dồn lại lâu, và buổi họp đã làm đúng việc của nó là đưa chuyện ấy ra.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà không quen họp hành trong nhà thì bắt đầu thế nào?
Đừng gọi là họp. Gọi là ngồi uống trà bàn lịch tháng tới. Buổi đầu chỉ làm hai việc là xem lịch và tiền chung, ngắn mười lăm phút. Khi ông bà thấy có ích, mới thêm các mục còn lại.
Người hay vắng mặt vì đi làm xa thì tham gia thế nào?
Gọi điện có hình vào giữa buổi cho phần lịch và phần mỗi người một câu. Nếu không gọi được, người ấy nhắn trước những điều cần bàn, và nhận ảnh tờ ghi sau buổi họp.
Có cần họp mỗi tháng không, hay vài tháng một lần?
Mỗi tháng là nhịp hợp với tiền chung và lịch khám định kỳ. Nếu nhà đã ổn lâu, có thể họp hai tháng một lần, nhưng vẫn giữ ngày cố định để không ai quên.
Cháu đã đi làm có nên được điều khiển buổi họp không?
Nên. Cháu đã đi làm là người lớn trong nhà, có góp tiền, có nhận việc. Cho cháu điều khiển giúp cháu học cách bàn việc chung, và ông bà thường rất vui khi thấy cháu làm được việc đó.
Buổi họp lần nào cũng thành buổi phàn nàn thì làm sao?
Giữ đúng thứ tự: tiền, lịch, việc trước, mỗi người một câu sau cùng. Thêm dòng cảm ơn bắt buộc mỗi buổi. Nếu một người phàn nàn liên tục về cùng một chuyện, đưa chuyện ấy ra nói riêng.
Tờ ghi họp nhà có cần giữ lâu không?
Giữ trong một bìa hồ sơ ít nhất một năm. Khi có chuyện cần nhớ lại cách đã chốt, lật lại là thấy. Cuối năm đọc lại các dòng cảm ơn cũng là một cách hay để cả nhà nhìn lại một năm ở chung.