QuanXuyen.comQuán Xuyến
Quán xuyến nhà nhiều thế hệ

Họ hàng lên ở nhờ nhà nhiều thế hệ: sắp chỗ, chia việc và nói trước ngày về

Cháu họ lên ôn thi, người quê lên khám bệnh ở nhờ: hỏi ý cả nhà trước khi nhận lời, sắp chỗ, nói trước luật nhà và ngày về, chuyện tiền ăn ở và khi ở lâu hơn dự kiến.

Teenage boy carrying a backpack and a rolled sleeping mat up a narrow staircase behind an elderly woman pointing ahead, tiled tube house, soft late morning light

Nhận họ hàng lên ở nhờ, nhà nhiều thế hệ êm khi hỏi ý mọi người lớn trong nhà trước lúc nhận lời, chuẩn bị sẵn một chỗ ngủ và một ngăn đồ cho người đến, và nói ngay từ ngày đầu ba điều: luật nhà, việc người đến phụ, và ngày dự kiến về. Nói trước thì thân tình hơn là ngại rồi để bực trong lòng.

Ở nhờ có hai kiểu khác hẳn nhau: vài ngày đi khám bệnh, đi việc, và vài tháng ôn thi, đi làm. Bài dưới phân biệt hai kiểu, gợi cách sắp chỗ, những câu nên nói ngày đầu, chuyện tiền ăn ở, một ví dụ ở Hà Nội và cách xử lý khi người ở nhờ ở lâu hơn dự kiến.

Hai kiểu ở nhờ cần chuẩn bị khác nhau

Trước khi nhận lời, hỏi rõ người đến sẽ ở bao lâu và lên để làm gì. Cách chuẩn bị khác nhau nhiều:

MụcỞ vài ngàyỞ vài tuần đến vài tháng
Lý do hay gặpĐi khám bệnh, làm giấy tờ, dự đám cưới, đưa con đi thiÔn thi, học nghề, mới đi làm chưa thuê được nhà, chữa bệnh dài ngày
Chỗ ngủTạm được: đệm trải phòng khách, ngủ chung phòng cháuCần chỗ cố định có chỗ để đồ, không phải dọn mỗi sáng
Luật nhàNói vài điều chính: giờ khoá cổng, giờ ông bà nghỉNói đủ luật chung như người trong nhà, kể cả lượt việc
Việc nhàKhách, không giao việc, tự dọn chỗ ngủ của mìnhNhận một phần việc rõ ràng như mọi người lớn
Tiền ăn ởThường không tínhNên nói rõ từ đầu, tuỳ hoàn cảnh hai bên
Ngày vềBiết trước ngày cụ thểHẹn một mốc xem lại, ví dụ sau kỳ thi hoặc sau ba tháng

Nhầm giữa hai kiểu là nguồn bực hay gặp nhất. Người đến tưởng mình là khách nên không phụ việc gì, trong khi đã ở hai tháng. Hoặc ngược lại, nhà giao việc cho người chỉ lên khám bệnh ba ngày, làm người ta ngại.

Hỏi ý cả nhà trước khi nhận lời

Người được nhờ thường chỉ là một người trong nhà. Họ hàng bên nội gọi cho con trai, bên ngoại gọi cho con gái, hoặc gọi thẳng ông bà. Người nhận điện thoại hay nhận lời ngay vì ngại từ chối, rồi mới về báo cả nhà. Nên trả lời “để mình hỏi nhà một chút” rồi gọi lại sau.

Hỏi những người sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Người phải nhường phòng hoặc chung phòng, người lo bếp, ông bà nếu ông bà cần yên tĩnh. Nếu có người không đồng ý, tìm cách khác: ở ngắn hơn, chỉ ở ban đêm, giúp tìm chỗ trọ gần.

Vợ hoặc chồng của người được nhờ phải được hỏi. Khi người lên ở là họ hàng bên mình, người bạn đời chính là người phải điều chỉnh nhiều nhất mà ít được hỏi nhất. Hỏi trước là tôn trọng, và người ấy sẽ đón khách vui vẻ hơn.

Từ chối khéo vẫn được. Nếu nhà đang có người ốm, đang sửa nhà, hay đang chật, có thể từ chối và giúp bằng cách khác như tìm chỗ trọ, đưa đón, mời cơm. Giúp được phần nào là tốt phần đó, không phải lúc nào cũng nhận người ở nhờ.

Sắp chỗ ngủ và đồ dùng cho người đến

Người đến ở nhờ thường ngại hỏi. Chuẩn bị sẵn giúp họ đỡ ngại và nhà đỡ bị xáo trộn:

  • Một chỗ ngủ cố định, kể cả chỉ là đệm gấp ở góc phòng khách hay tấm rèm ngăn một góc phòng cháu. Ở dài ngày thì nên có chỗ không phải dọn đi mỗi sáng.
  • Một ngăn tủ hoặc một chiếc thùng nhựa để quần áo, đồ dùng, không để đồ rải khắp nhà.
  • Khăn tắm, bàn chải, móc treo riêng trong nhà tắm, chỉ cho người đến biết chỗ.
  • Chìa khoá cổng nếu ở dài ngày, kèm lời dặn giờ khoá cổng buổi tối.
  • Một chỗ ngồi học hoặc làm việc nếu người đến là cháu ôn thi, đi làm, kể cả chỉ là một góc bàn ăn vào buổi tối.
  • Ổ cắm sạc điện thoại gần chỗ ngủ, để người đến không phải đi tìm ổ khắp nhà.

Chỗ ngủ của người đến không nên lấy từ phòng của ông bà. Nếu phải nhường, để người trẻ trong nhà nhường, và người nhường được nói lời cảm ơn trước mặt cả nhà.

Nói trước những gì ngay ngày đầu

Ngày đầu tiên, sau bữa cơm, người trong nhà mà người đến thân nhất ngồi nói chuyện nhẹ nhàng. Thứ tự gợi ý:

  1. Chỉ nhà: chỗ ngủ, chỗ để đồ, nhà tắm, chỗ phơi, chỗ để xe, giờ ông bà nghỉ trưa và đi ngủ.
  2. Nói vài luật chung của nhà: giờ khoá cổng, giờ yên lặng buổi tối, gõ cửa phòng.
  3. Nói giờ ăn chung và cách báo khi không về ăn cơm.
  4. Nếu ở dài ngày, nói việc người đến nhận phụ, ví dụ rửa bát buổi tối hoặc quét nhà mỗi sáng.
  5. Hỏi ngày dự kiến về hoặc hẹn một mốc xem lại, bằng câu nhẹ như “cháu tính ở đến khi thi xong phải không, để cô chú sắp việc nhà”.
  6. Hỏi người đến có cần gì không, có ăn kiêng gì không, có lịch khám hay lịch học gì cần đưa đón không.

Câu hỏi về ngày về là câu nhiều nhà ngại nhất, nhưng cũng là câu quan trọng nhất. Hỏi trong buổi nói chuyện chung, giọng thân tình, nó chỉ là một phần của việc sắp xếp. Để đến tháng thứ ba mới hỏi, nó thành câu đuổi khéo.

Chuyện tiền ăn ở: nhận hay không, nói thế nào

Ở vài ngày thì thường không ai tính tiền, và người đến hay mang quà quê làm phần góp. Ở vài tháng thì khác: thêm một người ăn ba bữa, tắm giặt, dùng điện mỗi ngày là khoản không nhỏ với nhiều nhà. Không nói ra thì người trong nhà dễ bực ngầm, còn người ở nhờ thường cũng ngại vì không biết góp sao.

Nguyên tắc chung: người đến đã đi làm, có thu nhập thì nên góp một phần tiền ăn, tuỳ hoàn cảnh; cháu đang ôn thi, đi học, chưa có thu nhập thì góp bằng việc nhà, gia đình cháu ở quê có thể gửi gạo, thực phẩm. Người bệnh lên chữa bệnh thường đang tốn nhiều tiền, nhà có điều kiện thì không nên nhận.

Ai nói chuyện này? Người trong nhà thân với người đến nhất, nói một lần ngay từ đầu, nói với người lớn của người đến nếu người đến còn nhỏ tuổi. Câu nói nên đưa về chuyện để người đến thoải mái: “cháu góp một chút tiền chợ để cháu ăn uống tự nhiên, không phải ngại”. Nếu nhà không muốn nhận tiền, nói rõ là không nhận, để người đến khỏi băn khoăn.

Tiền góp của người ở nhờ bỏ vào quỹ chợ chung, không đưa riêng cho một người trong nhà. Như vậy người lo bếp được bù đúng phần mình nấu thêm.

Ví dụ nhà chú Đông ở Hà Nội

Nhà chú Đông có bốn người lớn: chú, vợ chú là cô Hằng, mẹ chú là bà Nguyệt và con trai lớn đã đi làm. Cháu họ là Kiên, mười tám tuổi, từ Phú Thọ lên ôn thi đại học bốn tháng, bố mẹ Kiên gọi điện nhờ.

Chú Đông không nhận lời ngay mà hẹn tối gọi lại. Tối đó chú hỏi cô Hằng và bà Nguyệt. Bà lo Kiên học khuya làm bà mất ngủ vì phòng bà sát phòng khách. Cả nhà chốt: Kiên ở chung phòng với anh họ, góc học là bàn ăn sau bữa tối, học sau mười một giờ thì vào phòng học tiếp.

Ngày Kiên lên, sau bữa cơm, cô Hằng chỉ nhà, nói giờ khoá cổng, giờ bà nghỉ. Chú Đông nói với Kiên: cháu phụ rửa bát buổi tối, còn lại cứ lo học. Chú hỏi luôn: cháu ở đến khi thi xong rồi về quê chờ kết quả nhé. Kiên gật đầu. Bố mẹ Kiên gửi gạo và rau quê mỗi tháng theo xe khách.

Bốn tháng trôi qua không có chuyện gì phải bàn lại. Bà Nguyệt sau này còn kể với hàng xóm rằng nhà có Kiên ở cũng vui, tối nào cũng có đứa rửa bát cho bà.

Khi người ở nhờ ở lâu hơn dự kiến

Quay lại mốc đã hẹn. Nếu đã có mốc từ ngày đầu, chỉ cần hỏi: đến mốc rồi, cháu tính tiếp thế nào. Câu hỏi không bất ngờ vì cả hai bên đều nhớ.

Nghe lý do trước khi quyết. Có khi người đến đang gặp khó thật: chưa tìm được việc, bệnh chưa khỏi. Nghe xong, cả nhà bàn lại và hẹn mốc mới, kèm điều chỉnh nếu cần như góp thêm việc hay tiền chợ.

Giúp tìm chỗ ở khác nếu nhà không kham được. Thay vì nói “cháu về đi”, cùng tìm phòng trọ gần, chỗ ở ghép với bạn. Người đến ra đi với cảm giác được giúp chứ không bị đẩy.

Nói với người lớn của người đến nếu cần. Nếu người ở nhờ còn trẻ và chuyện khó nói trực tiếp, gọi cho bố mẹ của người ấy. Nói về hoàn cảnh nhà mình, không kể lỗi của cháu.

Không để một người trong nhà gánh hết. Người ở nhờ dài ngày thường thân với một người, và người ấy âm thầm lo thêm phần ăn, phần giặt. Họp nhà định kỳ là lúc nhìn lại xem ai đang gánh thêm.

Tự kiểm sau tuần đầu và sau mỗi tháng

Người ở nhờ dài ngày dễ trượt từ khách sang người nhà mà không ai chốt lại. Sau tuần đầu, và sau mỗi tháng, người trong nhà nhận lo việc này tự hỏi năm câu:

  • Ông bà có còn ngủ trưa, ngủ tối yên như trước không. Nếu không, xem lại chỗ ngủ hoặc giờ sinh hoạt của người đến.
  • Có ai trong nhà đang làm thêm việc vì có người ở nhờ mà chưa được bù, như nấu thêm, giặt thêm, đưa đón.
  • Người ở nhờ đã nhận phần việc như đã nói chưa, hay phần ấy đang lặng lẽ trôi về người khác.
  • Quỹ chợ có hụt hơn trước không, và khoản người đến góp đã đủ bù chưa.
  • Mốc ngày về có còn đúng không, hay cần hỏi lại sớm hơn hẹn.

Năm câu này không để bắt lỗi ai. Chúng giúp nhà phát hiện sớm chỗ lệch khi còn nhỏ, lúc chỉ cần một câu nói nhẹ là chỉnh được, thay vì để đến lúc ai đó không chịu nổi.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nhận người quen không thân lên ở nhờ không?

Nhà nhiều thế hệ đông người nên cẩn thận hơn. Với người không thân, giúp tìm chỗ trọ gần, mời cơm vài bữa thường hợp hơn nhận ở trong nhà. Nếu nhận, nên ngắn ngày và hỏi ý mọi người lớn trong nhà.

Người lên khám bệnh ở nhờ cần chuẩn bị gì thêm?

Chỗ ngủ gần nhà vệ sinh, giờ ăn theo lịch khám, một người trong nhà biết đường đến bệnh viện để chỉ hoặc đưa đi lần đầu. Không bàn chuyện bệnh của người ấy với hàng xóm nếu họ không muốn.

Cháu ở nhờ đi chơi về muộn thì nhắc thế nào?

Nói lại giờ khoá cổng một lần, nhẹ nhàng, nhắc rằng ông bà ngủ sớm. Nếu cháu còn nhỏ tuổi và vẫn về muộn nhiều lần, báo bố mẹ cháu, vì nhà đang giữ cháu thay họ.

Họ hàng bên vợ hoặc bên chồng lên ở thì ai lo chính?

Người có họ hàng lên ở lo chính các việc như đón, chỉ nhà, nói chuyện ngày về và tiền ăn ở. Người bạn đời phụ, không phải gánh. Nhà nào cũng vậy thì hai bên nội ngoại đều thấy công bằng.

Người ở nhờ muốn góp tiền mà nhà không muốn nhận thì làm sao?

Cảm ơn và gợi họ góp bằng cách khác như mua đồ ăn cuối tuần, đi chợ thay một buổi, mua quà cho ông bà. Như vậy người ở nhờ thấy mình có góp, nhà cũng không phải cầm tiền.

Có nên viết luật nhà ra cho người ở nhờ không?

Với người ở vài tháng, một tờ ngắn ghi giờ khoá cổng, giờ yên lặng, việc phụ giúp là có ích. Đưa tờ ấy sau buổi nói chuyện ngày đầu, nói là để cháu dễ nhớ, không phải để quản cháu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138