Một giờ ngay sau buổi chợ quyết định cả tuần nấu nướng nhẹ hay nặng: cất thịt cá trước, chia mỗi phần đúng lượng của một bữa trên thực đơn, ghi ngày định nấu lên hộp, phần nấu sau ba ngày đưa ngay vào ngăn đá, rau chỉ nhặt sơ rồi để ráo. Làm xong, mỗi tối người nấu chỉ việc lấy đúng một hộp, không phải rã cả khối thịt hay đoán xem miếng cá nào mua hôm nào.
Đây không phải là “sơ chế cả tuần” cầu kỳ với hàng chục hộp nấu sẵn. Phần lớn gia đình không cần nấu trước, chỉ cần cất đồ cho đúng cách và đúng lượng. Bài này đi qua thứ tự làm việc trong một giờ, cách chia thịt cá theo thực đơn, cách ghi ngày cho cả nhà đọc được, và cách hai người lớn chia nhau làm cho nhanh.
Thứ tự làm trong một giờ đầu
Thứ tự dưới đây đặt đồ dễ hỏng lên trước. Nếu bạn chỉ có hai mươi phút, làm hết bước một đến bước ba là đủ, phần còn lại để tối.
- Phút 0–5: đặt hết túi lên mặt bếp, lấy thịt, cá, đồ đông lạnh ra trước. Đồ khô, gia vị, đồ hộp để sang một bên, chưa cần cất.
- Phút 5–25: chia thịt cá theo bữa như mục dưới. Phần nấu trong một, hai ngày tới cho vào ngăn mát, phần nấu sau đó cho vào ngăn đá ngay.
- Phút 25–35: rau lá nhặt bỏ lá úa, rễ dập, không ngâm rửa nếu chưa nấu ngay, bọc khăn giấy hoặc túi có lỗ rồi cho vào ngăn rau. Củ quả để nơi thoáng hoặc ngăn rau tuỳ loại.
- Phút 35–45: nếu thực đơn có món cần ướp, ướp luôn phần của ngày bận rồi cấp đông hoặc để ngăn mát nếu nấu trong hôm sau.
- Phút 45–60: cất đồ khô, lau mặt bếp, gạch những món đã mua trên danh sách và ghi phần thiếu cho lần sau.
Nếu về nhà đã muộn và mệt, ít nhất hãy làm bước hai. Thịt cá để cả khối trong ngăn mát rồi để đó vài ngày mới tính là lý do phổ biến nhất khiến đồ phải bỏ.
Chia thịt cá theo đúng thực đơn tuần
Ví dụ giả định: nhà chị Ngân và anh Phong ở Huế, ba người ăn, đi chợ chính sáng thứ Bảy. Thực đơn tuần có sáu bữa có thịt cá ở nhà. Chị Ngân đọc thực đơn rồi chia như sau.
| Hộp | Đồ trong hộp | Ngày định nấu | Cất ở |
|---|---|---|---|
| 1 | Cá nục cho món kho | Thứ Bảy | Ngăn mát, nấu luôn tối nay |
| 2 | Thịt nạc thái mỏng để xào | Chủ nhật | Ngăn mát |
| 3 | Sườn chặt khúc | Thứ Hai | Ngăn đá, chuyển xuống ngăn mát tối Chủ nhật |
| 4 | Thịt ba chỉ đã ướp sả ớt | Thứ Ba (ngày bận) | Ngăn đá |
| 5 | Gà chặt miếng | Thứ Tư | Ngăn đá |
| 6 | Thịt băm chia làm hai túi dẹt | Thứ Năm và dự phòng | Ngăn đá |
Mỗi hộp hoặc túi chỉ chứa lượng của một bữa, nên khi rã đông không phải rã thừa rồi lại cấp đông lại. Thịt băm và thịt thái mỏng nên ép dẹt trong túi trước khi cấp đông, vừa nhanh đông, vừa nhanh rã, vừa xếp chồng gọn trong ngăn đá.
Chỗ hay sai là chia theo số cân cho tròn thay vì theo bữa. Năm lạng một túi nghe gọn, nhưng nếu nhà ba người mỗi bữa chỉ dùng ba lạng thịt xào thì lần nào rã ra cũng thừa. Cứ đọc thực đơn, hỏi bữa đó mấy người ăn, món đó cần bao nhiêu, rồi chia theo đúng lượng ấy.
Ghi ngày sao cho cả nhà đọc được
Ghi ngày định nấu, không chỉ ngày mua. Ngày mua cho biết đồ đã ở trong tủ bao lâu, nhưng ngày định nấu mới cho người mở tủ biết hôm nay lấy hộp nào. Ghi cả hai thì tốt nhất, ví dụ “mua T7, nấu T3”. Hộp nào được lấy ra nấu sớm hơn hoặc muộn hơn dự kiến thì sửa luôn dòng ghi, để lần sau ai mở tủ cũng thấy đúng.
Dùng băng dính giấy và bút dạ. Không cần máy in nhãn hay hộp đắt tiền. Một cuộn băng dính giấy dán lên nắp hộp hoặc túi, viết bằng bút dạ, bóc ra dễ khi rửa hộp. Viết chữ to, ai trong nhà cũng đọc được.
Ghi thêm một chữ về cách nấu nếu đã ướp. Hộp thịt đã ướp sả ớt mà không ghi, người khác lấy ra định luộc thì hỏng món. Một chữ “đã ướp, chiên” là đủ.
Xếp hộp theo ngày trong ngăn đá. Hộp nấu sớm để phía ngoài hoặc phía trên, hộp nấu muộn để trong. Nhờ vậy người lấy không phải bới cả ngăn, và hộp cũ không bị lấp mất dưới đáy. Mỗi lần cất đồ mới, đẩy hộp còn lại của tuần trước ra phía ngoài để nó được dùng trước.
Rau và củ: làm vừa đủ, đừng làm quá
Nhiều người nghĩ sơ chế xong hết rau ngay khi về là chăm. Với rau lá, điều đó thường làm rau hỏng nhanh hơn: rau đã rửa mà còn ướt, cho vào túi kín, chỉ một hai ngày là úng. Cách an toàn hơn cho rau định để vài ngày là chỉ nhặt bỏ lá úa, để nguyên không rửa, bọc lỏng trong khăn giấy hoặc túi có lỗ, rửa kỹ ngay trước khi nấu. Rau mua ở chợ thường dính đất cát ở gốc, nên cắt bỏ phần gốc dập trước khi cất để đất không lan sang lá.
Nếu bạn muốn rửa trước để ngày bận chỉ việc cho vào nồi, hãy làm với phần rau dùng trong một, hai ngày tới, và để thật ráo trước khi cất. Rau thơm như hành lá, ngò có thể cắt gốc, cắm vào cốc nước trong ngăn mát hoặc bọc khăn ẩm.
Củ quả như bí đỏ, khoai, hành tây, tỏi không cần vào tủ lạnh nếu nhà thoáng mát, để ở rổ thưa nơi khô ráo. Cà rốt, su su, bắp cải để ngăn rau giữ được khá lâu. Chỗ hay sai là gọt sẵn, cắt sẵn củ cho cả tuần: mặt cắt tiếp xúc không khí sẽ khô và mất vị, nên chỉ cắt trước phần dùng trong hôm sau.
Chia việc cho hai người lớn trong một giờ
Một giờ sau buổi chợ là việc rất dễ chia đôi, và chia ra thì xong trong nửa giờ. Ở nhà chị Ngân, người đi chợ là người chia thịt cá, vì họ biết mình đã mua gì cho bữa nào. Người ở nhà nhận phần rau củ, đồ khô và rửa dọn. Hai người làm song song trên hai đầu mặt bếp, không ai phải đứng chờ ai.
Nếu tuần này anh Phong đi chợ thì anh chia thịt cá, chị Ngân lo rau. Tuần sau đổi lại. Luân phiên như vậy giúp cả hai đều biết cách chia, biết hộp nào dành cho bữa nào, và không ai bị coi là “người giúp” trong bếp. Khi một người vắng, người còn lại vẫn làm trọn được cả một giờ mà không phải gọi điện hỏi hộp nào để đâu. Câu nên hỏi nhau trước khi bắt đầu là “anh lo thịt cá hay lo rau”, thay vì một người làm hết rồi người kia mới tới phụ.
Với nhà có ông bà, phần ngồi nhặt rau, bóc tỏi là việc nhiều người lớn tuổi thích làm và làm khéo. Mời ông bà cùng làm, kèm câu hỏi “mẹ thấy chia thế này đủ chưa”, vừa nhẹ việc vừa giữ được nếp bếp chung. Chỉ cần tránh để người lớn tuổi phải đứng lâu hay xách nặng, và kê sẵn ghế, chậu ở bàn thấp để ông bà ngồi làm cho thoải mái. Việc nặng như bê túi gạo, cất bình nước, rửa thớt dao dính thịt sống thì người trẻ nhận.
Những điều về an toàn cần nhớ khi chia và cất
Chia hộp làm thực phẩm phải qua tay nhiều hơn, nên vài nguyên tắc dưới đây đáng giữ thành thói quen.
- Dùng thớt và dao riêng cho thịt cá sống, rửa kỹ bằng nước nóng và nước rửa bát trước khi dùng cho rau hay đồ chín.
- Không rửa thịt gà sống dưới vòi nước mạnh, vì nước bắn ra mang vi khuẩn sang mặt bếp. Nếu cần làm sạch, làm nhẹ tay trong chậu và rửa chậu ngay sau đó.
- Thịt cá trong ngăn mát nên nấu trong vài ngày; phần nấu xa hơn thì cấp đông ngay hôm mua, không để vài ngày rồi mới cấp đông.
- Rã đông trong ngăn mát từ tối hôm trước là cách an toàn nhất. Đồ sống đã rã đông ở nhiệt độ phòng thì nấu luôn, không cấp đông lại.
- Hộp đựng có nắp kín, để đồ sống ở ngăn dưới, đồ chín và rau ở trên để nước từ thịt cá không nhỏ xuống đồ ăn liền.
Các mốc thời gian cụ thể tuỳ loại thực phẩm và tủ lạnh nhà bạn. Khi không chắc, ngửi và nhìn thấy khác thường thì bỏ, đừng tiếc.
Cái không cần làm và cách tự kiểm sau một tháng
Không cần mua bộ hộp đồng bộ đắt tiền, không cần máy hút chân không, không cần dán nhãn in. Hộp nhựa có nắp còn tốt, túi khoá kéo, băng dính giấy và một cây bút dạ là đủ cho phần lớn gia đình. Cũng không cần chia mọi thứ: trứng, đậu phụ nấu trong ngày, rau củ để rổ thì không phải đóng hộp.
Không cần làm một giờ này mỗi lần đi chợ. Nếu nhà bạn đi chợ hai lần một tuần, buổi chợ lớn mới cần chia hộp kỹ; buổi nhỏ giữa tuần thường chỉ có cá, rau lá, đồ nấu ngay trong một, hai ngày, cất thẳng vào ngăn mát là được.
Sau bốn tuần, tự kiểm bằng ba câu. Có bao nhiêu lần phải rã đông cả khối thịt lớn chỉ để lấy một phần? Có bao nhiêu hộp bị phát hiện quá hạn ở đáy ngăn đá? Có bao nhiêu tối người nấu phải hỏi “thịt này mua hôm nào”? Nếu cả ba con số gần về không, cách cất đang chạy tốt. Nếu hộp quá hạn vẫn còn, xem lại việc xếp hộp theo ngày và việc ghi ngày định nấu, vì đó thường là chỗ bị bỏ qua khi bận.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rửa thịt trước khi chia hộp cấp đông không?
Thường không cần rửa thịt mua ở nơi tin cậy. Nếu muốn làm sạch, làm nhẹ tay trong chậu, thấm khô bằng khăn giấy rồi mới chia hộp. Thịt còn ướt khi cấp đông dễ bị đóng tuyết và giảm chất lượng khi rã.
Thịt đã ướp gia vị cấp đông được bao lâu?
Thịt ướp cấp đông giữ an toàn được khá lâu nếu ngăn đá đủ lạnh, nhưng để quá lâu thì vị và độ mềm kém đi. Trong thực tế nhà bếp, nên nấu trong vòng một, hai tuần, và ghi ngày ướp lên túi để không quên.
Dùng túi nilon hay hộp nhựa để cất thịt thì tốt hơn?
Túi có khoá kéo tiện ép dẹt, đông nhanh và tiết kiệm chỗ. Hộp nhựa có nắp tiện xếp chồng và dùng lại nhiều lần. Nhiều nhà dùng cả hai: túi cho thịt băm, thịt thái mỏng; hộp cho sườn, gà, cá.
Không có thời gian chia hộp ngay thì làm sao?
Ít nhất tách phần sẽ nấu sau hai, ba ngày và cho vào ngăn đá ngay, kể cả còn nguyên túi chợ. Phần chia nhỏ có thể làm vào buổi tối, miễn là đồ tươi không nằm ngoài tủ quá lâu.
Có cần nấu sẵn cả tuần rồi cất tủ không?
Không cần với phần lớn gia đình. Nấu sẵn cả tuần làm món mất ngon và tốn chỗ tủ. Chỉ cần chia đúng lượng và ướp trước cho ngày bận, mỗi tối nấu một món chính trong khoảng nửa giờ là vừa.
Người lớn tuổi trong nhà quen cất cả khối thịt thì nên nói thế nào?
Nên làm cùng một lần và cho ông bà thấy lợi ích, ví dụ không phải rã cả khối mỗi lần nấu. Đừng sửa lại sau lưng. Nhiều người lớn tuổi đồng ý ngay khi thấy cách làm mới đỡ việc cho chính họ.