Danh sách đi chợ dùng tốt nhất là danh sách viết theo đúng thứ tự bạn đi trong chợ quen: khu đồ khô và gia vị trước, rồi rau củ, sau cùng là thịt cá để đồ tươi ở trong giỏ ít thời gian nhất. Viết như vậy, bạn đi một vòng là đủ đồ, không phải quay lại sạp đã qua, và nhìn vào là biết còn thiếu gì.
Phần lớn danh sách đi chợ hỏng vì được viết theo thứ tự nhớ ra: rau, nước mắm, thịt, hành, cá, giấy vệ sinh, lộn xộn trên một mẩu giấy. Ra chợ phải dò cả tờ mới biết sạp này cần mua gì. Bài này hướng dẫn cách vẽ lại tờ giấy theo bản đồ chợ trong đầu bạn, cách ghi lượng sao cho người khác đọc cũng hiểu, và cách soát nhanh trước khi rời chợ.
Vẽ bản đồ chợ quen của nhà mình trước đã
Bước này chỉ làm một lần. Lấy một tờ giấy, nhớ lại lối bạn hay đi trong chợ hoặc siêu thị gần nhà, rồi ghi tên các khu theo đúng thứ tự gặp chúng. Với chị Thu ở Hải Phòng, lối đi quen là cổng chợ phía đường lớn, gặp hàng tạp hoá và gia vị trước, đi sâu vào là dãy rau, hết dãy rau rẽ phải là hàng thịt, cuối chợ là hàng cá và hàng đậu phụ, bún. Chị viết thành năm dòng: tạp hoá, rau củ quả, thịt, cá, đậu và bún.
Năm dòng đó trở thành khung cố định cho mọi danh sách đi chợ về sau. Mỗi tuần chị chỉ điền món vào dưới tên khu, không phải nghĩ thứ tự nữa. Nếu nhà bạn mua ở hai nơi, ví dụ đồ khô ở siêu thị gần nhà mỗi tháng một lần, đồ tươi ở chợ mỗi tuần, thì làm hai khung riêng, đừng trộn chung một tờ.
Thứ tự khu cũng là chuyện an toàn thực phẩm chứ không chỉ chuyện tiện. Thịt cá mua sau cùng sẽ ở nhiệt độ ngoài trời ít thời gian nhất trước khi vào tủ lạnh. Đi chợ xa hay trời nóng, mang theo một túi giữ nhiệt nhỏ cho phần thịt cá là thói quen đáng giữ. Về đến nhà, cất thịt cá vào tủ trước, rồi mới tới rau và đồ khô; đừng để cả giỏ trên sàn bếp trong lúc đi tắm hay nấu dở việc khác, vì đó là khoảng thời gian đồ tươi dễ bị bỏ quên nhất.
Mẫu danh sách theo khu của nhà chị Thu
Ví dụ giả định: nhà chị Thu và anh Quân ở Hải Phòng, bốn người ăn tối, đi chợ hai lần một tuần vào sáng thứ Hai và chiều thứ Năm. Đây là tờ danh sách cho buổi sáng thứ Hai, chép từ thực đơn bốn bữa đầu tuần.
| Khu (theo thứ tự đi) | Cần mua | Lượng ghi theo bữa | Thay được bằng |
|---|---|---|---|
| Tạp hoá, gia vị | Nước mắm, hạt tiêu | Một chai, một gói nhỏ | Không thay |
| Rau củ quả | Bí đỏ, rau muống, cà chua, hành lá | Bí đủ một nồi canh, rau đủ hai bữa | Rau muống hết thì lấy rau lang |
| Thịt | Thịt ba chỉ, sườn non | Ba chỉ cho một bữa chiên, sườn cho một bữa rim | Sườn hết thì lấy nạc vai |
| Cá | Cá thu | Đủ một bữa bốn người | Cá nục hoặc cá basa |
| Đậu, bún | Đậu phụ | Đủ một bữa sốt cà | Không thay |
Cột “thay được bằng” giúp người đi chợ không phải gọi điện về hỏi khi sạp hết hàng. Cột “lượng ghi theo bữa” quan trọng hơn ghi số cân, vì người bán ở chợ quen thường hiểu ngay “sườn đủ rim cho bốn người ăn một bữa” và cắt vừa.
Ghi lượng sao cho ai đi chợ cũng mua đúng
Ghi theo bữa, không ghi theo cảm giác. Chữ “ít rau” hay “thịt một ít” mỗi người hiểu một kiểu. Ghi “rau muống đủ hai bữa xào cho bốn người” thì cả người đi chợ lẫn người bán đều hình dung được.
Khi biết rõ thì ghi số cân hoặc số cái. Món nhà mình mua đều đặn, ví dụ mỗi tuần một khay trứng, ba bìa đậu, nên ghi luôn con số. Lâu dần danh sách sẽ có những dòng gần như cố định, chép lại là xong.
Ghi tình trạng mong muốn. Chuối ăn dần trong tuần thì ghi “chuối nửa chín nửa xanh”, cà chua để nấu canh ngay thì ghi “cà chín đỏ”. Một vài chữ như vậy giúp tránh mua về phải bỏ.
Đánh dấu món bắt buộc. Món không có thì không nấu được bữa đó, ví dụ cá cho bữa cá kho, nên gạch chân hoặc đánh dấu sao. Món phụ không có thì bỏ qua cũng không sao. Người đi chợ nhìn là biết chỗ nào phải tìm cho bằng được.
Soát danh sách trước khi đi và trước khi về
Hai lần soát, mỗi lần chưa tới hai phút, giúp tránh cảnh về đến nhà mới nhớ quên hành hay mua trùng chai dầu ăn đang còn nửa chai.
- Trước khi đi: mở tủ lạnh và kệ gia vị, gạch những món trên danh sách mà nhà vẫn còn đủ. Đây là bước chặn mua trùng.
- Trước khi đi: nhìn lại thực đơn tuần một lượt, đọc từng bữa và tự hỏi “bữa này cần gì”, để bắt những món quên chép như gừng, tỏi, chanh.
- Trong chợ: mua xong món nào thì gạch ngay món đó, đừng để cuối buổi mới đối chiếu.
- Trước khi rời chợ: dừng lại ở cổng, đọc phần chưa gạch. Món nào bắt buộc mà chưa có thì quay lại hoặc chọn món thay đã ghi sẵn.
- Về đến nhà: những món không mua được thì ghi lên đầu danh sách lần sau để không bị trôi.
Ngay cả người đi chợ nhiều năm cũng quên đồ khi không có danh sách. Cách soát này không phải để kiểm tra nhau mà để tờ giấy làm thay phần trí nhớ.
Chỗ hay sai nhất là bỏ qua bước soát trước khi đi vì nghĩ mình nhớ trong tủ còn gì. Thực tế, tủ lạnh có nhiều người cùng mở thì không ai nhớ hết. Hai phút đứng trước cánh tủ mở rẻ hơn nhiều so với một bó rau thứ hai nằm héo cạnh bó rau thứ nhất.
Những thứ không nên ghi vào danh sách đi chợ tuần
Danh sách đi chợ tuần càng gọn càng dễ dùng. Có vài nhóm đồ nên tách sang chỗ khác.
- Đồ dùng trong nhà theo tháng như giấy vệ sinh, xà phòng, nước rửa bát. Gom vào một danh sách mua theo tháng, dựa trên lượng tồn trong kho, để không mua lẻ mỗi tuần.
- Những món “thấy thì mua”. Đi chợ mà không có thực đơn đi kèm thì những món này thường nằm hỏng trong tủ. Nếu muốn thử món mới, ghi rõ món đó dành cho bữa nào.
- Đồ cho dịp đặc biệt như giỗ, Tết, có khách. Viết danh sách riêng, vì lượng và nơi mua khác hẳn tuần thường.
- Thuốc và đồ y tế. Mua theo nhu cầu cụ thể và theo hướng dẫn của dược sĩ, không gộp vào buổi chợ.
Tách như vậy, danh sách tuần thường chỉ còn mười lăm đến hai mươi dòng, đọc lướt trong chợ không bị rối.
Một cách tự nhắc là đặt ba tờ ở ba chỗ khác nhau: tờ đi chợ tuần dán cạnh thực đơn trên tủ lạnh, tờ đồ dùng theo tháng dán trong cánh tủ kho, tờ cho dịp đặc biệt kẹp trong sổ chi tiêu. Món nào nhớ ra thì ghi vào đúng tờ của nó ngay lúc đó, đừng ghi tạm lên tờ đi chợ tuần rồi để nó lấn hết chỗ của rau thịt.
Danh sách rút gọn cho buổi chợ vội
Có những hôm không kịp viết danh sách đầy đủ: tan làm muộn, ghé chợ chiều trên đường về, chỉ còn mười phút trước khi chợ vãn. Lúc đó, một danh sách năm dòng viết vội vẫn tốt hơn đi chợ tay không. Năm dòng đó là: một món mặn chính, một loại rau, một thứ nấu canh, một món dự phòng để được lâu như trứng hoặc đậu phụ, và một dòng “thiếu gì trong bếp”.
Nguyên tắc của danh sách vội là mua cho hai bữa, không mua cho cả tuần. Chợ chiều thường còn ít lựa chọn, mua nhiều dễ phải lấy hàng không như ý, về lại không dùng kịp. Hai bữa đủ để qua tới buổi chợ chính, và tờ thực đơn tuần chỉ cần đổi chỗ vài ô.
Chị Thu giữ sẵn trong ví một mẩu giấy ghi năm món dự phòng nhà chị lúc nào cũng nấu được: trứng, đậu phụ, cà chua, rau cải, thịt băm. Hôm nào bí, chị nhìn mẩu giấy là biết mua gì cho bữa tối mà không phải đứng nghĩ giữa chợ. Bạn có thể làm một mẩu tương tự, dựa trên những món neo nhà mình ăn thường xuyên nhất.
Khi nhà có hai người cùng đi chợ
Nhiều nhà chia nhau đi chợ: người này mua đồ khô ở siêu thị gần chỗ làm, người kia ghé chợ mua đồ tươi. Lúc đó danh sách theo khu càng có ích, vì có thể cắt đôi theo khu mà giao. Anh Quân nhận dòng tạp hoá và đậu bún trên đường đi làm về, chị Thu nhận ba khu rau, thịt, cá vào sáng thứ Hai. Không ai phải hỏi người kia “mua gì rồi”.
Nếu danh sách giữ trên điện thoại thì dùng ghi chú chia sẻ chung để ai mua xong thì đánh dấu. Nếu giữ trên giấy thì chụp ảnh tờ giấy gửi người kia và ghi rõ tên người nhận cạnh mỗi khu. Câu nên hỏi nhau trước khi đi là “anh lấy khu nào, em lấy khu nào”, nghe đơn giản nhưng chặn được cảnh hai người cùng mua một bó rau. Người nào không mua được món đã nhận thì báo ngay cho người kia khi còn ở gần chợ, đừng đợi về nhà mới nói.
Cách tự kiểm sau một tháng: đếm số lần phải quay lại chợ hoặc phải chạy ra tiệm tạp hoá đầu ngõ vì quên đồ. Nếu con số giảm rõ so với trước khi có khung theo khu, cách làm đang đúng. Nếu vẫn hay quên một nhóm cụ thể, ví dụ hành, gừng, rau thơm, thì thêm hẳn một dòng cố định cho nhóm đó trong khung.
Câu hỏi thường gặp
Viết danh sách đi chợ trên giấy hay trên điện thoại thì tốt hơn?
Cả hai đều được, miễn là giữ đúng khung theo khu. Giấy tiện gạch khi tay đang xách đồ và không phải mở khoá máy. Điện thoại tiện khi hai người cùng đi chợ và cần thấy ngay ai đã mua món nào.
Đi siêu thị thì có chia theo khu được không?
Được, thậm chí dễ hơn vì siêu thị thường xếp quầy cố định. Ghi theo thứ tự quầy bạn hay đi qua, để đồ đông lạnh và đồ mát ở cuối danh sách cho chúng ít thời gian ngoài tủ nhất.
Chợ quen thay đổi chỗ bán thì phải làm sao?
Chỉ cần sửa khung một lần, chuyển dòng khu đó lên hoặc xuống cho đúng lối đi mới. Khung là thứ tự đi chứ không phải tên sạp, nên sửa rất nhanh và các tuần sau vẫn dùng được như cũ.
Có nên ghi cả số tiền dự kiến vào danh sách đi chợ không?
Không cần ghi ở danh sách. Số tiền đã chi nên ghi vào sổ chi tiêu sau khi về, theo thói quen ghi sổ của nhà mình. Danh sách đi chợ chỉ nên lo phần mua đúng và đủ, để tờ giấy không bị rối.
Người lớn tuổi trong nhà đi chợ thay thì danh sách nên viết thế nào?
Viết chữ to, ít dòng, ghi lượng theo bữa và có cột món thay được. Nên đọc lại cho ông bà nghe một lần trước khi đi, và hỏi ông bà có muốn đổi món nào không, vì nhiều khi người lớn tuổi rành hàng chợ hơn.