Khi một người phải về quê chăm bố mẹ ốm mà chưa biết bao lâu, cần lo song song hai việc: bàn giao nhà mình cho người ở lại tự xoay được lâu dài, và nắm lại việc nhà ở quê như hoá đơn, đồ dùng, hàng xóm của bố mẹ. Tiền hai nơi phải ghi tách hai sổ ngay từ đầu, và anh chị em nên chia lượt rõ ràng sớm.
Khác với một chuyến công tác vài tuần, đợt về quê chăm bố mẹ thường không có ngày về chắc chắn. Sắp xếp kiểu tạm bợ chỉ chịu được hai ba tuần; sau đó cả hai nhà đều bắt đầu lung lay nếu không có nếp mới. Phần chăm sóc người bệnh cần theo hướng dẫn của nhân viên y tế; bài này chỉ nói phần nhà cửa.
Tình huống: một người về quê, hai nhà cùng thiếu người
Anh Toàn sống ở TP Hồ Chí Minh với vợ là chị Ly và hai con đang đi học. Bố anh ở Thanh Hoá sau một đợt mổ phải nằm nhiều, mẹ anh đã yếu, không lo xuể. Anh là con trai út, công việc cho phép làm từ xa một thời gian, nên anh về quê. Ban đầu cả nhà nghĩ chừng ba tuần. Đến tuần thứ năm, nhà ở thành phố bắt đầu trễ hạn mấy khoản tiền, còn ở quê anh vẫn đang phải hỏi mẹ tiền điện đóng ở đâu, gạo mua chỗ nào.
Cái khó của tình huống này là cả hai nhà cùng mất người. Nhà ở thành phố thiếu một người lớn, nhà ở quê thì vốn đã thiếu và giờ có thêm một người bệnh. Người về quê đứng giữa, dễ cố lo cả hai đầu qua điện thoại và kiệt sức sau vài tuần. Cách bền hơn là coi đây là một giai đoạn dài, sắp xếp lại cả hai nhà như thể sẽ kéo dài vài tháng; nếu bố mẹ khoẻ sớm hơn thì càng tốt.
Bàn giao nhà mình cho đợt dài
Bàn giao cho đợt dài khác bàn giao cho chuyến đi ngắn: người ở lại không chỉ cần biết việc, mà cần được trao quyền quyết luôn.
- Chuyển hẳn các khoản đóng tiền sang người ở lại: đăng nhập, ngày hạn, cách đóng. Không phải nhắc từ xa mỗi tháng.
- Thống nhất mức người ở lại được tự quyết: sửa đồ hỏng, thuê người dọn theo giờ, chi những khoản phát sinh dưới một mức hai người tự đặt.
- Những việc trước đây người về quê làm thì giao rõ cho ai: người ở lại, người thân gần nhà, hay thuê ngoài.
- Báo với hàng xóm, người quen gần nhà rằng nhà đang vắng một người lớn, để có người giúp khi cần.
- Hẹn một buổi gọi điện cố định mỗi tuần để hai người xem lại chuyện nhà, thay vì nhắn lặt vặt mỗi ngày.
Chị Ly nhận hẳn việc đóng tiền và việc nhà bên thành phố, anh Toàn không hỏi lại từng khoản. Chị nói câu mà nhiều người ở lại muốn nói: "Anh lo bố, nhà em lo. Có gì lớn em hỏi."
Nắm việc nhà ở quê trong tuần đầu
Hỏi mẹ, đừng tự làm lại từ đầu. Bố mẹ có nếp nhà riêng đã mấy chục năm. Tuần đầu, anh Toàn ngồi với mẹ một buổi hỏi: điện nước đóng ở đâu, ai đến thu, gạo, gas mua chỗ nào, thuốc của bố lấy ở đâu. Ghi vào một cuốn sổ để ở nhà bố mẹ, cuốn sổ này sẽ theo suốt đợt chăm.
Ghi lại những người đang giúp bố mẹ. Ở quê, thường có hàng xóm, họ hàng gần vẫn qua lại giúp. Biết họ là ai, đang giúp việc gì, để cảm ơn và để không làm trùng hoặc bỏ sót.
Giữ nếp sinh hoạt của bố mẹ. Giờ ăn, giờ ngủ, món ăn quen của ông bà nên giữ, đừng áp nếp thành phố. Người bệnh và người già thường dễ chịu hơn khi mọi thứ quanh mình vẫn như cũ. Muốn đổi gì, kể cả chuyện kê lại giường, hỏi mẹ trước.
Sắp lại nhà cho người bệnh. Lối đi từ giường ra nhà vệ sinh, đèn ngủ, tay vịn nếu cần: hỏi nhân viên y tế đang theo dõi bố về những gì nên chuẩn bị trong nhà, rồi nhờ thợ quen trong làng làm.
Liên lạc giữa hai nhà: ít mà đều
Một buổi gọi cố định mỗi tuần. Anh Toàn và chị Ly chọn tối chủ nhật, nửa tiếng, nói về chuyện nhà: tuần qua có gì, tuần tới cần gì. Ngoài buổi đó, chỉ nhắn khi có việc gấp hoặc chỉ để hỏi thăm nhau, không nhắn chuyện việc nhà lặt vặt.
Người ở đâu quyết việc ở đó. Chuyện nhà thành phố chị Ly quyết, chuyện nhà ở quê anh Toàn quyết. Hỏi ý nhau thì được, nhưng không quyết thay người đang đứng ở đó, vì người ở xa không thấy hết.
Kể cả chuyện mệt. Người về quê thường chỉ kể tình hình bố mẹ, người ở lại thường chỉ kể việc đã xong. Cả hai đều giấu phần mình đang mệt. Mỗi tuần nên có một câu hỏi thẳng: tuần này anh hay em có quá sức không.
Cho các con biết vừa đủ. Con đã lớn thì nên biết bố về quê chăm ông, khi nào có thể về, và ở nhà ai đang lo việc gì. Các con gọi về hỏi thăm ông cũng là cách giữ hai nhà gần nhau.
Tiền hai nơi: hai sổ, không lẫn
Lẫn tiền hai nhà là cách nhanh nhất để vài tháng sau không ai biết ai đã chi gì. Ngay tuần đầu, tách thành hai sổ.
| Khoản | Ghi vào sổ | Ai chi | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Điện, nước, chợ ở thành phố | Sổ nhà mình | Chị Ly | Như trước |
| Điện, nước, chợ ở quê | Sổ nhà bố mẹ | Anh Toàn, từ tiền của bố mẹ hoặc tiền anh chị em góp | Ghi rõ nguồn tiền |
| Thuốc, khám bệnh của bố | Sổ nhà bố mẹ, trang riêng | Theo thoả thuận của anh chị em | Giữ hoá đơn, phiếu thu |
| Đi lại giữa hai nơi | Sổ nhà mình | Anh Toàn | Khoản phát sinh của nhà mình |
| Thu nhập giảm nếu nghỉ việc một phần | Sổ nhà mình | Bàn với vợ, thu gọn chi tiêu nếu cần |
Việc anh chị em góp tiền chăm bố mẹ là chuyện riêng của từng nhà, nhưng có một nguyên tắc nên giữ: người giữ tiền chung ghi công khai, gửi ảnh trang sổ cho anh chị em mỗi tháng. Không phải vì nghi ngờ, mà để người ở xa yên tâm và người giữ tiền không phải giải thích từng khoản.
Chia lượt với anh chị em từ sớm
Nói chuyện chia lượt ngay tháng đầu. Người về trước thường ngại nói, rồi cứ ở mãi. Đến tháng thứ ba mới nói thì dễ thành than phiền. Tháng đầu, gọi cho anh chị em, kể tình hình, và bàn luôn lượt sau ai về.
Ai không về được thì nhận phần khác. Người ở xa không về được có thể nhận phần tiền, phần liên lạc với bác sĩ, phần đặt mua đồ gửi về. Mỗi người một phần cụ thể, không chỉ "có gì cứ gọi".
Bàn giao giữa hai lượt. Khi đổi lượt, người về trước để lại cuốn sổ ở nhà bố mẹ và ở thêm một hai ngày cùng người về sau. Bố mẹ không phải kể lại mọi thứ từ đầu, và người về sau biết ngay thuốc của bố để ngăn nào, ai hay qua giúp.
Tính cả vợ, chồng của các con. Người về quê thường là con, nhưng người gánh thêm việc ở nhà thành phố là vợ hoặc chồng của họ. Khi chia lượt, nên nhớ cả phần gánh nặng này, đừng chỉ đếm ai về quê bao nhiêu tuần.
Mốc một tháng: ngồi lại xem cả hai nhà
Sau khoảng một tháng, người về quê và người ở lại, cùng anh chị em nếu được, nên xem lại toàn bộ. Đi lần lượt qua các câu này.
- Bệnh tình của bố mẹ theo lời bác sĩ: dự kiến còn cần người chăm bao lâu, ở mức nào.
- Nhà ở thành phố: người ở lại có đang quá tải không, việc gì đang trễ, cần thêm người giúp không.
- Nhà ở quê: sổ đã đủ chưa, nếp đã ổn chưa, có cần thuê người giúp việc theo giờ không.
- Tiền: hai sổ cho thấy gì, nhà mình có cần thu gọn chi tiêu không.
- Lượt sau: ai về, khi nào, bàn giao thế nào.
- Người đang chăm: ngủ có đủ không, có ai thay một vài ngày để nghỉ không.
Câu cuối hay bị bỏ qua nhất. Chăm người ốm dài ngày rất mệt, cả về sức lẫn về tinh thần. Nếu người chăm thấy kiệt sức, buồn bã kéo dài, mất ngủ, nên được thay lượt và nói chuyện với người tin cậy, hoặc tìm đến nhân viên y tế, tư vấn tâm lý ở nơi gần nhất. Giữ được sức cho người chăm cũng là giữ cho bố mẹ có người chăm lâu dài.
Khi bố mẹ khoẻ lại hoặc khi cần sắp xếp lâu dài
Nếu bố mẹ khoẻ lên và người về quê trở lại thành phố, đừng mang cuốn sổ ở quê theo. Để nó lại cho mẹ hoặc người hàng xóm hay giúp, kèm danh sách những việc đã sắp xếp: ai đến thu tiền điện, thuốc lấy ở đâu, khi có chuyện gọi ai. Lần sau có việc, người về sẽ không phải bắt đầu lại từ đầu.
Nếu bệnh kéo dài và việc thay lượt không còn đủ, cả nhà sẽ phải bàn chuyện lớn hơn: bố mẹ lên ở cùng con, thuê người chăm lâu dài, hay một sắp xếp khác. Đó là những quyết định cần nhiều buổi nói chuyện, có tiếng nói của chính bố mẹ. Hai cuốn sổ ghi trong những tháng qua, về việc nhà và về tiền, sẽ giúp cuộc nói chuyện đó dựa vào điều đã xảy ra thật, chứ không chỉ dựa vào cảm nghĩ của từng người.
Dù kết thúc theo cách nào, đợt về quê này cũng để lại cho cả nhà một điều: việc chăm bố mẹ và việc giữ nhà mình không phải của riêng một người. Người về quê, người ở lại, anh chị em ở xa, mỗi người gánh một phần, và phần nào cũng đáng được ghi nhận như nhau.
Câu hỏi thường gặp
Về quê chăm bố mẹ dài ngày thì nhà mình bàn giao thế nào?
Chuyển hẳn các khoản đóng tiền và việc nhà sang người ở lại, thống nhất mức họ được tự quyết, giao rõ những việc trước đây mình làm cho ai. Hẹn một buổi gọi điện cố định mỗi tuần thay vì nhắn hỏi lặt vặt mỗi ngày.
Tiền chi ở quê và tiền nhà mình có nên ghi chung không?
Không nên. Tách hai sổ ngay từ đầu: sổ nhà mình và sổ nhà bố mẹ, trong sổ nhà bố mẹ ghi rõ nguồn tiền. Ghi chung thì vài tháng sau không ai biết ai đã chi gì, dễ thành chuyện khó nói trong nhà.
Anh chị em không về được thì góp phần thế nào?
Người ở xa có thể nhận phần tiền, phần liên lạc với bác sĩ, phần đặt mua đồ gửi về cho bố mẹ. Mỗi người nên có một phần cụ thể, không chỉ nói chung chung có gì cứ gọi.
Khi nào nên nói chuyện chia lượt với anh chị em?
Ngay trong tháng đầu. Để lâu thì người về trước dễ ôm hết, đến lúc nói thì thành than phiền. Nói sớm, kể rõ tình hình và bàn luôn lượt sau ai về, bàn giao thế nào.
Ở nhà bố mẹ có nên sắp xếp lại mọi thứ cho tiện không?
Chỉ sắp lại những gì cần cho người bệnh theo lời dặn của nhân viên y tế, như lối đi, đèn ngủ, tay vịn. Còn giờ ăn, giờ ngủ, nếp nhà của bố mẹ thì nên giữ, vì người già và người bệnh dễ chịu hơn khi mọi thứ vẫn quen thuộc.
Người chăm bố mẹ thấy kiệt sức thì nên làm gì?
Nói thật với anh chị em để được thay lượt vài ngày, ngủ đủ và có thời gian cho bản thân. Nếu buồn bã kéo dài, mất ngủ, nên nói chuyện với người tin cậy hoặc tìm đến nhân viên y tế, tư vấn tâm lý ở nơi gần nhất.