Ở ghép với người đã đi làm, đồ dùng chung sắp hết thì người mua nên là người được giao giữ mảng đó theo tháng hoặc theo quý, tiền lấy từ một quỹ đồ chung góp đầu tháng, chứ không phải "ai thấy thì mua". Câu "ai thấy thì mua" luôn dẫn tới một kết quả: người hay để ý nhất thành người mua mãi, ứng tiền mãi, và đến tháng thứ ba thì bắt đầu đếm.
Bài này không bàn chuyện lập thỏa thuận ở ghép nói chung, mà chỉ đi sâu vào một chỗ hay rạn nhất: đồ dùng chung. Phần dưới có cách tách đồ chung khỏi đồ riêng, bảng mức tồn tối thiểu, so sánh ba cách tổ chức việc mua, và một sổ đồ chung đơn giản.
Vì sao đồ chung là chỗ ở ghép hay rạn nhất
Tiền phòng, tiền điện nước thường được bàn kỹ từ ngày đầu vì có hóa đơn, có hạn đóng. Đồ dùng chung thì không. Cuộn giấy vệ sinh, chai nước rửa bát, túi rác, bình gas đều rẻ từng món, hết từng lúc, nên không ai nghĩ cần bàn. Nhưng cộng cả tháng thì không ít, và quan trọng hơn, nó cần một người nhớ.
Người nhớ thường là người ở nhà nhiều nhất hoặc người chịu bừa kém nhất. Lần đầu họ mua mà không đòi tiền vì ngại. Lần thứ hai, thứ ba vẫn ngại. Đến khi họ nhắc chuyện chia tiền thì đã qua mấy tháng, không ai nhớ ai đã mua gì, và câu chuyện nghe như kể công. Những người khác thì không hề biết có chuyện đó, vì với họ giấy vệ sinh lúc nào cũng tự có.
Với người đã đi làm, ai cũng về muộn và mệt, nên tình huống quen thuộc nhất là cả nhà phát hiện hết gas lúc tám giờ tối, không ai có thời gian đi đổi. Hoặc hết nước rửa bát, mỗi người dùng tạm một ít xà phòng tắm, và chai mới chỉ xuất hiện khi có người không chịu nổi nữa.
Gốc của chuyện này không phải là ai keo kiệt. Gốc là mảng đồ chung không có chủ. Đặt cho nó một người chủ rõ ràng, có thời hạn, có tiền sẵn để mua, thì gần như mọi va chạm biến mất.
Tách đồ chung và đồ riêng
Trước khi bàn ai mua, thống nhất cái gì là của chung. Nguyên tắc: thứ mà ai cũng dùng và không chia phần được thì để chung; thứ mà mỗi người dùng một kiểu thì để riêng.
| Món | Nên để chung hay riêng | Lý do |
|---|---|---|
| Giấy vệ sinh, túi rác, nước rửa bát, nước lau sàn | Chung | Ai cũng dùng, không chia phần được |
| Gas, nước uống bình lớn | Chung nếu nấu hoặc uống chung, riêng nếu mỗi người có bếp hay bình riêng | Tùy cách sống của nhà |
| Bột giặt, nước xả | Thường để riêng | Mỗi người thích một loại, giặt lượng khác nhau |
| Dầu ăn, nước mắm, muối, đường | Chung nếu hay nấu chung, riêng nếu ai nấu nấy | Nhà không nấu chung mà để gia vị chung thì người nấu nhiều sẽ thiệt |
| Bóng đèn khu chung, pin điều khiển | Chung | Dùng cho khu chung |
| Dầu gội, sữa tắm, kem đánh răng | Riêng | Đồ cá nhân |
Điều quan trọng là viết danh sách đồ chung ra, dán ở chỗ ai cũng thấy. Món nào không có trong danh sách là đồ riêng, tự ai nấy lo. Nhiều cuộc cãi nhau bắt đầu từ chỗ một người tưởng bột giặt là đồ chung, người kia tưởng là đồ của mình.
Mức tồn tối thiểu: khi nào là "sắp hết"
Chữ "sắp hết" mỗi người hiểu một kiểu. Đặt mức báo cho từng món, xuống tới mức đó là phải mua, không chờ hết hẳn.
| Món | Mức báo cần mua | Ai thấy thì làm gì |
|---|---|---|
| Giấy vệ sinh | Còn hai cuộn trong tủ | Ghi vào sổ đồ chung |
| Nước rửa bát | Chai đang dùng còn một phần ba, không còn chai dự phòng | Ghi vào sổ |
| Túi rác | Còn một cuộn | Ghi vào sổ |
| Gas | Nhấc thử thấy bình nhẹ hẳn, hoặc lửa bắt đầu yếu dù đã vặn to | Báo ngay người giữ mảng |
| Nước uống bình lớn | Còn một bình | Báo ngay người giữ mảng |
Cột cuối là chỗ chia đúng vai: ai thấy cũng có trách nhiệm ghi hoặc báo, nhưng chỉ người giữ mảng mới phải đi mua. Như vậy người hay để ý vẫn góp phần nhìn, nhưng không còn gánh phần chạy đi mua và ứng tiền.
Với gas, mức báo là chuyện an toàn chứ không chỉ chuyện tiện. Nếu nhà có mùi gas lạ, khóa van, mở cửa và gọi thợ hoặc đại lý gas đến kiểm, không tự tháo lắp khi không chắc.
Ba cách tổ chức việc mua, chọn cách hợp nhà mình
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Cân nhắc giờ giấc của từng người và mức độ mọi người muốn dính vào chuyện này.
| Cách | Hợp với nhà nào | Rủi ro |
|---|---|---|
| Một người giữ mảng cả quý, rồi đổi | Nhà ít người, có người ở nhà nhiều hơn hoặc tự nhận | Người giữ mảng đi vắng thì không ai mua; cần người thay |
| Đổi người theo tháng | Nhà ba bốn người, giờ giấc khá giống nhau | Tháng đầu của mỗi người hay quên; cần bàn giao số lượng đang có |
| Mua dồn một lần đầu tháng, cả nhà đi cùng hoặc một người đi | Nhà có chỗ cất, ai cũng bận | Mua thiếu một món là cả tháng phải mua lẻ |
Nhiều nhà kết hợp: mua dồn đầu tháng các món dùng đều như giấy, túi rác, nước rửa bát; còn gas, nước uống thì một người giữ mảng mua khi báo. Cách kết hợp này giảm số lần phải nghĩ xuống còn rất ít.
Quỹ đồ chung và sổ đồ chung
Để người mua không phải ứng tiền, lập một quỹ nhỏ. Cách làm đơn giản nhất:
- Ước lượng đồ chung tốn khoảng bao nhiêu một tháng bằng cách gom lại các lần mua của hai tháng gần nhất. Không cần chính xác.
- Mỗi người góp phần ngang nhau vào đầu tháng cho người giữ mảng, hoặc vào một phong bì để trong tủ chung.
- Người mua ghi vào sổ đồ chung: ngày, món, số tiền. Sổ có thể là một cuốn vở để cạnh tủ lạnh, hoặc một ghi chú chung trên điện thoại cả nhà cùng xem được.
- Cuối tháng, người giữ mảng cộng sổ, báo số còn lại. Dư thì chuyển sang tháng sau, thiếu thì góp thêm.
- Đổi người giữ mảng thì bàn giao cả sổ lẫn tiền còn lại, ghi số dư lên trang mới.
Ví dụ con số chỉ để minh họa: nhà bốn người, đồ chung một tháng khoảng bốn trăm nghìn, thì mỗi người góp một trăm nghìn. Đừng tính tới từng nghìn; làm tròn và để dư một chút thì ít phải góp thêm giữa tháng.
Ví dụ: bốn người ở ghép tại TP Hồ Chí Minh
Ví dụ giả định: Vân, Duy, Khánh và Thảo thuê chung một căn hộ ba phòng ngủ ở TP Hồ Chí Minh, đều đã đi làm. Sáu tháng đầu, Thảo là người làm việc tại nhà nên hay thấy đồ sắp hết và đi mua. Thảo ghi tiền vào điện thoại nhưng ngại đòi. Đến khi tổng số lên khá nhiều, Thảo nhắn vào nhóm chung, và Duy trả lời rằng mình hầu như không nấu ăn nên không nên chia đều tiền gas với dầu ăn.
Câu trả lời của Duy có lý, và chính nó cho thấy nhà chưa từng thống nhất cái gì là đồ chung. Bốn người ngồi lại, viết danh sách như bảng ở trên. Gas và gia vị chuyển thành đồ chung của ba người hay nấu; Duy không góp phần đó nhưng tự mua đồ ăn sẵn của mình. Giấy, túi rác, nước rửa bát, nước lau sàn vẫn là của cả bốn.
Mảng mua đồ chung đổi người theo tháng, thứ tự Vân, Duy, Khánh, Thảo. Quỹ góp vào ngày mùng năm. Thảo không còn là người mặc định đi mua, chỉ cần ghi vào vở khi thấy món nào xuống mức báo. Tháng đầu Duy giữ mảng, có lần quên mua túi rác ba ngày; cả nhà dùng tạm túi ni lông đi chợ và không ai nhắc lần thứ hai, vì Duy tự thấy.
Chỗ hay sai và câu nên hỏi nhau
Dùng đồ chung cho khách hoặc người yêu ở lại thường xuyên. Khách thỉnh thoảng thì không sao. Người yêu ở lại ba bốn đêm một tuần thì đồ chung hết nhanh hơn hẳn. Câu nên hỏi: "Khách ở lại bao nhiêu đêm một tháng thì mình tính góp thêm?"
Mua loại theo ý mình. Người giữ mảng tự chọn loại theo ý thích, có khi đắt hơn hẳn mức mọi người quen. Thống nhất trước một mức chung, ai muốn loại tốt hơn thì tự bù phần chênh.
Để quỹ trong túi người giữ mảng. Tiền quỹ lẫn với tiền riêng thì cuối tháng khó cộng. Để phong bì riêng hoặc chuyển vào một chỗ tách biệt.
Không bàn giao khi đổi người. Người giữ mảng tháng mới không biết trong tủ còn bao nhiêu, lại mua trùng. Bàn giao chỉ cần năm phút: mở tủ đồ chung ra đếm cùng nhau.
Khi có người chuyển đi hoặc người mới dọn vào
Nhà ở ghép thay người thường xuyên hơn mọi kiểu nhà khác. Mỗi lần như vậy, hai thứ cần xử lý ngay: tiền quỹ còn lại và đồ chung đang có trong tủ.
Người chuyển đi giữa tháng thường đã góp đủ phần tháng đó. Cách gọn nhất là không hoàn lại phần quỹ, coi như đồ chung trong tủ đã được góp chung, trừ khi quỹ còn dư nhiều. Nếu còn dư nhiều, chia đều phần dư cho số người đã góp. Nếu người chuyển đi đang giữ mảng mua đồ, họ bàn giao sổ và tiền trước ngày đi, không để người mới vào tự đoán.
Người mới dọn vào nên được đưa danh sách đồ chung và mức báo ngay hôm đầu, giống như được chỉ chỗ để chìa khóa. Từ tháng sau họ góp quỹ như mọi người. Tháng đầu, nếu họ vào giữa tháng, có thể góp một nửa hoặc không góp, tùy nhà thống nhất. Đừng để người mới phải hỏi từng món "cái này của ai", vì câu hỏi đó thường đến đúng lúc họ vừa dùng nhầm đồ riêng của người khác.
Câu hỏi thường gặp
Ở ghép thì đồ dùng chung nên gồm những món nào?
Thường gồm giấy vệ sinh, túi rác, nước rửa bát, nước lau sàn, bóng đèn khu chung. Gas, gia vị, nước uống thì tùy nhà có nấu và uống chung không. Đồ cá nhân như dầu gội, kem đánh răng để riêng.
Người không nấu ăn có phải góp tiền gas và gia vị không?
Nếu người đó gần như không nấu thì hợp lý là không góp phần này, đổi lại tự lo đồ ăn của mình. Cả nhà nên bàn và ghi rõ từ đầu, tránh để người nấu nhiều phải gánh phần của người không nấu.
Một người cứ mua đồ chung rồi ngại đòi tiền thì làm sao?
Lập quỹ đồ chung góp đầu tháng để không ai phải ứng tiền, kèm một sổ ghi ngày, món, số tiền. Người mua lấy tiền từ quỹ, cuối tháng cộng sổ báo số dư cho cả nhà.
Hết gas buổi tối mà người giữ mảng chưa về thì sao?
Ai ở nhà có thể đổi gas trước và lấy tiền từ quỹ, ghi vào sổ. Đặt mức báo sớm hơn, như khi bình nhấc thấy nhẹ hoặc lửa bắt đầu yếu, để không phải đợi tới lúc hết hẳn.
Người yêu của bạn cùng nhà ở lại nhiều đêm có cần góp đồ chung không?
Nên bàn. Thỉnh thoảng thì không cần, nhưng nếu ở lại nhiều đêm mỗi tuần thì đồ chung hết nhanh hơn rõ rệt. Nhiều nhà thống nhất người có khách ở lại thường xuyên góp thêm một phần nhỏ.
Nên đổi người giữ mảng mua đồ chung bao lâu một lần?
Đổi theo tháng hợp với nhà ba bốn người có giờ giấc giống nhau. Nếu có người tự nhận giữ lâu hơn thì để họ giữ theo quý, miễn có người thay khi họ đi vắng và mọi người vẫn góp quỹ đều.