Người mới ra ở riêng thường phải lo khoảng tám đến mười hai khoản định kỳ: tiền nhà, điện, nước, mạng, gửi xe, rác hoặc phí vệ sinh, điện thoại, cộng thêm những khoản không đến mỗi tháng như bảo hiểm xe, phí gia hạn và những khoản phát sinh của tháng đầu. Phần khó không phải là trả tiền, mà là chưa biết khoản nào đến lúc nào và ai thu.
Bài này đi theo đúng trình tự một người dọn ra ở riêng gặp phải: những khoản phải hỏi trước khi ký thuê, những khoản tự tìm ra trong tháng đầu, và những khoản trước đây bố mẹ lo mà giờ bạn phải nhận về. Cuối bài là cách biến danh sách đó thành một lịch đóng tiền nhỏ dùng được ngay.
Vì sao tháng đầu ở riêng hay bị "hụt" dù đã tính
Minh Anh, hai mươi bốn tuổi, dọn từ nhà bố mẹ ở Quảng Ngãi ra thuê một căn phòng ở Đà Nẵng. Bạn ấy đã tính tiền nhà và tiền ăn khá kỹ. Đến cuối tháng đầu, ví vẫn hụt một khoản đáng kể. Khi ngồi lại xem, Minh Anh thấy không có khoản nào lớn bất thường, chỉ là một loạt khoản nhỏ không có trong dự tính: tiền rác thu theo tháng, phí gửi xe, tiền mạng phải trả trước, tiền nước tính theo đầu người, một lần mua bình nước uống và mấy món đồ dùng cho phòng trống.
Chuyện này rất thường gặp. Ở nhà bố mẹ, phần lớn khoản định kỳ chạy ngầm, người trẻ không thấy. Khi ra ở riêng, chúng hiện ra cùng lúc, lại thêm những khoản chỉ có ở tháng đầu như tiền cọc, phí lắp mạng, đồ dùng ban đầu.
Cách xử lý không phải là đoán thêm một khoản dự phòng cho chắc, mà là gọi tên được từng khoản. Khi gọi tên được, bạn biết hỏi ai, đóng lúc nào, và tháng thứ hai sẽ nhẹ hơn rõ rệt vì các khoản một lần đã qua.
Ba nhóm khoản của người mới ở riêng
Chia các khoản thành ba nhóm giúp bạn biết mỗi khoản cần hỏi ai và có lặp lại hay không. Bảng dưới là khung chung, nhà bạn có thể thiếu hoặc thừa vài dòng.
| Nhóm | Các khoản thường gặp | Ai thu / hỏi ai |
|---|---|---|
| Gắn với chỗ ở | Tiền thuê nhà, điện, nước, rác hoặc phí vệ sinh, gửi xe, phí quản lý nếu ở chung cư | Chủ nhà, ban quản lý, tổ dân phố |
| Gắn với bản thân | Cước điện thoại, mạng (nếu tự lắp), bảo hiểm xe máy, bảo hiểm y tế nếu không có qua nơi làm | Nhà mạng, nơi bán bảo hiểm, nơi làm việc |
| Chỉ có tháng đầu | Tiền cọc, phí lắp mạng, đồ dùng ban đầu, công dọn nhà | Trả một lần, không đưa lên lịch tháng |
| Trước đây bố mẹ lo | Gói cước gia đình, bảo hiểm y tế theo hộ, tiền đóng góp ở quê | Hỏi bố mẹ xem khoản nào giờ chuyển sang bạn |
Nhóm cuối hay bị bỏ qua nhất. Nhiều người trẻ vẫn nằm trong bảo hiểm y tế theo hộ gia đình ở quê, hoặc vẫn dùng chung gói cước với bố mẹ. Không có gì sai khi giữ nguyên, nhưng cần nói rõ với bố mẹ: khoản này nhà vẫn lo hay mình tự đóng từ nay. Không nói thì đến kỳ gia hạn, mỗi bên tưởng bên kia lo.
Những câu cần hỏi chủ nhà trước khi ký thuê
Phần lớn bất ngờ về tiền ở nhà thuê đến từ những thứ không được hỏi lúc ký. Ghi những câu dưới đây ra giấy, mang theo khi đi xem nhà, và ghi câu trả lời ngay cạnh:
- Điện, nước tính theo đồng hồ riêng, đồng hồ chung chia lại, hay tính khoán theo người? Ghi chỉ số đồng hồ vào ngày nào trong tháng?
- Tiền điện nước trả cho chủ nhà hay trả thẳng cho đơn vị cung cấp? Nếu trả cho chủ nhà thì có xem được hoá đơn gốc không?
- Tiền nhà đóng vào ngày nào, đóng trước hay đóng sau, bằng tiền mặt hay chuyển khoản, có ghi biên nhận không?
- Rác, vệ sinh, gửi xe, mạng đã gồm trong tiền nhà chưa, hay thu riêng? Thu theo tháng hay theo quý?
- Tiền cọc bao nhiêu tháng, trả lại khi nào, trong trường hợp nào bị giữ lại?
- Ngày chốt chỉ số lúc dọn vào: hai bên cùng ghi và cùng chụp đồng hồ điện, nước ngay hôm nhận nhà.
Câu cuối cùng quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Chỉ số đồng hồ ngày dọn vào là mốc để tháng đầu không phải trả phần điện nước của người thuê trước. Chụp ảnh đồng hồ có cả số đồng hồ, lưu vào máy, và ghi con số vào sổ. Đây là việc mất một phút nhưng hay bị quên nhất khi đang bận khuân đồ.
Khoản tự tìm ra trong tháng đầu
Dù hỏi kỹ đến đâu, vẫn có vài khoản chỉ lộ ra khi bạn đã ở. Thường gặp nhất là tiền đóng góp của tổ dân phố hoặc khu trọ (quỹ chung cho đèn hành lang, vệ sinh cầu thang), tiền nước uống nếu nước máy không dùng uống trực tiếp, tiền gas nếu bạn tự nấu, và phí gửi xe tăng khi bạn mua thêm xe đạp hoặc có người ở ghép.
Trong tháng đầu, dành riêng một tờ giấy đặt tên là "khoản lạ" và kẹp nó ở chỗ dễ lấy, cạnh cửa ra vào chẳng hạn. Mỗi lần ai đó gõ cửa thu tiền hoặc có tin nhắn báo phí, ghi vào tờ đó: tên khoản, ai thu, thu theo tháng hay lần một, ngày thu. Không cần phân loại vội. Cuối tháng, bạn chuyển những khoản lặp lại lên lịch đóng tiền, những khoản một lần thì để lại.
Có một loại khoản nên cẩn thận: người lạ đến thu tiền tự giới thiệu là của "phường", "điện lực" hay "nước". Trước khi trả, hỏi chủ nhà hoặc hàng xóm lâu năm xem khoản đó có thật không, và xin biên lai. Đơn vị cung cấp điện nước ngày nay hầu hết thu qua hoá đơn có mã khách hàng, ít khi cử người đến thu tiền mặt tận phòng.
Sau tháng đầu, tờ "khoản lạ" thường còn hai đến bốn dòng. Đó chính là những khoản bạn sẽ không bao giờ đoán được nếu chỉ ngồi lập danh sách từ đầu.
Khoản bố mẹ từng lo: nói chuyện thế nào cho rõ
Liệt kê trước, rồi mới hỏi. Đừng hỏi chung chung "giờ con phải đóng gì". Mang theo danh sách cụ thể: bảo hiểm y tế, gói cước điện thoại, bảo hiểm xe, tiền đóng góp họ hàng ở quê. Hỏi từng dòng: khoản này nhà vẫn lo hay con lo.
Chốt thời điểm chuyển giao. Câu trả lời tốt nhất có kèm mốc: "từ kỳ gia hạn tới con tự đóng". Không có mốc thì đến kỳ gia hạn, mỗi bên lại tưởng bên kia lo.
Hỏi giấy tờ đi kèm. Khoản nào chuyển sang bạn thì xin luôn mã khách hàng, số hợp đồng, bản chụp thẻ bảo hiểm. Những thứ này thường nằm trong ngăn kéo nhà bố mẹ.
Không cần chuyển hết cùng lúc. Có những khoản giữ chung theo hộ thì gọn hơn, ví dụ bảo hiểm y tế đóng theo hộ ở quê. Giữ nguyên cũng được, miễn hai bên ghi rõ trên lịch của mình là ai lo.
Câu mẫu. "Bố mẹ ơi, con ra ở riêng rồi, mình xem lại mấy khoản con đang nằm trong nhà nhé: khoản nào nhà vẫn giữ, khoản nào con nhận về từ tháng sau, để con ghi lịch cho khỏi trễ."
Dựng lịch đóng tiền nhỏ ngay cuối tháng đầu
Cuối tháng đầu tiên, khi tờ "khoản lạ" đã đủ và bạn đã nói chuyện với bố mẹ, ngồi một buổi dựng lịch. Người ở một mình không cần tờ lịch cầu kỳ; một trang sổ là đủ.
- Gộp ba nguồn: câu trả lời của chủ nhà, tờ "khoản lạ", các khoản nhận về từ bố mẹ. Gạch các khoản chỉ có một lần.
- Với mỗi khoản lặp lại, ghi ba thông tin: ngày hạn, đóng cho ai, đóng bằng cách nào.
- Xếp theo ngày hạn. Phần lớn sẽ rơi vào hai cụm: quanh ngày đóng tiền nhà và quanh ngày chốt điện nước.
- Đặt hai ngày cố định trong tháng để ngồi đóng tiền, ngay sau ngày nhận lương càng tốt, để khoản nào cũng đã có tiền sẵn khi đến hạn.
- Các khoản năm (bảo hiểm xe, gia hạn gì đó) ghi riêng ở cuối trang kèm tháng đến hạn.
- Đặt nhắc trên điện thoại cho hai ngày cố định đó, không cần nhắc từng khoản.
Nếu bạn ở ghép với người khác, thêm cột "chia thế nào" cho các khoản chung như điện nước, mạng. Ghi rõ từ đầu ai đứng ra đóng và người kia chuyển lại phần của mình vào ngày nào, để tiền không thành chủ đề khó nói giữa hai người ở chung.
Những thứ không cần lo ngay
Người mới ra ở riêng hay bị cuốn vào việc mua sắm và lập kế hoạch quá đà ngay tháng đầu. Có vài thứ bạn có thể để sau mà không mất gì.
Thứ nhất, không cần sổ chi tiêu chi tiết từng đồng trong tháng đầu. Tháng đầu là tháng bất thường, đầy khoản một lần, ghi kỹ cũng không cho bạn biết tháng bình thường trông thế nào. Ghi các khoản định kỳ cho đúng là đủ; sổ chi tiêu bắt đầu từ tháng thứ hai sẽ có ý nghĩa hơn.
Thứ hai, không cần đặt trích tự động cho mọi khoản ngay. Hãy tự tay đóng hai ba tháng đầu để hiểu mỗi hoá đơn trông thế nào, số tiền dao động ra sao. Khi đã quen mặt hoá đơn, bạn mới nhận ra lúc nó bất thường.
Thứ ba, không cần mua sắm đủ mọi đồ dùng trong tuần đầu. Sống vài tuần với đồ tối thiểu, bạn sẽ biết mình thật sự cần gì, và tránh được những khoản mua theo danh sách mẫu trên mạng mà phòng mình không dùng đến.
Cũng không cần lập ngay một quỹ dự phòng có con số cụ thể. Đợi đến khi đã biết tháng bình thường của mình tốn những khoản nào, bạn mới có căn cứ để quyết định để dành bao nhiêu, thay vì chép một con số từ người khác.
Cái cần làm ngay chỉ có ba: chụp đồng hồ điện nước ngày dọn vào, ghi rõ ngày đóng tiền nhà, và biết khoản nào bố mẹ đã chuyển sang mình.
Câu hỏi thường gặp
Tiền điện nước nhà thuê nên trả cho chủ nhà hay trả thẳng cho đơn vị cung cấp?
Tuỳ cách chủ nhà đăng ký đồng hồ. Nếu đồng hồ đứng tên chủ nhà và bạn trả qua chủ nhà, hãy thoả thuận được xem hoá đơn gốc hoặc chỉ số đồng hồ mỗi tháng, ghi vào sổ để đối chiếu khi cần.
Có cần chụp ảnh đồng hồ điện nước ngày dọn vào không?
Rất nên. Ảnh đồng hồ có ngày chụp là mốc để tháng đầu bạn chỉ trả phần mình dùng. Làm cùng chủ nhà, mỗi bên giữ một bản, và ghi con số vào sổ phòng khi ảnh trong máy bị mất.
Mới ra ở riêng có nên đặt trích tiền tự động cho các hoá đơn không?
Nên đợi hai ba tháng. Tự tay đóng giúp bạn quen mặt từng hoá đơn và biết số tiền thường dao động thế nào. Khi đã quen, bạn mới nhận ra tháng nào bất thường, lúc đó đặt tự động sẽ an toàn hơn.
Làm sao biết người đến thu tiền ở khu trọ là thật?
Hỏi chủ nhà hoặc hàng xóm ở lâu trước khi trả, và luôn xin biên lai có tên đơn vị thu. Điện nước thường thu qua hoá đơn có mã khách hàng, hiếm khi có người đến tận phòng thu tiền mặt.
Bảo hiểm y tế khi ra ở riêng có phải đóng lại không?
Không nhất thiết. Nếu bạn đã có qua nơi làm hoặc vẫn đóng theo hộ gia đình ở quê, thẻ vẫn còn hiệu lực. Điều cần làm là hỏi bố mẹ và nơi làm xem ai đang đóng, rồi ghi khoản đó lên lịch của mình.
Ở ghép thì chia các khoản chung thế nào cho đỡ ngại?
Thoả thuận ngay từ đầu ai đứng ra đóng từng khoản, người kia chuyển lại phần của mình vào ngày nào, và ghi lên cùng một tờ lịch hai người cùng thấy. Có giấy rõ ràng thì ít phải nhắc nhau bằng lời.