Mỗi đứa con nên có một túi giấy tờ riêng ngay từ lúc sinh, ghi tên con ở mặt ngoài, cất bản gốc theo từng chặng: giấy chứng sinh và giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, rồi học bạ và giấy tờ nhà trường. Khi con lớn và tự đi làm, túi đó được trao lại cho con.
Giấy tờ của con là nhóm dễ rối nhất vì tăng nhanh, mỗi năm học thêm vài tờ, và thường do hai bố mẹ thay nhau lo, ai cầm đi nộp xong thì để ở chỗ của người đó. Bài này đi theo từng chặng của con, nói tờ nào cần giữ, cất ra sao, và khi nào cần hỏi cơ quan. Thủ tục cụ thể có thể thay đổi theo thời gian và nơi ở, nên luôn hỏi lại uỷ ban xã, phường nơi cư trú hoặc nhà trường.
Chặng sơ sinh: tờ đầu tiên là giấy chứng sinh
Giấy chứng sinh do nơi sinh cấp, là căn cứ để đăng ký khai sinh. Tờ này dễ thất lạc vì được phát ra giữa lúc cả nhà đang lo cho mẹ và bé, ai cũng nghĩ người kia cầm. Trước khi rời nơi sinh, hãy thống nhất một người cầm, và cất ngay vào một túi riêng ghi tên bé.
Việc đăng ký khai sinh có thời hạn theo quy định, thường được nhắc là trong vòng vài chục ngày kể từ ngày sinh. Hiện nay nhiều nơi cho làm liên thông, đăng ký khai sinh cùng lúc với đăng ký cư trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ, nộp trực tuyến hoặc trực tiếp. Cách làm, giấy cần mang và thời hạn chính xác nên hỏi uỷ ban xã, phường nơi cư trú ngay trong tuần đầu.
Sau khi đăng ký, nhà bạn sẽ có giấy khai sinh bản chính và có thể xin thêm bản sao. Nên giữ bản chính trong hộp bản gốc, vài bản sao trong túi dùng thường của con. Khi đăng ký khai sinh, bản chính giấy chứng sinh được nộp vào hồ sơ, nên trước khi nộp hãy chụp lại hai mặt rõ nét và cất bản chụp vào túi của con.
Túi của con theo từng chặng
Bảng dưới gom các giấy tờ thường gặp theo chặng tuổi, để bạn biết túi của con sẽ dày dần ra sao. Không phải nhà nào cũng có đủ, và yêu cầu của từng trường có thể khác.
| Chặng | Giấy tờ thường có | Để ở đâu |
|---|---|---|
| Sơ sinh | giấy chứng sinh, giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng, sổ theo dõi sức khoẻ | bản gốc khai sinh ở hộp bản gốc; sổ tiêm và thẻ bảo hiểm ở túi dùng thường |
| Mầm non | giấy xác nhận nhập học, phiếu khám sức khoẻ đầu năm, giấy cam kết đưa đón | túi dùng thường, bỏ bớt khi con lên lớp |
| Tiểu học | học bạ hoặc giấy xác nhận hoàn thành chương trình, giấy khen nếu muốn giữ | học bạ thường do trường giữ trong năm, nhà giữ khi được trả |
| Trung học | học bạ, giấy chuyển trường nếu có, giấy dự thi | hộp bản gốc khi đã nhận |
| Từ mười bốn tuổi | thẻ căn cước của con | con tự giữ hoặc bố mẹ giữ giúp tuỳ thoả thuận |
| Tốt nghiệp | bằng tốt nghiệp, học bạ cuối cấp | hộp bản gốc, trao lại khi con ra ở riêng |
Đừng giữ toàn bộ giấy khen, bài kiểm tra, sổ liên lạc trong túi giấy tờ. Những thứ đó là kỷ niệm, để trong hộp kỷ niệm riêng. Túi giấy tờ chỉ giữ những thứ có thể phải xuất trình.
Chuẩn bị cho mùa nhập học lớp một
Mùa nhập học là lúc túi của con được lôi ra nhiều nhất. Nhà chị Trang và anh Khoa ở Hà Nội chuẩn bị trước theo trình tự sau, và năm ấy không phải chạy đi xin giấy lần nào:
- Tháng ba, đọc thông báo tuyển sinh của địa phương khi có, xem trường yêu cầu giấy gì.
- Kiểm túi của con: giấy khai sinh bản chính còn nguyên, có đủ bản sao chưa.
- Kiểm thông tin cư trú của con đã đúng trên hệ thống chưa, vì nhiều nơi tuyển sinh theo nơi cư trú.
- Nếu cần bản sao có chứng thực, làm vài bản một lần, hỏi nơi nhận có yêu cầu thời hạn của bản sao không.
- Chụp lại mọi giấy đã nộp hoặc khai trực tuyến, lưu vào thư mục của con.
- Sau khi có kết quả, cất giấy báo nhập học vào túi dùng thường của con.
Trong nhà chị Trang, anh Khoa lo phần đọc thông báo và khai trực tuyến, chị lo phần giấy và bản sao. Chia hai mảng rõ ràng giúp không ai phải nhắc ai, và cũng không xảy ra chuyện hai người cùng nộp, hoặc cùng tưởng người kia đã nộp.
Nếu con chuyển nơi ở trong năm, hoặc ông bà đưa con đi học ở nơi khác với nơi bố mẹ đăng ký cư trú, hãy hỏi trường từ sớm về giấy tờ cần bổ sung. Đây là ca hay vướng nhất trong mùa nhập học, và hỏi sớm một tháng thường đỡ hơn chạy giấy vào tuần cuối.
Những tờ hay thất lạc và vì sao
Giấy khai sinh bản chính. Bị mang đi nộp lẫn với bản sao, rồi không lấy lại. Khi đi nộp hồ sơ, chỉ mang bản chính để đối chiếu, nộp bản sao, và kiểm ngay tại quầy là bản chính đã về túi.
Sổ tiêm chủng. Mang đi tiêm rồi để quên ở quầy hoặc trong túi xách của người đưa đi. Chụp sổ ngay sau mỗi lần tiêm, và dặn người đưa đi phải trả sổ về túi trong ngày.
Thẻ bảo hiểm y tế. Dễ rơi vì nhỏ. Nếu có thể dùng mã hoặc ứng dụng thay thẻ giấy ở nơi khám, vẫn nên có bản chụp trong điện thoại của cả bố và mẹ.
Học bạ khi chuyển trường. Chuyển trường giữa chừng, học bạ đi qua tay nhiều người. Trước khi nhận học bạ, kiểm đủ trang và dấu, chụp lại ngay.
Giấy tờ của con khi bố mẹ sống riêng. Nếu bố mẹ không còn ở chung, nên thoả thuận rõ ai giữ bản chính, người kia giữ bản chụp, để con không bị kẹt giữa hai nhà mỗi lần cần giấy.
Khi con mười bốn tuổi và khi con ra ở riêng
Từ mười bốn tuổi, con thường phải có thẻ căn cước theo quy định, và đây là dịp tốt để bắt đầu giao cho con tự giữ một phần giấy tờ. Không phải giao hết ngay, mà giao dần: con tự giữ thẻ căn cước, biết bản chụp giấy khai sinh của mình ở thư mục nào, biết túi giấy tờ của mình nằm ngăn nào trong hộp.
Khi con đi học đại học xa hay ra ở riêng, hãy ngồi với con một buổi, mở túi ra, giải thích từng tờ: đây là giấy khai sinh, đây là học bạ, đây là bằng. Bố mẹ có thể giữ bản chính ở nhà nếu con ở trọ không an toàn, nhưng con phải có bản chụp đầy đủ và biết khi nào cần về lấy bản chính.
Câu nên hỏi con: "Con muốn tự giữ bản chính hay để bố mẹ giữ?", "Nếu con mất thẻ căn cước khi ở xa, con biết phải làm gì trước không?". Trao túi giấy tờ là trao một phần trách nhiệm, và việc này nên làm có chủ đích, không phải để con tự học qua một lần mất giấy.
Kiểm túi của con mỗi đầu năm học
Đầu năm học là mốc tự nhiên để mở túi của con ra một lần. Bảng dưới là bảng kiểm mười lăm phút, mỗi dòng một câu hỏi, trả lời có hoặc chưa. Dòng nào chưa thì ghi người lo và hạn làm.
| Câu hỏi | Nếu chưa thì làm gì |
|---|---|
| Giấy khai sinh bản chính còn trong hộp bản gốc? | tìm lại ngay, hỏi người đi nộp hồ sơ gần nhất |
| Có bản chụp giấy khai sinh trong thư mục của con? | chụp lại theo mẫu tên tệp của nhà |
| Thẻ bảo hiểm y tế của con còn hạn và đúng thông tin? | hỏi trường hoặc cơ quan bảo hiểm nơi cư trú |
| Sổ tiêm chủng có trong túi dùng thường, đã chụp lần tiêm mới nhất? | chụp bổ sung, hỏi nơi tiêm nếu thiếu |
| Học bạ năm trước đã về tay gia đình hay trường còn giữ? | hỏi giáo viên chủ nhiệm |
| Những giấy đã hết dùng đã chuyển sang hộp kỷ niệm hoặc bỏ? | dọn trong buổi kiểm này |
Nhà có hai ba con thì kiểm lần lượt từng túi, đừng gộp. Con lớn đủ tuổi thì cho con ngồi cùng, tự trả lời những dòng thuộc về mình. Đó cũng là cách tập cho con quen với giấy tờ của chính mình trước khi phải tự lo hẳn.
Một chi tiết nhỏ mà hữu ích: viết ngày kiểm lên mặt trong túi bằng bút dầu. Năm sau mở ra là biết lần trước kiểm khi nào, và nếu thấy đã quá lâu thì biết túi này đang bị bỏ quên.
Cái không cần làm
Không cần mua bìa hồ sơ đẹp cho từng năm học, cũng không cần giữ mọi giấy tờ trường phát về. Phiếu đăng ký ăn bán trú, phiếu khảo sát, giấy mời họp phụ huynh đã qua ngày thì bỏ sau khi xong việc. Nếu muốn giữ làm kỷ niệm, chuyển sang hộp kỷ niệm, không để trong túi giấy tờ.
Không cần làm quá nhiều bản sao chứng thực dự trữ cho nhiều năm, vì nơi nhận có thể yêu cầu bản sao còn mới hoặc chấp nhận tra cứu trên hệ thống. Làm vừa đủ cho đợt hồ sơ trước mắt là đủ.
Cũng không cần giữ bản chụp giấy tờ của con trong nhóm nhắn tin của lớp hay của họ hàng. Giấy tờ của trẻ là thông tin cá nhân, gửi cho cô giáo khi trường yêu cầu thì gửi riêng, không đăng lên nhóm chung.
Và không cần một người trong nhà ôm hết. Giấy tờ của con là việc của cả bố lẫn mẹ, và của ông bà nếu ông bà đang đưa đón, chăm con. Mỗi người biết phần mình là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Giấy chứng sinh có cần giữ sau khi đã làm khai sinh không?
Bản chính giấy chứng sinh thường được nộp kèm hồ sơ đăng ký khai sinh nên gia đình không giữ lại. Trước khi nộp, chụp lại một bản để sau này đối chiếu thông tin nơi sinh khi cần. Giấy khai sinh mới là giấy chính để dùng về sau.
Nên làm bao nhiêu bản sao giấy khai sinh cho con?
Không có con số chung. Làm vài bản cho đợt hồ sơ trước mắt và hỏi nơi nhận có yêu cầu thời hạn bản sao không. Nhiều nơi giờ tra cứu trên hệ thống nên cần ít bản sao hơn trước.
Ai trong hai bố mẹ nên giữ túi giấy tờ của con?
Một người giữ túi, nhưng cả hai phải biết túi ở đâu và có bản chụp. Có thể chia mảng: một người lo khai báo trực tuyến, một người lo giấy và bản sao.
Học bạ nhà trường giữ hay gia đình giữ?
Trong năm học, học bạ thường do nhà trường quản lý, sau khi học xong cấp hoặc khi chuyển trường thì trả cho gia đình. Cách làm cụ thể tuỳ trường và quy định từng thời kỳ, nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Con mất thẻ căn cước khi đi học xa thì làm gì?
Con nên báo cho bố mẹ và liên hệ công an nơi đang ở hoặc nơi cư trú để hỏi về việc khoá, cấp lại. Trong lúc chờ, bản chụp và tài khoản định danh điện tử nếu có giúp con giao dịch một số việc.