QuanXuyen.comQuán Xuyến
Quán xuyến lúc nhà có biến

Thu gọn chi tiêu khi nhà mất một nguồn thu nhập: ba tháng đầu làm gì trước

Một người trong nhà mất việc hoặc tạm nghỉ không lương? Cách chia khoản chi thành ba lớp, rà khoản cố định, sổ theo dõi tuần và những điều không nên vội làm.

Middle-aged couple at a plastic kitchen table at night going through a shoebox of blank paper bills under a single pendant bulb, faces turned away

Khi nhà mất một nguồn thu nhập, việc nên làm trước là ngồi lại với nhau và chia toàn bộ khoản chi thành ba lớp: giữ nguyên, thu nhỏ và tạm dừng. Sau đó rà từng khoản cố định, theo dõi theo tuần thay vì theo tháng, và đừng vội làm những việc khó quay lại.

Bài này chỉ bàn chuyện quán xuyến chi tiêu trong nhà. Không bàn chuyện vay, đầu tư hay sản phẩm tài chính nào; những quyết định đó cần người có chuyên môn và thông tin riêng của từng nhà. Các con số trong bài là ví dụ tròn để dễ hình dung, không phải mức chuẩn.

Tuần đầu: nói với nhau trước khi cắt bất cứ khoản nào

Anh Phát ở Khánh Hoà làm cho một công ty chế biến, đầu tháng nhận thông báo cắt giảm. Chị Diễm vợ anh vẫn đi làm, con trai học lớp tám, mẹ anh ở cùng. Phản xạ của anh là tự cắt ngay: bỏ cà phê sáng, không đổ xăng đi xa, giấu chuyện với mẹ. Một tuần sau chị Diễm mới biết hết, và câu đầu tiên chị nói không phải về tiền mà là "sao anh không nói sớm".

Cắt chi tiêu một mình thì nhanh nhưng không bền. Người mất việc thường vừa xấu hổ vừa lo, nên cắt tiêu của chính mình thật mạnh, trong khi những khoản lớn của nhà vẫn chạy như cũ vì người khác không biết để điều chỉnh. Buổi nói chuyện đầu tiên nên có ba ý: chuyện gì đã xảy ra, dự đoán bao lâu thì có nguồn thu trở lại, và từ giờ đến đó nhà sẽ quyết chuyện tiền cùng nhau.

Nếu chưa biết khi nào có việc mới, cứ lấy mốc ba tháng để lên kế hoạch, cuối mỗi tháng xem lại. Người mất việc cũng nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc trung tâm dịch vụ việc làm nơi cư trú về các chế độ mình có thể có, điều kiện và hạn nộp hồ sơ. Việc này nên làm sớm vì thường có thời hạn.

Chia mọi khoản chi thành ba lớp

Lấy sổ chi tiêu hai ba tháng gần nhất, hoặc nếu không có thì ngồi kể lại từ trí nhớ và tin nhắn hoá đơn. Ghi từng khoản vào một trong ba lớp.

LớpGồm những gìVí dụ ở nhà anh PhátCách xử lý
Giữ nguyênKhoản mà cắt đi thì ảnh hưởng sức khoẻ, việc học, chỗ ở, hoặc có hợp đồng ràng buộcTiền nhà, điện nước, thuốc của mẹ, học phí của con, bảo hiểm y tếĐóng đúng hạn, ưu tiên trước
Thu nhỏKhoản vẫn cần nhưng có thể làm gọn lạiTiền chợ, gói cước điện thoại, xăng xe, quà cáp, ăn ngoàiĐặt mức mới cùng nhau, theo dõi theo tuần
Tạm dừngKhoản có thể ngừng vài tháng mà không mất gì khó lấy lạiGói giải trí trả theo tháng, mua sắm quần áo, sửa sang nhà không gấp, du lịch dự địnhNgừng, ghi lại để mở lại khi có thu nhập

Có những khoản nằm giữa hai lớp và cần cẩn thận. Hợp đồng bảo hiểm, các khoản đóng dài hạn có điều khoản riêng; tự ngừng đóng có thể mất quyền lợi đã tích luỹ. Với những khoản này, đọc lại hợp đồng hoặc hỏi thẳng bên cung cấp trước khi quyết định, đừng cắt theo cảm tính.

Rà từng khoản cố định: nơi hay rò tiền nhất

Khoản cố định trừ đều mỗi tháng nên dễ bị quên. Ngồi một buổi rà lần lượt những nhóm sau.

  • Các gói trả theo tháng đăng ký từ lâu: xem phim, nghe nhạc, lưu trữ dữ liệu, tập thể dục. Nhiều nhà phát hiện mình đang trả cho hai ba gói không ai dùng.
  • Gói cước điện thoại và mạng: gói đang dùng có lớn hơn nhu cầu thật không. Hỏi nhà mạng về gói nhỏ hơn.
  • Khoản trừ tự động từ tài khoản: mở ứng dụng ngân hàng xem lịch sử ba tháng, đánh dấu mọi khoản trừ đều đặn.
  • Phí dịch vụ quanh nhà: gửi xe, giữ trẻ, người giúp việc theo giờ, giặt ủi thuê. Khoản nào người ở nhà có thể tạm làm thay trong thời gian này.
  • Khoản góp hằng tháng cho họ hàng, hội nhóm: không cần ngừng hẳn, nhưng nên nói thật với mọi người để giảm hoặc hoãn vài tháng.

Với mỗi khoản, ghi ngay quyết định và ngày thực hiện. Rà xong mà không huỷ thì tháng sau tiền vẫn trừ như cũ.

Nhà anh Phát rà một buổi tối thì tìm ra ba khoản trừ tự động không ai nhớ đã đăng ký, cộng lại gần bằng tiền điện một tháng. Huỷ ba khoản đó không làm ai trong nhà thấy thiếu gì.

Tiền chợ và sinh hoạt: gọn lại mà không làm cả nhà khổ

Đặt mức theo tuần, không theo tháng. Ví dụ tiền chợ trước là khoảng một triệu một tuần, nhà thống nhất xuống tám trăm nghìn. Theo tuần thì sai lệch thấy ngay sau bảy ngày, còn theo tháng thì tới tuần thứ tư mới biết đã vượt.

Giữ một hai thứ cả nhà quý. Bữa cơm chủ nhật có món con thích, ly cà phê sáng của mẹ. Cắt sạch mọi niềm vui nhỏ làm không khí trong nhà nặng nề, và thường ba tuần sau cả nhà sẽ chi bù một lần lớn hơn.

Đi chợ có danh sách. Lên thực đơn tuần trước khi đi chợ, mua đúng danh sách. Cách này giảm khoản mua thêm lặt vặt rõ hơn mọi mẹo khác.

Dùng hết đồ đang có trước. Tuần đầu ăn bớt đồ trong tủ đông, tủ đồ khô. Nhiều nhà có sẵn đồ đủ cho mấy bữa mà quên.

Người ở nhà làm thay một số dịch vụ. Người đang tạm nghỉ việc có thể nhận nấu ăn, đưa đón, sửa vặt mà trước đây nhà trả tiền thuê. Đây là đóng góp thật vào nhà, nên nói ra như vậy, đừng coi là việc lấp chỗ trống.

Sổ theo dõi theo tuần trong ba tháng

Một trang sổ cho mỗi tuần, chỉ năm cột. Cuối tuần cả nhà nhìn một lần, không cần phân tích gì phức tạp.

TuầnTiền vàoChi lớp giữ nguyênChi lớp thu nhỏGhi chú
Tuần 1 (ví dụ)Lương chị DiễmTiền nhà, thuốc của mẹChợ 800 nghìn, xăng 150 nghìnĐã huỷ hai gói xem phim
Tuần 2 (ví dụ)KhôngTiền điệnChợ 850 nghìn, đổ gasChợ vượt vì có khách
Tuần 3 (ví dụ)KhôngHọc phí kỳ của conChợ 760 nghìnAnh Phát nộp hồ sơ hỏi chế độ
Tuần 4 (ví dụ)Việc làm thêm của anh PhátChợ 800 nghìnXem lại mức chợ tháng sau

Mục tiêu của sổ không phải để ai bị trách vì vượt mức. Mục tiêu là cả nhà cùng nhìn thấy tiền đang đi đâu, để những quyết định tiếp theo dựa trên số thật thay vì cảm giác lo.

Khi tiền vào ít mà khoản giữ nguyên vẫn đến hạn

Tháng đầu sau khi mất một nguồn thu nhập, có lúc tiền vào không kịp với khoản phải đóng. Xếp việc theo thứ tự này để không trễ khoản quan trọng.

  1. Lấy lịch đóng tiền ba tháng tới, đánh dấu riêng những khoản thuộc lớp giữ nguyên, ghi rõ ngày hạn và số tiền ước chừng.
  2. Đối chiếu với ngày tiền vào của người còn đi làm. Khoản nào rơi trước ngày nhận lương thì để dành từ tháng này.
  3. Khoản nào có thể đổi kỳ đóng, ví dụ học phí đóng theo tháng thay vì theo kỳ, phí gửi xe đóng tháng thay vì quý, thì hỏi nơi thu xem có được không.
  4. Với khoản đóng không kịp, liên hệ bên thu trước ngày hạn để hỏi cách xử lý, đừng để quá hạn rồi mới gọi. Nhiều nơi chấp nhận dời ngày nếu được báo trước.
  5. Ghi mọi thoả thuận dời ngày vào lịch dán tủ lạnh, kèm ngày đóng mới, để không ai quên.

Thứ tự ưu tiên khi phải chọn: chỗ ở và điện nước trước, thuốc và việc học sau đó, các khoản còn lại sau cùng. Nhà anh Phát dời được kỳ học phí của con sang đóng theo tháng sau một cuộc gọi tới phòng kế toán của trường.

Nói với con, với ông bà, và giữ sức cho người đang mất việc

Con đã đủ lớn thì nên được biết ở mức vừa phải: bố đang tìm việc mới, nhà mình chi tiêu gọn lại vài tháng, những gì không thay đổi là việc học và bữa cơm. Trẻ thường lo nhiều hơn khi thấy bố mẹ thì thầm và đổi khác mà không ai giải thích. Ông bà cũng vậy; mẹ anh Phát sau khi biết chuyện đã tự đề nghị lo bữa trưa để anh có thời gian đi phỏng vấn.

Cuối cùng là người mất việc. Ở nhà nhiều hơn, thu nhập mất đi, rất dễ rơi vào cảm giác mình vô dụng. Người trong nhà có thể giúp bằng cách giữ nếp sinh hoạt bình thường, cùng ăn cơm, cùng làm việc nhà, và không biến mỗi bữa ăn thành buổi hỏi chuyện xin việc. Nếu thấy người thân buồn bã kéo dài, mất ngủ, thu mình, hãy khuyến khích họ nói chuyện với người tin cậy hoặc tìm đến nhân viên y tế, tư vấn tâm lý ở nơi gần nhất.

Những việc không nên vội làm trong tháng đầu

Lúc hoảng, người ta hay làm những việc khó quay lại. Mấy việc dưới đây nên để sau khi đã theo dõi sổ được ít nhất một tháng và thấy rõ tình hình.

  • Bán đồ đạc lớn như xe, đồ điện tử, đồ trang sức của gia đình. Bán vội thường được ít, mà mua lại sau này thì khó.
  • Gánh thêm khoản nợ mới chỉ để giữ nếp chi tiêu cũ. Nếp chi tiêu có thể đổi được; khoản nợ thì theo nhà rất lâu.
  • Huỷ hợp đồng dài hạn khi chưa đọc kỹ điều khoản và hỏi rõ hậu quả.
  • Chuyển con sang trường khác hoặc ngừng lớp học thêm ngay tuần đầu. Việc học của con thay đổi đột ngột ảnh hưởng nhiều hơn số tiền tiết kiệm được.
  • Nhận ngay một việc làm không phù hợp chỉ vì sợ. Người mất việc cần thời gian tìm việc đúng; nhà chi tiêu gọn lại chính là để mua khoảng thời gian đó.

Sau một tháng có sổ trong tay, cả nhà sẽ thấy tình hình thật nặng hay nhẹ hơn nỗi lo ban đầu. Lúc đó mới là lúc bàn những quyết định lớn, và bàn cùng nhau.

Câu hỏi thường gặp

Mất việc thì nên cắt khoản chi nào trước?

Cắt trước những khoản thuộc lớp tạm dừng: gói giải trí trả theo tháng, mua sắm không cần thiết, sửa sang nhà chưa gấp. Những khoản ảnh hưởng chỗ ở, sức khoẻ và việc học thì giữ nguyên và đóng đúng hạn.

Có nên giấu chuyện mất việc với người trong nhà không?

Không nên. Giấu thì người mất việc tự cắt tiêu của mình rất mạnh trong khi các khoản lớn của nhà vẫn chạy như cũ. Nói sớm để cả nhà cùng điều chỉnh, và để mọi người có cơ hội chia bớt gánh nặng.

Có nên ngừng đóng bảo hiểm khi mất thu nhập không?

Không nên tự ngừng theo cảm tính. Các hợp đồng bảo hiểm và khoản đóng dài hạn có điều khoản riêng, ngừng đóng có thể mất quyền lợi. Đọc lại hợp đồng hoặc hỏi thẳng bên cung cấp về các lựa chọn trước khi quyết định.

Theo dõi chi tiêu theo tuần có mất thời gian không?

Không nhiều. Mỗi tuần một trang với năm cột, ghi khoảng mười phút vào cuối tuần. Theo tuần giúp thấy sai lệch ngay sau bảy ngày, thay vì đến cuối tháng mới biết đã chi vượt.

Người mất việc hỏi về trợ cấp ở đâu?

Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc trung tâm dịch vụ việc làm nơi cư trú về chế độ mình có thể có, điều kiện và thời hạn nộp hồ sơ. Nên hỏi sớm ngay trong những tuần đầu vì các chế độ thường có hạn đăng ký.

Khi có việc lại thì có nên mở lại ngay mọi khoản đã dừng không?

Không cần mở lại tất cả. Đây là dịp tốt để xem lại khoản nào cả nhà thật sự nhớ và khoản nào ba tháng không có cũng không ai để ý. Chỉ mở lại những khoản có giá trị với nhà mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138