Sổ bàn giao việc nhà là vài trang giấy ghi lại những thứ chỉ một người trong nhà đang nhớ: khoản nào đóng ngày nào, đồ gì sắp hết, ai cần được đưa đi đâu, hỏng gì thì gọi ai. Viết đúng thì người ở nhà xoay được ba bốn tuần mà không phải gọi hỏi người đi xa giữa cuộc họp.
Cách làm gọn nhất là chia sổ thành bốn phần (việc có ngày, việc lặp lại, việc khi có sự cố, những thứ để ở đâu), viết trước chuyến đi ít nhất một tuần, rồi cho người ở nhà làm thử vài việc trong lúc mình vẫn còn ở nhà. Phần dưới đi qua từng phần, có mẫu một trang và những chỗ hay viết sót.
Vì sao chỉ dặn miệng là không đủ
Anh Lộc ở Đồng Nai làm kỹ thuật công trình, mỗi năm có hai ba đợt đi xa ba tuần. Ở nhà anh là người lo các khoản đóng tiền, đưa bố đi tái khám và gọi thợ khi có gì hỏng; chị Hạnh lo đi chợ, nấu ăn và giặt giũ. Đợt đầu anh dặn miệng một buổi tối, chị gật đầu hết. Tuần thứ hai, tiền mạng quá hạn bị cắt, lịch tái khám của bố trôi qua mà không ai nhớ, còn máy bơm nước kêu lạ thì chị không biết số thợ lần trước nằm ở đâu.
Chuyện không nằm ở chỗ chị Hạnh không lo được. Việc nhà có một phần rất lớn là việc nhớ: nhớ ngày, nhớ chỗ để, nhớ "lần trước làm thế nào". Phần nhớ đó nằm trong đầu một người, và lời dặn miệng một tối chỉ giữ được vài ngày. Người nghe cũng không biết hỏi gì, vì họ không biết là mình đang thiếu thông tin nào.
Sổ bàn giao chuyển phần nhớ đó ra giấy. Nó không thay người đi xa, nó chỉ trả lời trước những câu mà nếu không có nó thì người ở nhà sẽ phải gọi điện hỏi. Một cuốn sổ tốt khiến cuộc gọi buổi tối giữa hai người là để hỏi thăm nhau, không phải để tra cứu.
Bốn phần của một cuốn sổ bàn giao
Đừng viết theo kiểu nhật ký, nghĩ tới đâu ghi tới đó. Chia sẵn bốn phần, mỗi phần một hai trang, người ở nhà cần gì thì lật đúng phần đó.
| Phần | Ghi gì | Ví dụ ở nhà anh Lộc |
|---|---|---|
| Việc có ngày | Mọi việc rơi đúng vào thời gian vắng nhà, xếp theo ngày | Ngày 5 đóng tiền mạng, ngày 12 bố tái khám, ngày 20 hạn đóng phí gửi xe |
| Việc lặp lại | Việc làm đều mỗi tuần hoặc mỗi tháng mà người đi xa vẫn làm | Thứ Bảy đổ rác tái chế, chủ nhật nấu nước lá ngâm chân cho mẹ, đầu tháng ghi chỉ số đồng hồ nước |
| Khi có sự cố | Hỏng gì, xử lý bước đầu thế nào, rồi nhờ ai | Mất nước thì kiểm van tổng trước, máy bơm kêu thì tắt cầu dao bơm rồi gọi thợ quen |
| Để ở đâu | Chỗ cất những thứ chỉ một người biết | Thẻ bảo hiểm của bố trong túi nhựa xanh ở ngăn kéo tủ phòng khách, chìa khoá dự phòng trong hộp bánh trên nóc tủ |
Phần "để ở đâu" thường bị coi nhẹ nhất mà lại gây lúng túng nhiều nhất. Cả nhà ai cũng biết có giấy hẹn tái khám, nhưng chỉ một người biết nó kẹp trong cuốn sổ nào. Khi viết phần này, hãy đi một vòng quanh nhà thật, mở từng ngăn kéo mình hay mở, chứ đừng ngồi một chỗ nhớ lại.
Viết sổ theo năm bước, bắt đầu một tuần trước khi đi
Viết sổ vào tối trước ngày đi là cách chắc chắn để sót. Bắt đầu sớm một tuần thì có thời gian để những việc bình thường nhắc mình.
- Ngày thứ nhất: lấy lịch của tuần sắp vắng nhà, ghi tất cả những gì có ngày cố định vào phần một. Lật lại sổ chi tiêu hoặc tin nhắn báo hoá đơn của hai ba tháng trước để không sót khoản nào.
- Ba bốn ngày tiếp theo: mỗi lần mình làm một việc nhà mà người kia thường không làm, ghi ngay một dòng vào phần hai. Việc nhỏ như nhắc mẹ uống thuốc buổi tối cũng ghi.
- Một buổi đi vòng quanh nhà: mở công tơ, van nước, cầu dao, tủ giấy tờ; ghi phần bốn ngay tại chỗ.
- Viết phần sự cố: nghĩ về ba lần gần nhất trong nhà có thứ hỏng, lần đó mình đã làm gì trước khi gọi thợ, gọi ai. Ghi tên người thợ và chỗ lưu số của họ trong danh bạ chung, không cần chép số ra giấy.
- Hai ngày trước khi đi: đưa sổ cho người ở nhà đọc một lượt, để họ gạch chân chỗ chưa hiểu. Chỗ gạch chân là chỗ viết lại.
Năm bước này mất tổng cộng chừng hai tiếng, chia nhỏ ra nhiều buổi. Đổi lại là ba tuần không bị gọi giữa giờ làm, và người ở nhà không phải cảm thấy mình đang làm phiền.
Những dòng hay bị viết sót
Việc không có ngày nhưng có hạn. Gạo còn khoảng mười ngày, bình gas đổi lần trước đã hơn một tháng, thuốc huyết áp của bố còn đủ đến tuần thứ hai. Những thứ này không nằm trên lịch, nên cần một dòng riêng: "sắp hết, khoảng ngày nào cần mua".
Mật khẩu và quyền truy cập. Không ghi mật khẩu vào sổ giấy. Chỉ ghi "tài khoản đóng tiền mạng đứng tên ai, đăng nhập bằng số điện thoại của ai". Nếu cần, hai người ngồi với nhau một lần để người ở nhà tự đăng nhập được trên máy của mình.
Ai có thể nhờ. Người đi xa thường có sẵn một mạng lưới: hàng xóm giữ hộ chìa khoá, em trai ở gần, đồng nghiệp cũ biết sửa điện. Ghi tên và việc mỗi người có thể giúp, để người ở nhà biết mình không phải xoay một mình.
Những việc có thể bỏ. Không phải việc gì người đi xa vẫn làm cũng cần làm tiếp trong ba tuần. Lau quạt trần, sắp lại tủ đồ khô, tưới cây cảnh mỗi ngày hai lần: ghi rõ "bỏ qua được", để người ở nhà không ôm thêm việc chỉ vì sợ làm sai.
Cách liên lạc khi thật sự cần. Thoả thuận khung giờ gọi được, và dấu hiệu nào là việc gấp phải gọi ngay. Ví dụ: chuyện tiền, chuyện sức khoẻ của bố mẹ thì nhắn bất cứ lúc nào; còn lại để dành cuộc gọi tối.
Mẫu một trang dán cửa tủ lạnh
Sổ để trong ngăn kéo, nhưng nên tách ra một trang tóm tắt dán ở chỗ ai cũng thấy. Trang này chỉ gồm những gì cần nhìn hằng ngày.
| Tuần | Việc có ngày | Sắp hết cần mua | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 | Ngày 5 đóng tiền mạng | Gạo, nước rửa chén | Thứ Bảy đổ rác tái chế |
| Tuần 2 | Ngày 12 đưa bố tái khám, mang thẻ bảo hiểm và sổ khám | Thuốc huyết áp của bố | Em Tâm chở được nếu bận |
| Tuần 3 | Ngày 20 đóng phí gửi xe | Bình gas | Đầu tháng ghi chỉ số nước |
| Cả đợt | Tối nào cũng nhắc mẹ uống thuốc | Việc gấp về tiền, sức khoẻ: nhắn ngay |
Mỗi ô chỉ một hai dòng. Nếu một ô cần giải thích dài, đó là dấu hiệu việc đó phải nằm trong sổ, còn trang dán chỉ ghi "xem sổ trang 3". Người ở nhà làm xong việc nào thì gạch luôn trên trang dán; nhìn vào là biết tuần này còn gì.
Những thứ không cần đưa vào sổ
Sổ dày quá thì không ai đọc. Có mấy loại thông tin chiếm chỗ mà người ở nhà gần như không bao giờ cần tới, có thể mạnh tay bỏ ra.
- Cách làm những việc người ở nhà vốn đã làm quen. Chị Hạnh nấu ăn hằng ngày thì sổ không cần hướng dẫn nấu, chỉ cần ghi bố đang ăn nhạt theo dặn của bác sĩ.
- Mọi khoản đóng tiền trong năm. Chỉ ghi những khoản rơi vào đúng thời gian vắng nhà; khoản đóng năm một lần vào tháng khác thì để trong lịch đóng tiền chung, không nhét vào sổ bàn giao.
- Lời giải thích vì sao làm thế này mà không làm thế khác. Người ở nhà cần biết làm gì, khi nào; lý do có thể kể sau khi về.
- Những tình huống gần như không xảy ra. Nhà chưa bao giờ bị cháy cầu chì thì không cần một trang về cầu chì; phần sự cố chỉ cần ba bốn chuyện đã từng gặp thật.
- Số tiền chi tiêu dự kiến cho từng tuần. Nếu hai người đã có quỹ chung thì người ở nhà cứ chi theo nếp cũ; ghi số cứng vào sổ dễ khiến người ở nhà ngại mua thứ cần mua chỉ vì sợ vượt.
Một cuốn sổ bàn giao vừa phải thường chỉ năm sáu trang viết tay. Nếu sổ của bạn đang dày hơn thế, đọc lại và hỏi từng dòng: nếu dòng này biến mất, người ở nhà có phải gọi hỏi không? Không thì gạch.
Làm thử trước khi đi và cách đọc lại sau chuyến đi
Viết hay đến đâu cũng không bằng làm thử một lần. Trong tuần trước khi đi, chọn hai ba việc người ở nhà chưa từng làm và để họ làm khi mình còn ở bên. Ví dụ chị Hạnh tự đóng tiền mạng tháng này bằng điện thoại của chị, tự đọc chỉ số đồng hồ nước, và đi cùng anh Lộc một lần tới chỗ bố khám để biết cửa nào lấy số. Mỗi lần làm thử thường lộ ra một bước sổ không ghi: mật khẩu đã đổi, chỗ gửi xe ở bệnh viện, giấy tờ cần mang theo.
Người đi xa cũng nên chấp nhận một điều: người ở nhà sẽ làm theo cách của họ. Miễn việc xong và đúng hạn, đừng gọi về sửa cách gấp quần áo hay cách xếp tủ lạnh. Việc quản từ xa là cách nhanh nhất để người ở nhà thấy mình bị giao việc mà không được tin.
Sau chuyến đi, hai người ngồi lại mười lăm phút với cuốn sổ. Chỗ nào người ở nhà phải tự đoán thì bổ sung; việc nào ba tuần không làm mà nhà vẫn ổn thì có lẽ cũng không cần làm thường xuyên như trước. Cuốn sổ sau vài lần dùng sẽ thành sổ việc nhà chung, và việc lo toan cũng tự nhiên được chia đều hơn, vì giờ cả hai cùng biết.
Câu hỏi thường gặp
Sổ bàn giao việc nhà nên viết trên giấy hay trên điện thoại?
Nên có cả hai nhưng ưu tiên giấy cho bản chính. Giấy để ở nhà, ai cũng mở được, không cần mật khẩu, không hết pin. Bản chụp trên điện thoại chỉ để người ở nhà xem nhanh khi đang ở ngoài, ví dụ lúc đứng ở quầy đóng tiền.
Nếu chỉ đi xa ba bốn ngày thì có cần viết sổ không?
Không cần cả cuốn. Ba bốn ngày thì chỉ cần một trang: những việc có ngày rơi đúng mấy hôm đó, thứ gì sắp hết, và chỗ để của vài món hay tìm. Phần sự cố có thể bỏ qua nếu nhà mới kiểm tra điện nước gần đây.
Có nên ghi mật khẩu tài khoản vào sổ cho tiện không?
Không nên. Sổ giấy để trong nhà, ai đến chơi cũng có thể thấy. Thay vào đó ghi tài khoản đứng tên ai và đăng nhập bằng gì, rồi trước chuyến đi hai người ngồi với nhau để người ở nhà tự đăng nhập được trên máy của mình.
Người ở nhà làm khác cách mình dặn thì có nên nhắc không?
Chỉ nhắc khi cách làm khác dẫn tới việc không xong hoặc trễ hạn. Còn nếu việc vẫn xong, khác nhau ở cách sắp xếp hay thứ tự thì để người ở nhà làm theo cách của họ. Nhắc nhiều quá dễ làm người ở nhà thấy không được tin.
Nhà có ông bà ở cùng thì sổ cần thêm gì?
Thêm một trang riêng cho ông bà: thuốc đang dùng và giờ uống theo đơn bác sĩ đã kê, lịch tái khám, giấy tờ cần mang khi đi khám, người quen đưa đón được. Trang này nên đọc lại cùng ông bà để thông tin khớp với những gì ông bà đang làm.
Sau chuyến đi có nên giữ cuốn sổ lại không?
Nên giữ và sửa dần. Sau mỗi lần dùng, bổ sung chỗ thiếu và gạch những việc không cần. Sau vài lần, cuốn sổ trở thành sổ việc nhà chung để cả hai người cùng biết, không còn là đồ dùng riêng cho lúc một người vắng nhà.