QuanXuyen.comQuán Xuyến
Chia việc nhà giữa người lớn

Nhà có người làm ca xoay: giữ phần việc nhà không trượt theo lịch ca từng tuần

Một người lớn trong nhà làm ca xoay sáng, chiều, đêm đổi theo tuần. Cách chia việc nhà theo loại ca thay vì theo thứ, dời việc ồn khi người ca đêm ngủ.

Factory worker in a plain uniform quietly closing a bedroom door at dawn while his father sweeps the yard outside, captured through a window, pale blue early light

Nhà có người làm ca xoay thì nên chia việc nhà theo loại ca chứ không theo thứ trong tuần: mỗi loại ca (sáng, chiều, đêm) đi kèm một nhóm việc cố định cho người làm ca, người còn lại giữ phần bù, và có thêm vài mảng không phụ thuộc giờ để người làm ca giữ trọn quanh năm. Cách chia "thứ Hai anh, thứ Ba em" sẽ trượt ngay tuần đầu tiên ca đổi.

Bài này dành cho nhà toàn người lớn, có một người làm ca ở nhà máy, bệnh viện, bến xe, khách sạn hay trạm điện, ca đổi theo tuần hoặc theo vài ngày. Phần dưới có bảng việc theo ca, cách dán lịch ca chung, quy ước dời việc ồn khi người ca đêm ngủ ngày và những chỗ hay lệch.

Vì sao cách chia theo thứ trong tuần không chạy

Cách chia việc quen thuộc nhất là gắn việc với ngày: thứ Hai, Tư, Sáu người này nấu, thứ Ba, Năm, Bảy người kia. Cách này dựa trên giả định mỗi người có giờ giấc giống nhau mỗi tuần. Với người làm ca xoay, giả định đó sai từ đầu.

Tuần ca sáng, người làm ca về nhà lúc giữa chiều, rảnh buổi tối nhưng phải ngủ sớm. Tuần ca chiều, họ ở nhà cả buổi sáng nhưng vắng mặt bữa tối. Tuần ca đêm, họ ngủ ban ngày, thức ban đêm, và gần như không thể làm gì trong khung giờ cả nhà sinh hoạt. Một việc gắn vào tối thứ Ba sẽ hợp trong tuần ca sáng, bất khả thi trong tuần ca chiều, và gây phiền trong tuần ca đêm.

Kết quả quen thuộc: người không làm ca lặng lẽ nhận thêm mỗi lần lịch không khớp, người làm ca thấy áy náy nhưng không biết bù thế nào. Sau vài tháng, người không làm ca gánh gần hết, còn người làm ca chỉ còn vài việc lẻ mà mình cũng hay quên vì không nhớ hôm nay là tuần ca gì.

Cách sửa là đổi đơn vị chia. Đừng chia theo ngày, hãy chia theo loại ca. Lịch ca đổi thế nào thì việc đi theo đó, không ai phải bàn lại mỗi tuần.

Việc nhà theo từng loại ca

Bảng dưới là gợi ý cho nhà hai ba người lớn có một người làm ba ca. Điều chỉnh theo giờ ca thật của nhà mình.

Tuần người đó làmGiờ ở nhà thường cóNgười làm ca nhậnNgười còn lại nhận
Ca sángChiều và tối, ngủ sớmĐi chợ buổi chiều, nấu bữa tối, phơi và rút đồRửa bát tối, đổ rác, việc sáng sớm
Ca chiềuBuổi sáng tới đầu giờ chiềuLau nhà, giặt đồ buổi sáng, nấu sẵn phần ăn trưa, đi chợ sángBữa tối và bếp sau bữa
Ca đêmChiều muộn, sau khi ngủ dậyViệc làm được lúc chiều muộn: rửa bát trưa để lại, chuẩn bị đồ khô cho tuần sauPhần lớn việc hằng ngày, dời việc ồn ra khỏi giờ ngủ
Ngày nghỉ giữa các caCả ngày nhưng cần nghỉ bùMột việc dồn theo tuần: dọn nhà vệ sinh hoặc lau quạtPhần còn lại theo nếp

Để ý dòng ca đêm: người làm ca nhận ít việc hằng ngày hơn, là chuyện đương nhiên. Phần bù nằm ở các tuần ca sáng và ca chiều, khi họ nhận nhiều việc hơn người kia. Tính trên cả chu kỳ ba tuần thì hai bên gần cân, nhìn từng tuần thì không.

Mảng việc không phụ thuộc ca: người làm ca giữ trọn

Đóng tiền định kỳ. Làm được trên điện thoại bất cứ lúc nào, kể cả giờ nghỉ giữa ca. Người làm ca giữ mảng này quanh năm, không đổi theo tuần.

Theo dõi đồ dùng và đặt mua. Kiểm tủ đồ khô vào ngày nghỉ, ghi danh sách, đặt mua hoặc giao cho người còn lại mua theo danh sách đã ghi sẵn.

Liên lạc thợ, hẹn bảo trì. Người ca đêm có ngày nghỉ giữa tuần, đúng lúc thợ dễ hẹn nhất. Đây là mảng hợp nhất với người làm ca.

Giấy tờ, gia hạn, việc hành chính của nhà. Nhiều cơ quan chỉ làm giờ hành chính, người làm ca có ngày nghỉ trong tuần đi làm được, người đi làm giờ hành chính thì phải xin nghỉ.

Vì sao quan trọng. Những mảng này giúp người làm ca giữ được phần việc vô hình đều đặn, dù tuần nào cũng có lúc không làm được việc tay chân. Người còn lại bớt hẳn gánh nặng phải nhớ.

Lịch ca dán chung và quy ước báo đổi ca

Mọi cách chia theo ca đều cần cả nhà biết tuần này là ca gì. Một lịch ca dán chỗ ai cũng thấy là đủ:

  1. Người làm ca chép lịch ca của tháng lên một tờ giấy, mỗi tuần một dòng, ghi loại ca và ngày nghỉ. Dán cạnh tủ lạnh hoặc cửa bếp.
  2. Dưới lịch ca, dán bảng việc theo loại ca ở trên, để ai nhìn cũng biết tuần này ai làm gì.
  3. Có đổi ca đột xuất (đổi với đồng nghiệp, tăng ca), người làm ca báo trong ngày bằng tin nhắn vào nhóm nhà, và sửa tay trên tờ lịch.
  4. Tuần đổi ca giữa chừng thì việc đi theo ca mới từ ngày đổi, không cần bàn lại.
  5. Đầu tháng, khi có lịch ca mới, người làm ca thay tờ lịch. Đây là việc của họ, không ai nhắc.

Bước năm nghe nhỏ nhưng là chỗ hay trượt nhất. Nếu người không làm ca phải đi hỏi "tháng này em ca gì", phần nhớ đã lại dồn về họ.

Giấc ngủ ban ngày của người ca đêm: dời những việc ồn

Người làm ca đêm ngủ ban ngày đã khó, nhà ồn thì càng khó. Vài việc nên dời khỏi giờ ngủ của họ, thường từ khoảng tám giờ sáng tới đầu giờ chiều:

  • Máy giặt vắt và máy hút bụi: chạy trước giờ người ca đêm về, hoặc sau khi họ dậy.
  • Xay sinh tố, giã, băm: làm buổi chiều hoặc sơ chế từ tối hôm trước.
  • Gọi thợ khoan, sửa chữa: hẹn vào ngày nghỉ của người ca đêm hoặc tuần ca khác.
  • Tivi, loa phòng khách: vặn nhỏ, nhất là nhà ống phòng ngủ sát cầu thang.
  • Khách đến chơi: hẹn buổi chiều, nói trước với khách là trong nhà có người đang ngủ.

Đổi lại, người làm ca đêm chuẩn bị phòng ngủ của mình cho tối và yên: rèm dày, đóng cửa, để điện thoại chế độ im lặng trừ người nhà. Hai bên cùng nhường một chút thì không ai phải chịu hết.

Những tuần ca đêm, người còn lại thường phải làm nhiều việc hơn trong khung giờ ít tiếng động. Ghi nhận điều này khi nhìn lại cả chu kỳ.

Ví dụ: nhà anh Sơn ở Bắc Ninh

Ví dụ giả định: anh Sơn làm ở một nhà máy điện tử, ba ca đổi theo tuần. Vợ anh là chị Hằng làm hành chính ở ủy ban xã. Bố anh Sơn đã nghỉ hưu, ở cùng, còn khỏe. Trước đây nhà chia theo thứ: anh Sơn nấu thứ Hai, Tư, Sáu; chị Hằng nấu những hôm còn lại; ông lo sân vườn. Tuần ca chiều và ca đêm, chị Hằng nấu cả tuần, và nhiều lần chạy máy giặt đúng lúc anh vừa ngủ.

Cả nhà chuyển sang bảng theo ca. Tuần ca sáng, anh Sơn đi chợ và nấu tối cả tuần. Tuần ca chiều, anh lau nhà, giặt đồ buổi sáng, nấu sẵn phần trưa cho ông. Tuần ca đêm, chị Hằng nấu tối, giặt đồ trước khi đi làm, còn anh Sơn chỉ rửa bát sau khi dậy. Quanh năm, anh giữ mảng tiền điện nước và hẹn thợ, vì ngày nghỉ giữa tuần của anh trùng giờ thợ rảnh.

Ông vẫn lo sân vườn, nhưng thêm một việc nhỏ ông tự nhận: tuần ca đêm, ông để ý không bật đài to buổi sáng. Sau hai chu kỳ, chị Hằng nói tuần ca đêm vẫn là tuần nặng nhất của chị, nhưng giờ chị biết tuần ca sáng sẽ đến và được bù, nên không còn thấy ấm ức kéo dài.

Chỗ hay sai và cách tự kiểm

Đánh giá công bằng theo từng tuần. Tuần ca đêm luôn lệch. Nhìn cả chu kỳ mới thấy đúng. Ngồi xem lại cách chia vào cuối chu kỳ, không phải giữa tuần ca đêm khi ai cũng mệt.

Người làm ca dùng ngày nghỉ để ngủ bù hết. Ngủ bù là cần, nhưng ngày nghỉ cũng là lúc duy nhất làm được các mảng giờ hành chính. Thống nhất ngày nghỉ có một buổi dành cho việc nhà, phần còn lại để nghỉ.

Không có quy ước báo đổi ca. Đổi ca đột xuất mà không báo thì bữa tối không ai nấu, hoặc hai người cùng nấu. Một tin nhắn ngắn là đủ.

Tự kiểm. Cuối mỗi chu kỳ, hỏi người không làm ca: có tuần nào em thấy làm gần hết mọi việc không? Nếu có, tuần đó có dồn sang tuần sau được bù không? Nếu không có bù, bảng theo ca cần điều chỉnh, thường là thêm việc cho người làm ca trong tuần ca sáng.

Câu cả nhà nên hỏi nhau khi chuyển sang chia theo ca

Buổi bàn đầu tiên nên chọn vào ngày nghỉ của người làm ca, khi họ đã ngủ đủ. Mấy câu hỏi dưới đây giúp bảng theo ca sát với nhà mình hơn:

  • Giờ về thật của từng loại ca là mấy giờ, tính cả đường đi và thời gian bàn giao ca?
  • Tuần ca đêm, người làm ca ngủ từ mấy giờ tới mấy giờ, khung nào cả nhà cần giữ yên?
  • Có việc nào người làm ca thích làm và muốn giữ quanh năm, bất kể ca gì?
  • Nếu người làm ca phải tăng ca liên tục một tuần, ai gánh phần của họ, và bù vào lúc nào?
  • Ngày nghỉ giữa ca dành bao nhiêu cho việc nhà, bao nhiêu để nghỉ hẳn?
  • Cuối chu kỳ nào cả nhà ngồi xem lại, ai là người nhớ hẹn?

Câu đầu tiên hay bị trả lời sai. Ca kết thúc lúc hai giờ chiều không có nghĩa là hai giờ rưỡi đã ở nhà: có bàn giao, có thay đồ, có đường về. Bảng dựa trên giờ về trên giấy sẽ giao cho người làm ca những việc họ không bao giờ kịp làm.

Câu thứ tư cũng nên có đáp án từ trước. Mùa cao điểm, nhiều nhà máy và bệnh viện cho tăng ca cả tuần, và lúc đó không ai đủ bình tĩnh để bàn lại.

Câu hỏi thường gặp

Người làm ca xoay nên nhận việc nhà gì?

Nhận việc theo loại ca: tuần ca sáng nhận việc buổi chiều tối, tuần ca chiều nhận việc buổi sáng, tuần ca đêm nhận ít việc hằng ngày. Quanh năm giữ thêm các mảng không phụ thuộc giờ như đóng tiền, hẹn thợ, theo dõi đồ dùng.

Tuần ca đêm người còn lại làm gần hết việc thì có công bằng không?

Nếu nhìn riêng tuần đó thì không, nhưng nên nhìn cả chu kỳ. Người làm ca bù bằng cách nhận nhiều việc hơn trong tuần ca sáng và ca chiều. Cuối chu kỳ ngồi xem lại xem phần bù có đủ không.

Làm sao để không làm ồn khi người ca đêm ngủ ban ngày?

Dời máy giặt vắt, máy hút bụi, xay băm và thợ sửa chữa ra ngoài khoảng giờ ngủ. Người ca đêm cũng chuẩn bị phòng tối, yên, đóng cửa. Hai bên cùng nhường thì đỡ căng hơn.

Đổi ca đột xuất thì việc nhà xử lý thế nào?

Người làm ca báo trong ngày bằng tin nhắn vào nhóm nhà và sửa tay trên tờ lịch ca. Việc đi theo ca mới từ ngày đổi, không cần ngồi bàn lại cả bảng.

Có nên đổi sang chia việc theo ngày cho đơn giản không?

Với người làm ca xoay thì chia theo ngày sẽ trượt ngay khi ca đổi, và người không làm ca thường gánh phần trượt. Chia theo loại ca nghe phức tạp lúc đầu nhưng sau một chu kỳ là quen.

Người làm ca mệt quá, có nên miễn hẳn việc nhà không?

Không nên miễn hẳn, vì người kia cũng có giới hạn sức. Giảm việc tay chân trong tuần ca đêm, nhưng giữ các mảng làm được trên điện thoại hay vào ngày nghỉ. Nếu mệt kéo dài, cả nhà nên xem lại lượng việc chung chứ không chỉ cách chia.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138