Khi người lo toan chính trong nhà nhập viện đột ngột, việc đầu tiên không phải là làm thay tất cả những gì họ vẫn làm, mà là chia việc nhà thành ba nhóm: việc không thể dừng, việc hoãn được vài tuần, và việc bỏ hẳn được. Chỉ nhóm đầu cần người nhận ngay trong 72 giờ.
Song song đó, cả nhà nên thống nhất một người gom câu hỏi để hỏi người bệnh một lần mỗi ngày, thay vì mỗi người gọi một lúc. Bài này đi qua cách chia ba nhóm, bảng phân người cho tuần đầu, lịch trực viện xen với việc nhà, và lúc người bệnh về nhà thì trả việc lại thế nào.
Tình huống hay gặp: không ai biết người kia đang lo những gì
Chị Thu ở Hải Phòng là người giữ nhịp của cả nhà: chị nhớ ngày đóng tiền, biết tủ lạnh còn gì, lo chuyện đi chợ và hẹn thợ. Một tối thứ Tư chị đau bụng dữ dội, nửa đêm phải mổ cấp cứu. Anh Khang, chồng chị, và mẹ chồng ở cùng nhà bỗng đứng trước một loạt câu hỏi nhỏ: sáng mai ăn gì, hoá đơn điện để đâu, hôm nay có hẹn ai sửa máy giặt không.
Phản xạ đầu tiên của mọi người là nhắn hỏi chị Thu. Nhưng người vừa mổ cần ngủ, và mỗi tin nhắn hỏi việc nhà là một lần họ phải nghĩ về việc mình đang không làm được. Nhiều người bệnh kể lại rằng thứ làm họ mệt nhất những ngày đầu không phải vết mổ mà là cảm giác nhà đang rối vì mình.
Cái khó ở đây là việc nhà của một người lo toan chính thường không được ghi lại ở đâu cả. Không có danh sách, không có lịch. Vì vậy những ngày đầu, nhà không cần làm hoàn hảo, chỉ cần không để sót những việc có hậu quả thật.
Chia việc thành ba nhóm trong buổi tối đầu tiên
Buổi tối đầu tiên, những người lớn trong nhà ngồi lại mười lăm phút, mỗi người kể những gì mình biết người bệnh đang lo. Ghi hết ra một tờ giấy rồi xếp vào ba cột.
| Nhóm | Đặc điểm | Ví dụ ở nhà chị Thu | Làm gì |
|---|---|---|---|
| Không thể dừng | Bỏ một hai ngày là có hậu quả: đói, trễ hạn, người khác bị ảnh hưởng | Ba bữa ăn, thuốc của bà nội, tiền điện hạn thứ Sáu | Giao người nhận ngay tối nay |
| Hoãn được | Để hai ba tuần không sao, chỉ cần báo lại | Hẹn thợ sửa máy giặt, đi lấy áo may đo, dọn tủ quần áo theo mùa | Gọi báo dời lịch, ghi lại ngày mới |
| Bỏ được | Thường làm vì thói quen hoặc vì muốn nhà đẹp hơn | Lau kính tuần một lần, nấu món cầu kỳ cuối tuần, tưới cây hai lần một ngày | Không làm, không áy náy |
Phần lớn việc rơi vào nhóm hai và ba. Khi thấy tận mắt nhóm một chỉ có năm bảy dòng, mọi người bớt hoảng hẳn. Tờ giấy này sẽ dùng suốt thời gian người bệnh vắng nhà, nên để ở chỗ dễ thấy và cứ việc viết thêm.
72 giờ đầu: năm việc theo thứ tự
Ba ngày đầu là lúc rối nhất vì vừa phải lo viện, vừa lo nhà. Làm theo thứ tự này để không bỏ sót thứ quan trọng.
- Chọn một người làm đầu mối liên lạc với người bệnh và với bệnh viện. Những người khác có gì muốn hỏi thì nhắn cho đầu mối, không hỏi thẳng người bệnh.
- Lo ăn uống ba ngày: không cần nấu như mọi khi. Cơm, một món mặn, rau luộc là đủ; mua sẵn ở ngoài vài bữa cũng được. Chỉ cần bảo đảm người già, người có chế độ ăn riêng trong nhà vẫn ăn đúng.
- Rà các khoản đóng tiền đến hạn trong hai tuần: xem tin nhắn báo hoá đơn trên điện thoại chung, hộp thư, giấy dán tủ lạnh. Khoản nào chưa rõ thì để đầu mối hỏi người bệnh một lần, gộp tất cả vào một câu.
- Báo cho những người cần biết: nơi làm của người bệnh (nếu họ chưa tự báo), người hẹn việc trong tuần, hàng xóm giữ chìa khoá hay hay qua lại. Báo ngắn, không cần kể chi tiết bệnh.
- Xếp lịch trực viện cho tuần đầu, xen với việc nhà, như bảng ở mục sau.
Đừng cố dọn nhà sạch sẽ để người bệnh về thấy yên tâm. Ba ngày đầu, nhà bừa một chút không sao; mệt quá đổ bệnh thêm một người mới là chuyện lớn.
Bảng phân người cho tuần đầu
Nhà chị Thu có ba người lớn ở nhà và em gái chị ở cách hai mươi phút. Bảng của họ trông như sau; nhà bạn đổi tên và việc cho khớp.
| Người | Trực viện | Việc nhà nhận trọn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Anh Khang | Tối và đêm | Đóng tiền đến hạn, liên lạc bệnh viện, mua đồ cần cho viện | Đầu mối hỏi chị Thu mỗi trưa |
| Bà nội | Không trực | Nấu bữa trưa và tối, nhắc giờ thuốc của chính bà | Nấu đơn giản, không cần đủ món |
| Cậu em chồng | Chiều thứ Bảy, chủ nhật | Đi chợ hai lần một tuần theo danh sách bà ghi, đổ rác | Làm ca nên chỉ rảnh cuối tuần |
| Em gái chị Thu | Sáng thứ Hai đến thứ Sáu | Giặt và mang quần áo sạch vào viện | Đến viện trên đường đi làm |
Nguyên tắc chia là mỗi người nhận trọn một mảng, từ nhớ đến làm, thay vì "phụ" người khác. Cậu em chồng nhận đi chợ thì cậu tự xem tủ lạnh và hỏi bà, không đợi ai giao từng món. Như vậy anh Khang không phải vừa trực đêm vừa nhắc mọi người từng việc.
Hỏi người bệnh thế nào cho đỡ mệt
Gom câu hỏi lại, hỏi một lần. Đầu mối giữ một tờ ghi câu hỏi trong ngày, chọn lúc người bệnh tỉnh táo nhất, thường là sau bữa trưa, hỏi gọn trong năm phút.
Hỏi câu có sẵn đáp án. Thay vì "hoá đơn nước đóng thế nào em?", hỏi "hoá đơn nước nhà mình đóng qua điện thoại của em đúng không, anh mở được không?". Người bệnh chỉ cần nói có hoặc không, hoặc sửa một chi tiết.
Không kể chuyện nhà đang rối. Người bệnh hỏi nhà thế nào thì kể cái đã xong. Chuyện máy giặt hỏng, tiền chợ vượt dự kiến để sau khi họ về nhà, khoẻ hơn rồi hẵng nói.
Để người bệnh tự chọn việc muốn giữ. Có người muốn được hỏi ý vì thấy mình vẫn có ích; có người chỉ muốn nghỉ. Hỏi thẳng một lần: "Em có muốn anh hỏi chuyện nhà mỗi ngày không, hay để anh tự xử, cuối tuần kể em nghe?".
Tiền bạc trong những ngày có người nằm viện
Tách một nơi riêng cho tiền viện. Viện phí, thuốc ngoài danh mục, tiền gửi xe, đồ ăn mang vào viện nên đi qua một ví hoặc một phong bì riêng, không trộn với tiền chợ. Ví dụ nhà chị Thu để riêng một phong bì đặt trong túi đồ mang vào viện, ai chi gì thì ghi luôn vào mặt sau phong bì.
Ghi ai đã ứng tiền. Những ngày rối, mỗi người tự rút ví ra trả một ít. Một tháng sau không ai nhớ ai đã chi bao nhiêu, và chuyện nhỏ này dễ thành chuyện khó nói. Một dòng ghi "ngày, khoản, ai trả" là đủ để sau này tính lại nhẹ nhàng.
Giữ hết giấy tờ của bệnh viện. Phiếu thu, hoá đơn, giấy ra viện, đơn thuốc đều cho vào một túi nhựa. Sau này nếu cần làm hồ sơ bảo hiểm hay xin nghỉ ốm ở nơi làm thì đã có đủ; thủ tục cụ thể thì hỏi bộ phận phụ trách ở bệnh viện hoặc nơi làm của người bệnh.
Đừng cắt chi tiêu lúc này. Ăn ngoài nhiều hơn, đi lại nhiều hơn là chuyện bình thường của những tuần có người nằm viện. Ghi đủ để biết, nhưng việc thu gọn chi tiêu, nếu cần, để khi nhà đã ổn định lại.
Những câu cả nhà nên hỏi nhau sau tuần đầu
Cuối tuần đầu, những người đang gánh việc nên ngồi lại thêm một lần, ngắn thôi. Mấy câu dưới đây giúp phát hiện sớm người đang quá tải trước khi họ im lặng gục.
- Tuần này ai đang ngủ ít nhất? Người trực đêm ở viện mà sáng vẫn đi làm thì cần đổi lịch ngay, đừng đợi họ tự nói.
- Có việc nào đang bị làm hai lần không? Ví dụ hai người cùng mua sữa mang vào viện, hoặc cùng gọi hỏi một khoản tiền.
- Có việc nào không ai nhận mà mọi người đều tưởng người khác đang làm? Thường là đổ rác, tưới cây, trả lời tin nhắn của họ hàng.
- Việc nào ở nhóm hoãn được đã sắp tới hạn mới mà mình hẹn lại?
- Ai trong nhà cần được nghỉ một buổi trong tuần tới, và ai thay?
Cuộc nói chuyện này không cần kéo dài quá mười lăm phút. Điều quan trọng là có nó, đều đặn mỗi tuần cho tới khi người bệnh về và nhà trở lại nhịp cũ.
Hai tuần sau và lúc người bệnh về nhà
Qua tuần đầu, nhà đã có nhịp mới. Lúc này nên xem lại tờ ba nhóm: việc nào ở nhóm hai đã đến lúc làm, việc nào thật ra có thể chuyển sang nhóm ba mãi mãi. Tiền chi tiêu những tuần này thường lệch nhiều so với bình thường vì mua đồ ăn sẵn, đi lại vào viện; cứ ghi lại đầy đủ, nhưng đừng so với tháng trước để tự trách.
Khi người bệnh về nhà, cái dễ sai nhất là trả lại toàn bộ việc nhà trong một buổi. Người vừa ốm dậy thường muốn làm lại ngay để thấy mình bình thường, còn người ở nhà thì nhẹ nhõm buông hết. Kết quả là một tuần sau người bệnh mệt lại. Cách tốt hơn là trả từng mảng: tuần đầu người bệnh chỉ nhận lại phần nhớ và nhắc, chưa làm việc nặng; tuần sau nhận thêm đi chợ hoặc nấu một bữa; việc mang vác, phơi giặt để lâu hơn, theo lời dặn của bác sĩ điều trị.
Còn một việc nữa: giữ lại tờ phân việc. Đợt ốm này cho cả nhà thấy rõ ai đang gánh những gì. Có nhà sau đợt này để cậu em chồng nhận luôn việc đi chợ cuối tuần, anh chồng giữ luôn việc đóng tiền. Không phải vì người bệnh yếu đi, mà vì giờ mọi người đã biết việc đó tồn tại.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chỉ có hai vợ chồng, một người nằm viện thì chia việc thế nào?
Khi chỉ còn một người lớn, nhóm việc không thể dừng phải thật gọn: ăn uống đơn giản, đóng tiền đến hạn, trực viện. Nhờ một hai người thân hoặc bạn bè nhận trọn một mảng như giặt đồ hay mang cơm vào viện, và chấp nhận nhóm hoãn được nằm yên đó vài tuần.
Có nên thuê người giúp việc theo giờ trong lúc người nhà nằm viện không?
Nếu nhà không đủ người và có điều kiện thì đây là cách giảm tải hợp lý. Giao cho người giúp việc những việc có thể làm theo danh sách như dọn dẹp, giặt ủi, nấu một bữa; còn phần nhớ, đóng tiền và liên lạc với bệnh viện thì người nhà giữ.
Làm sao biết khoản nào sắp đến hạn khi người bệnh không nói được?
Xem tin nhắn báo hoá đơn trên các điện thoại trong nhà, hộp thư, giấy dán tủ lạnh và sổ chi tiêu nếu có. Hầu hết các khoản điện, nước, mạng đều có tin nhắn báo. Khoản nào không thấy dấu vết thì để đầu mối hỏi người bệnh khi họ khoẻ hơn.
Người bệnh cứ nhắn hỏi chuyện nhà dù đã được dặn nghỉ thì sao?
Trả lời ngắn, cụ thể, chỉ kể việc đã xong để họ yên tâm. Nếu họ lo một việc cụ thể, làm ngay việc đó rồi báo lại. Thường sau hai ba ngày thấy nhà vẫn chạy, người bệnh sẽ tự bớt hỏi.
Ghi chi tiêu trong thời gian này có cần không?
Có, nhưng ghi gọn: ngày, khoản, số tiền, ai chi. Mục đích là sau này biết đợt ốm đã tốn những gì và ai đã ứng tiền, chứ không phải để cắt giảm lúc này. Tiền viện phí, đi lại, đồ ăn sẵn nên ghi riêng một trang.
Bao lâu thì nên trả lại việc nhà cho người vừa ốm dậy?
Không có mốc chung, tuỳ bệnh và lời dặn của bác sĩ điều trị. Cách an toàn là trả từng mảng nhẹ trước như nhớ lịch, nhắc việc, rồi mới đến đi chợ, nấu nướng, và để việc mang vác nặng lại sau cùng.