Sửa nhà mà vẫn ở thì việc của người lo toan không phải là giám sát kỹ thuật, mà là giữ cho bốn thứ không đứt: bữa ăn, chỗ tắm giặt, giấc ngủ của người già và người làm ca, và một cuốn sổ ghi mỗi ngày thợ làm gì, thống nhất gì.
Phần chia khu, chắn bụi, chọn vật liệu là việc của thợ và người hiểu xây dựng. Bài này nói về phía bên kia: làm sao để cả nhà vẫn sống được bình thường trong bốn năm tuần nhà như công trường, và ngày nhận lại bếp thì kiểm những gì.
Tình huống: nhà ba thế hệ sửa bếp và nhà vệ sinh tầng một
Nhà anh Hoà và chị Lụa ở Nghệ An có ông bà nội ngoài bảy mươi, hai con đang học cấp ba. Nhà quyết định làm lại bếp và nhà vệ sinh tầng một, thợ báo khoảng năm tuần. Thuê chỗ ở khác thì tốn và ông bà không muốn đi, nên cả nhà ở lại. Tuần đầu mọi thứ rối tung: thợ đến từ sáu giờ sáng khi ông còn ngủ, bếp tháo xong mà chưa ai nghĩ sẽ nấu ở đâu, chìa khoá cổng đưa thợ rồi không ai nhớ đưa người nào.
Điều nhà anh Hoà rút ra sau tuần đầu là sửa nhà khi đang ở cần một kế hoạch sinh hoạt riêng, song song với kế hoạch thi công của thợ. Kế hoạch thi công trả lời câu "tuần này làm gì", còn kế hoạch sinh hoạt trả lời "tuần này nhà mình ăn ở thế nào". Thợ không lo phần thứ hai, và cũng không nên lo.
Người giữ kế hoạch sinh hoạt không nhất thiết là người làm việc với thợ. Ở nhà anh Hoà, anh làm việc với thợ vì ban ngày anh ở gần nhà hơn, còn chị Lụa giữ bảng sinh hoạt và lo bếp tạm. Hai người mỗi tối trao đổi năm phút: mai thợ làm gì, nhà cần dời gì. Chia như vậy thì không ai phải gánh cả hai đầu.
Bảng từng tuần: khu nào đang sửa, nhà dùng gì thay
Hỏi thợ lịch thi công theo tuần, rồi với mỗi tuần, ghi những gì trong nhà không dùng được và phương án thay thế. Bảng của nhà anh Hoà như sau.
| Tuần | Khu đang sửa | Không dùng được | Nhà dùng thay |
|---|---|---|---|
| 1 | Tháo bếp cũ, đục tường | Bếp, bồn rửa | Bếp tạm ở sân sau, rửa chén ở vòi nước sân |
| 2 | Chống thấm, đi lại ống nước | Bếp, nhà vệ sinh tầng một | Nhà vệ sinh tầng hai cho cả nhà, ông bà được ưu tiên giờ sáng |
| 3 | Ốp lát | Như tuần 2, thêm lối đi hành lang | Ông bà ăn và nghỉ trưa ở phòng tầng hai |
| 4 | Lắp tủ bếp, thiết bị vệ sinh | Bếp | Nhà vệ sinh tầng một dùng lại khi thợ báo |
| 5 | Hoàn thiện, vệ sinh | Một phần bếp | Kiểm, nhận bàn giao |
Lịch thợ hay trễ. Cứ coi mỗi tuần trên bảng là dự kiến, mỗi sáng thứ Hai hỏi lại thợ một lần và sửa bảng. Điều quan trọng là cả nhà, kể cả ông bà, nhìn bảng là biết tuần này chỗ nào đi được, chỗ nào không.
Ăn uống khi không có bếp
Năm tuần ăn ngoài là tốn tiền và mệt người già. Một bếp tạm đơn giản giải quyết được phần lớn bữa ăn.
- Chọn chỗ đặt bếp tạm thông thoáng, xa khu thợ đang làm, xa chỗ có bụi và vật liệu dễ cháy. Nhà anh Hoà dùng góc sân sau có mái che.
- Dùng bếp đơn giản nhà đang có. Nếu dùng gas, đặt bình chắc chắn, ống dẫn không bị kéo căng, tắt van mỗi khi nấu xong; nếu thấy mùi gas hay có gì bất thường thì tắt van, mở thoáng và gọi thợ gas, không tự xử lý.
- Rút thực đơn về những món ít bước: cơm, một món kho làm sẵn cho hai ngày, rau luộc, canh đơn giản. Đây không phải lúc nấu món cầu kỳ.
- Gom đồ bếp cần dùng vào hai thùng nhựa có nắp: một thùng nồi niêu, một thùng gia vị và đồ khô. Hết bữa đậy nắp lại để không bám bụi.
- Rửa chén ở một chỗ cố định ngoài sân hoặc ở nhà vệ sinh tầng trên, có chậu và giá phơi riêng.
- Mỗi tuần chọn một hai bữa mua sẵn hoặc ăn ngoài để người nấu được nghỉ.
Tủ lạnh nên kéo ra chỗ không bụi nếu được. Tuần đầu ăn bớt đồ trong tủ, đừng đi chợ dự trữ nhiều khi bếp còn đang dở. Người nấu chính cũng nên được chia bớt: ai trong nhà rảnh buổi chiều thì nhận rửa chén ngoài sân, vì rửa chén ở vòi nước thấp mất sức hơn rửa ở bồn bếp nhiều.
Giấc ngủ của ông bà và giờ làm của thợ
Thoả thuận giờ làm ngay từ đầu. Hỏi thợ giờ bắt đầu, giờ nghỉ trưa, giờ kết thúc; đề nghị những việc ồn nhất như đục, khoan, cắt gạch tránh đầu giờ sáng và giờ trưa. Nhà anh Hoà thống nhất thợ đến bảy giờ rưỡi và nghỉ ồn từ mười một rưỡi đến một giờ chiều.
Dời chỗ nghỉ của người cần yên. Ông bà chuyển lên phòng tầng hai, xa khu sửa, trong những tuần đục phá. Người làm ca đêm cũng cần một phòng xa nhất có thể và giờ ồn được báo trước.
Giữ lối đi an toàn. Mỗi tối trước khi thợ về, dọn một lối đi không vướng dây điện, vật liệu, dụng cụ từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh. Người già đi lại ban đêm là lúc dễ vấp ngã nhất.
Người già được hỏi ý. Ông bà không thích bị dời chỗ hay bị đặt lịch sẵn. Nói trước kế hoạch, hỏi ông bà muốn nghỉ trưa ở đâu, và để ông bà chọn trong những phương án có thể.
Đồ đạc, chìa khoá và những thứ quý
Nhà có người lạ ra vào hằng ngày trong năm tuần thì cần vài thói quen nhỏ để không mất đồ và không nghi oan ai.
- Giấy tờ, tiền mặt, trang sức, máy tính cất vào một phòng khoá lại, hoặc gửi người thân trong thời gian sửa.
- Chỉ đưa thợ chính một chìa khoá cổng, ghi lại đã đưa cho ai, ngày nào. Hết việc thì nhận lại đúng chìa đó.
- Đồ dễ vỡ, đồ điện tử trong khu sửa và khu lân cận chuyển đi hoặc phủ kín, đừng chỉ đẩy vào góc.
- Thoả thuận rõ thợ được dùng nhà vệ sinh nào, lấy nước ở đâu, cắm điện ở ổ nào.
- Cuối mỗi ngày đi một vòng: cửa sổ, cửa sau, cầu dao khu đang sửa đã đóng chưa.
Phần lớn thợ làm đàng hoàng; mấy thói quen này để cả hai bên cùng yên tâm, không ai phải nghi ngờ ai khi có món đồ để quên chỗ. Với ông bà, nên nói trước đồ của ông bà đã cất ở đâu; người già thấy đồ quen biến mất khỏi chỗ cũ thường lo lắng hơn người trẻ nghĩ.
Sổ theo dõi thợ mỗi ngày
Một cuốn sổ mỏng để ở chỗ cố định, mỗi tối ghi vài dòng. Đến lúc có phát sinh hay tranh cãi, cuốn sổ là thứ giúp hai bên nhớ lại giống nhau.
| Ngày | Thợ làm gì | Phát sinh, thay đổi | Đã thống nhất với ai | Ảnh đã chụp |
|---|---|---|---|---|
| Thứ Hai tuần 2 | Đi lại ống nước bếp | Ống cũ mục, thay thêm đoạn sau tường | Anh Hoà với thợ chính, nói miệng | Có, ống trước khi lấp |
| Thứ Tư tuần 2 | Chống thấm sàn nhà vệ sinh | Không | Có, lớp chống thấm | |
| Thứ Sáu tuần 3 | Ốp gạch tường bếp | Đổi màu gạch hàng trên | Chị Lụa chọn, nhắn tin xác nhận | Có |
Cột ảnh rất đáng giữ: những phần sẽ bị lấp đi như ống nước, dây điện, lớp chống thấm, chụp lại trước khi che. Sau này cần sửa hay khoan tường, ảnh cho biết đường ống chạy chỗ nào. Mỗi khoản phát sinh nên được hai bên xác nhận bằng tin nhắn, kể cả khi đã nói miệng. Thanh toán theo các mốc đã thoả thuận trong hợp đồng, ghi ngày trả vào cuối sổ.
Tiền bạc trong đợt sửa: tách khỏi tiền chợ
Một sổ riêng cho tiền sửa nhà. Tiền trả thợ, tiền vật liệu mua thêm, tiền nước uống cho thợ đều ghi vào một trang riêng, không lẫn vào sổ chi tiêu hằng ngày. Lẫn vào thì cuối tháng nhìn sổ chợ sẽ thấy nhà chi vượt mà không hiểu vì sao.
Ghi cả những khoản nhỏ. Những lần chạy ra cửa hàng mua thêm ít keo, vài cái ốc, một bóng đèn cho thợ, mỗi lần một ít, cộng lại năm tuần thành một khoản đáng kể. Giữ hoá đơn hoặc ghi ngay ngày, món, số tiền.
Chi phí sinh hoạt tăng là bình thường. Bếp tạm, ăn ngoài nhiều hơn, tiền điện tăng vì máy móc của thợ: những khoản này nên ghi chú "do sửa nhà" trong sổ chi tiêu, để tháng sau không ai so với tháng thường mà lo.
Thống nhất ai quyết phát sinh. Khi thợ đề xuất làm thêm hay đổi vật liệu, hai vợ chồng thống nhất trước ai được gật đầu đến mức nào, việc lớn hơn thì phải bàn với nhau. Tránh cảnh một người đã đồng ý với thợ mà người kia không biết.
Ngày nhận lại bếp: kiểm gì và trả nếp nhà thế nào
Khi thợ báo xong, đừng vội dọn đồ vào. Đi một vòng cùng thợ chính: mở từng vòi nước xem có rỉ không, xả nước bồn rửa và sàn nhà vệ sinh xem thoát có nhanh không, bật từng công tắc, thử từng ổ cắm, mở đóng từng cánh tủ. Chỗ nào chưa ổn ghi vào sổ, hẹn ngày thợ quay lại sửa. Giữ lại giấy bảo hành thiết bị và ghi ngày lắp vào sổ bảo trì của nhà.
Sau đó là trả nếp. Ông bà về lại phòng cũ, bếp tạm dọn đi, đồ cất đi lấy về. Nhà anh Hoà dành một cuối tuần cho việc này, cả nhà cùng làm, và nhân tiện bỏ bớt những đồ bếp cũ năm tuần không dùng mà không ai nhớ. Bữa cơm đầu tiên nấu ở bếp mới là lúc cả nhà biết đợt sửa đã thật sự kết thúc.
Cuốn sổ theo dõi thợ thì đừng bỏ. Kẹp nó cùng giấy bảo hành vào hồ sơ nhà, vì vài năm sau khi cần sửa tiếp, những trang ảnh đường ống và ghi chú phát sinh là thứ duy nhất còn nhớ được bên trong tường có gì.
Câu hỏi thường gặp
Sửa nhà khi vẫn ở thì nấu ăn ở đâu?
Dựng một bếp tạm ở chỗ thông thoáng, xa khu thợ đang làm và xa vật liệu dễ cháy, như sân sau có mái che hoặc ban công rộng. Rút thực đơn về những món ít bước, gom đồ bếp vào thùng có nắp để tránh bụi.
Có nên đưa chìa khoá nhà cho thợ không?
Nếu cần, chỉ đưa thợ chính một chìa khoá cổng và ghi lại ngày đưa, đưa cho ai. Hết việc thì nhận lại đúng chìa đó. Giấy tờ, tiền, đồ quý cất vào phòng khoá riêng hoặc gửi người thân.
Làm sao để thợ không làm ồn giờ ông bà ngủ?
Thoả thuận giờ làm ngay từ ngày đầu, đề nghị những việc ồn nhất tránh đầu giờ sáng và giờ trưa. Đồng thời dời chỗ nghỉ của ông bà lên phòng xa khu sửa trong những tuần đục phá nhiều.
Sổ theo dõi thợ cần ghi những gì?
Mỗi ngày ghi thợ làm việc gì, có phát sinh hay thay đổi gì, đã thống nhất với ai và có chụp ảnh không. Những phần sẽ bị lấp đi như ống nước, dây điện, lớp chống thấm nên chụp lại trước khi che.
Nhận bàn giao sau khi sửa bếp thì kiểm những gì?
Mở từng vòi xem có rỉ không, xả nước bồn rửa và sàn xem thoát nhanh không, bật từng công tắc, thử ổ cắm, đóng mở từng cánh tủ. Chỗ chưa ổn ghi vào sổ, hẹn ngày thợ quay lại và giữ giấy bảo hành.
Có nên đi ở chỗ khác trong lúc sửa nhà không?
Tuỳ quy mô sửa và sức khoẻ người trong nhà. Nếu sửa toàn bộ nhà, có nhiều bụi, hoặc có người già yếu, người đang bệnh thì ở tạm chỗ khác vài tuần thường đỡ mệt hơn. Sửa từng khu thì ở lại được nếu có kế hoạch sinh hoạt rõ ràng.