Khi chuyển nhà, giấy tờ bản gốc phải đi trong một túi mang theo người, không xếp vào thùng giao cho xe chở đồ. Trước ngày chuyển, lập danh sách mọi nơi đang giữ địa chỉ cũ của nhà mình và mọi hợp đồng gắn với nhà cũ; sau ngày chuyển, làm lần lượt: thủ tục cư trú, cắt hoặc chuyển hợp đồng, đổi địa chỉ nhận thư, và lưu giấy bàn giao của cả hai nhà.
Chuyển nhà là lúc giấy tờ thất lạc nhiều nhất. Mọi thứ bị đóng gói vội, nhiều người phụ, thùng nào cũng giống thùng nào. Giấy chứng nhận nhà đất nằm chung thùng với sách cũ, hợp đồng thuê mới bị kẹp lẫn với giấy gói. Bài này chỉ nói về phần giấy tờ, không bàn chuyện đóng đồ hay thuê xe. Thủ tục cư trú và các thủ tục khác luôn hỏi lại công an hoặc uỷ ban xã, phường nơi ở mới.
Túi mang theo tay: những gì phải nằm trong đó
Túi này là một chiếc ba lô hoặc túi đeo của một người lớn, không bỏ vào cốp xe tải, không để ở nhà mới khi chưa có khoá. Nội dung gợi ý:
- Hộp bản gốc hoặc toàn bộ túi nhân thân, nhà đất, xe.
- Túi dùng thường: thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh, sổ tiêm chủng của con.
- Hợp đồng thuê hoặc mua nhà mới, biên nhận đặt cọc, biên bản bàn giao nếu đã có.
- Hợp đồng thuê nhà cũ và biên bản trả nhà, để đối chiếu khi nhận lại cọc.
- Chìa khoá, thẻ ra vào của cả hai nhà, trong một túi nhỏ riêng.
- Sạc điện thoại, vì điện thoại chứa bản chụp và là thứ bạn cần nhất ngày chuyển.
Nhà chị Hương ở TP Hồ Chí Minh từng mất cả buổi tối lục hai mươi thùng chỉ để tìm hợp đồng thuê nhà mới khi bảo vệ chung cư hỏi. Lần chuyển sau, anh Đức chồng chị nhận việc giữ túi tay: túi đi theo anh từ lúc đóng đồ tới khi khoá cửa nhà mới, ai cần gì thì hỏi anh. Một người giữ, cả nhà biết người đó là ai, là đủ.
Danh sách việc đổi địa chỉ và cắt hợp đồng
Trước ngày chuyển một hai tuần, ngồi lại cùng nhau và lập danh sách như bảng dưới. Cột cuối là người nhận lo, để không ai phải nhắc ai.
| Việc | Làm khi nào | Cần gì | Ai lo |
|---|---|---|---|
| Cắt hoặc chuyển hợp đồng điện, nước nhà cũ | hẹn ngày chốt chỉ số đúng ngày trả nhà | hợp đồng, giấy tờ người đứng tên | người đứng tên hợp đồng |
| Chuyển hoặc cắt mạng, truyền hình | một hai tuần trước | hợp đồng dịch vụ | người đứng tên |
| Thủ tục cư trú ở nơi mới | sau khi chuyển, theo thời hạn quy định | hỏi công an nơi ở mới | mỗi người lớn tự lo, bố mẹ lo cho con |
| Đổi địa chỉ nhận thư, nhận hàng | tuần chuyển | không cần giấy | ai dùng thì người đó đổi |
| Báo địa chỉ mới cho nơi làm việc, trường của con | trong tháng | theo yêu cầu từng nơi | người liên quan |
| Đổi địa chỉ trên giấy tờ xe nếu quy định yêu cầu | hỏi cơ quan đăng ký xe | giấy đăng ký xe | người đứng tên xe |
| Trả nhà cũ, nhận lại cọc | ngày trả nhà | hợp đồng, biên bản bàn giao lúc nhận | người ký hợp đồng thuê |
Danh sách này không cố định. Nhà có ông bà thì thêm dòng chuyển nơi khám bệnh nếu cần, nhà có người làm ăn nhỏ thì thêm dòng địa chỉ đăng ký kinh doanh. Điều quan trọng là có cột Ai lo và có ngày, không phải danh sách dài hay ngắn.
Giấy tờ khi trả nhà cũ và nhận nhà mới
Với nhà thuê, ngày trả nhà là ngày nên có một biên bản ghi tình trạng phòng, chỉ số điện nước cuối cùng, đồ đạc bàn giao lại, số tiền cọc được trả hoặc khấu trừ, có chữ ký hai bên. Chụp ảnh từng phòng cùng lúc. Biên bản này cùng hợp đồng cũ là bộ giấy để giữ ít nhất tới khi đã nhận đủ cọc và không còn tranh chấp.
Với nhà mới, dù thuê hay mua, biên bản nhận nhà là tờ quan trọng đầu tiên. Ghi tình trạng tường, cửa, thiết bị, chỉ số đồng hồ điện nước, chìa khoá đã nhận bao nhiêu chiếc. Nếu là căn hộ chung cư mới, giữ kèm các giấy hướng dẫn, phiếu bảo hành thiết bị mà chủ đầu tư bàn giao.
Một chỗ hay bị bỏ: chỉ số đồng hồ ngày nhận nhà. Không có số này thì tháng đầu tiên rất khó biết hoá đơn có đúng không, và khi trả nhà sau này cũng không có mốc đối chiếu. Chụp ảnh đồng hồ có thấy rõ con số, lưu vào thư mục nhà mới.
Đóng gói giấy tờ không đi trong túi tay
Ngoài túi bản gốc, nhà nào cũng còn một lượng giấy tờ ít quan trọng hơn: sách hướng dẫn thiết bị, tư liệu, hồ sơ cũ. Chúng vẫn nên được đóng riêng:
- Dọn bớt trước khi đóng: bỏ những gì đã định bỏ theo cách huỷ an toàn, đừng mang rác giấy sang nhà mới.
- Đóng vào một hai thùng riêng, không trộn với sách hay đồ bếp.
- Ghi trên thùng một chữ chung chung như "Hồ sơ" thay vì "Giấy tờ nhà đất", để người lạ không chú ý.
- Dán băng kín, đánh dấu hai mặt thùng, đếm số thùng.
- Khi tới nhà mới, thùng này vào phòng ngủ chứ không để ở hành lang hay phòng khách nơi thợ ra vào.
- Mở và cất vào chỗ mới trong tuần đầu, đừng để thùng nằm nguyên vài tháng.
Bước cuối là bước hay bị trì hoãn nhất. Thùng hồ sơ không có gì gấp nên cứ nằm trong góc, rồi đến khi cần thì không ai nhớ thùng đó còn chưa mở. Đặt một nhắc nhỏ cho chính mình: cuối tuần thứ nhất ở nhà mới, mở thùng hồ sơ.
Sau ngày chuyển: tuần đầu và tháng đầu
Ngày chuyển xong, cả nhà mệt, việc giấy tờ dễ bị đẩy sang "để từ từ". Chia việc theo hai mốc giúp không bị dồn. Bảng dưới là ví dụ của nhà anh Đức và chị Hương sau lần chuyển thứ hai.
| Mốc | Việc | Xong khi nào thì gạch |
|---|---|---|
| Ngày đầu | cất túi bản gốc vào chỗ cố định ở nhà mới, chụp đồng hồ điện nước | khi túi đã nằm trong tủ có khoá |
| Tuần đầu | mở thùng hồ sơ và cất theo nhóm; hỏi công an phường về thủ tục cư trú | khi thùng đã rỗng, đã có danh sách giấy cần nộp |
| Tuần đầu | kiểm hợp đồng điện nước nhà cũ đã chốt, nhận biên bản trả nhà | khi có biên bản ký hai bên |
| Tháng đầu | hoàn tất thủ tục cư trú cho từng người, báo địa chỉ mới cho trường và nơi làm | khi đã có xác nhận |
| Tháng đầu | đối chiếu hoá đơn điện nước tháng đầu với chỉ số ngày nhận nhà | khi số khớp hoặc đã hỏi lại |
| Tháng đầu | nhận lại tiền cọc nhà cũ, cất biên nhận | khi đã nhận đủ |
Bảng này dán ngay cánh cửa tủ lạnh ở nhà mới, mỗi người gạch phần mình. Sau một tháng, dòng nào chưa gạch thì mang ra bàn trong bữa tối, xem vướng ở đâu. Thường thì vướng không phải vì khó, mà vì không ai nhận rõ đó là việc của mình.
Nếu chuyển sang tỉnh khác, danh sách sẽ dài hơn, có thể thêm việc chuyển hồ sơ học tập của con hay chuyển nơi đăng ký khám bệnh. Những việc đó tuỳ từng cơ quan, nên hỏi trước khi chuyển chứ không chờ tới khi đã ở nơi mới.
Những chỗ hay sai khi chuyển nhà
Giao hết cho người phụ đóng gói. Người thân, bạn bè giúp đóng đồ rất quý, nhưng họ không biết tờ nào quan trọng. Hãy tự tay đóng túi bản gốc trước khi mọi người tới.
Để hợp đồng cũ đứng tên mình. Không cắt hợp đồng mạng hay điện nước ở nhà cũ, người ở sau dùng tiếp, bạn vẫn đứng tên và có thể bị đòi nợ cước sau này.
Quên thủ tục cư trú. Nhiều nhà ở chỗ mới cả năm mà chưa làm, đến lúc con nhập học hay làm giấy tờ mới thấy vướng. Hỏi công an nơi ở mới ngay khi chuyển xong.
Không báo địa chỉ mới cho những nơi gửi thư giấy. Thư của cơ quan, thông báo phạt nguội, thư của trường có thể vẫn gửi về nhà cũ. Liệt kê những nơi từng gửi thư về nhà và báo lần lượt.
Mở túi bản gốc giữa đống đồ. Hôm chuyển, có người cần một tờ giấy, túi được mở ra trên nóc thùng, tờ giấy được rút ra rồi đặt tạm đâu đó. Quy ước rằng túi chỉ mở ở chỗ có bàn, người giữ túi rút giấy và cất lại ngay.
Câu cả nhà nên hỏi nhau trước ngày chuyển
Trước ngày chuyển, một buổi tối ngắn với vài câu hỏi giúp mọi người cùng biết việc: "Ai giữ túi bản gốc hôm chuyển?", "Hợp đồng nào đang đứng tên ai, ai đi cắt?", "Ai lo thủ tục cư trú cho bố mẹ và cho các con?", "Thùng hồ sơ để phòng nào?".
Nhà nhiều thế hệ thì hỏi thêm ông bà: "Giấy tờ của bố mẹ, bố mẹ muốn tự cầm hay con cầm giúp?". Người lớn tuổi thường giữ giấy tờ trong một cái túi quen thuộc, và cảm thấy bất an nếu không biết túi đó đang ở đâu giữa đống thùng. Để ông bà tự cầm túi của mình, hoặc biết rõ người nào đang cầm, là cách giúp ông bà yên tâm trong ngày lộn xộn.
Sau ngày chuyển một tuần, hỏi lại các câu đó lần nữa, lần này với dạng "đã xong chưa". Việc nào chưa xong thì gắn ngày cụ thể, không để trôi sang tháng sau.
Với nhà có anh chị em ở chung hoặc người ở ghép, mỗi người lớn tự lo giấy tờ của mình, nhưng nên có một người điều phối danh sách chung. Người điều phối không làm hộ, chỉ hỏi và ghi lại ai đã xong, để không ai bị sót thủ tục cư trú chỉ vì tưởng người khác làm giúp.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển nhà thì phải làm thủ tục cư trú trong bao lâu?
Thời hạn do quy định về cư trú đặt ra và có thể thay đổi. Cách chắc nhất là hỏi công an xã, phường nơi ở mới ngay trong tuần chuyển, kể cả khi bạn chỉ thuê nhà.
Có nên gửi giấy tờ quan trọng ở nhà người thân trong lúc chuyển không?
Có thể, nếu chuyển kéo dài nhiều ngày hoặc nhà mới chưa có khoá chắc chắn. Ghi rõ đã gửi những gì, gửi ai, và đặt ngày lấy về cụ thể để không thành gửi luôn.
Hợp đồng điện nước nhà cũ đứng tên chủ nhà thì người thuê có phải làm gì không?
Người thuê thường chỉ cần chốt chỉ số cuối với chủ nhà, thanh toán phần của mình và ghi vào biên bản trả nhà. Giữ ảnh đồng hồ ngày trả để đối chiếu nếu có tranh cãi.
Giấy bảo hành thiết bị trong nhà cũ có mang theo không?
Thiết bị mang theo thì giấy bảo hành đi theo. Thiết bị để lại cho chủ nhà hay người mua thì giao giấy bảo hành kèm thiết bị, ghi vào biên bản bàn giao.
Mất giấy tờ trong lúc chuyển nhà thì làm gì trước?
Lục lại các thùng, hỏi người phụ đóng đồ và đơn vị chở. Nếu không thấy, liên hệ cơ quan đã cấp để hỏi về việc báo mất và cấp lại, đồng thời dùng bản chụp để tra thông tin cần thiết.