Có người giúp việc theo giờ thì người lớn trong nhà vẫn còn bốn phần phải giữ: một người làm đầu mối dặn việc và nhận lại, việc chuẩn bị trước buổi để người giúp việc làm được, những việc không giao cho người ngoài, và toàn bộ việc nhà diễn ra giữa hai buổi. Nhiều nhà thuê người với hy vọng hết cãi nhau vì việc nhà, rồi vẫn cãi, chỉ là chuyển sang cãi ai phải dặn, ai phải dọn trước khi cô đến.
Bài này không bàn chuyện tìm người hay thỏa thuận với người giúp việc, mà nói về phần chia giữa những người lớn trong nhà khi đã có người giúp. Phần dưới có bảng tách việc, cách chọn đầu mối không mặc định là vợ, mẫu sổ giao việc và những chỗ hay lệch.
Vì sao thuê người rồi vẫn còn chuyện chia việc
Người giúp việc theo giờ thường đến vài buổi một tuần, mỗi buổi vài tiếng. Trong khoảng thời gian đó họ làm được phần tay chân nặng nhất: lau nhà, cọ nhà vệ sinh, giặt ủi, có khi nấu một bữa. Nhưng giữa hai buổi, nhà vẫn có bát phải rửa, rác phải đổ, đồ phải phơi. Người giúp việc làm sạch, còn giữ cho sạch là việc của người ở trong nhà.
Thứ hai, người giúp việc chỉ làm tốt khi có người chỉ việc. Buổi đầu cần dặn kỹ, những buổi sau cần dặn những gì khác thường: hôm nay ưu tiên phòng nào, đồ nào không được giặt máy, có khách đến cần dọn kỹ phòng khách. Sau buổi cần có người xem lại, góp ý nếu cần, và trả tiền đúng hẹn. Đó là một mảng việc vô hình mới sinh ra, không phải mất đi.
Thứ ba, nhà phải sẵn sàng để người khác vào làm. Đồ đạc bừa trên sàn thì không lau nhà được. Giấy tờ, đồ quý để lung tung thì người lớn trong nhà phải cất trước. Mỗi buổi giúp việc kéo theo mười lăm, hai mươi phút chuẩn bị.
Nếu không chia những phần này, chúng sẽ dồn vào một người, thường là người đã đề xuất thuê người giúp việc. Và người đó sẽ thấy dù có người giúp, mình vẫn chẳng nhẹ hơn bao nhiêu.
Việc giao người giúp việc, việc người lớn trong nhà vẫn giữ
Bảng dưới là gợi ý tách việc cho một nhà có người giúp việc hai ba buổi một tuần. Mỗi nhà điều chỉnh theo thỏa thuận riêng với người giúp việc.
| Nhóm việc | Giao người giúp việc | Người lớn trong nhà giữ | Vì sao |
|---|---|---|---|
| Dọn sâu | Lau nhà, cọ nhà vệ sinh, lau bếp kỹ, lau cửa kính | Dọn sơ giữa hai buổi | Việc nặng, cần thời gian liền |
| Quần áo | Giặt, phơi, ủi đồ chung và đồ đã được để riêng | Phân loại đồ trước, cất đồ vào tủ riêng | Mỗi người biết đồ nào giặt tay, đồ nào cất ở đâu |
| Bếp hằng ngày | Có thể nấu một bữa trong buổi đến | Rửa bát, đổ rác giữa hai buổi | Bếp sinh việc mỗi ngày |
| Đồ dùng, đi chợ | Báo khi thấy sắp hết | Quyết mua gì, mua ở đâu, trả tiền | Liên quan tiền và lựa chọn của nhà |
| Giấy tờ, đồ quý, phòng riêng | Không giao | Tự cất và tự dọn | Riêng tư và an toàn |
| Điều phối | Không áp dụng | Dặn việc, nhận lại, góp ý, trả tiền | Đây là mảng phát sinh khi thuê người |
Dòng cuối là dòng hay bị quên nhất khi chia việc giữa vợ chồng hay giữa anh chị em trong nhà. Nó không tốn nhiều giờ, nhưng là việc vô hình, và cần một người nhận rõ ràng.
Chọn ai làm đầu mối: không mặc định là vợ
Người có mặt ở nhà vào giờ người giúp việc đến. Nếu cô đến buổi sáng mà chồng làm việc tại nhà, chồng là đầu mối tự nhiên nhất. Ai mở cửa, người đó dặn việc.
Người ít ngại nói thẳng. Góp ý cho người giúp việc là việc nhiều người thấy khó. Người nói được rõ ràng, lịch sự mà không vòng vo thì hợp làm đầu mối hơn, bất kể là vợ hay chồng.
Người giữ mảng tiền định kỳ. Trả tiền đúng hẹn là một phần của việc điều phối. Nếu một người đã giữ mảng đóng tiền định kỳ, cho họ giữ luôn khoản này cho gọn.
Chỉ một đầu mối. Dù chọn ai, chỉ một người dặn việc. Hai người dặn hai kiểu thì người giúp việc không biết nghe ai, và nhà lại cãi nhau xem ai dặn sai. Người còn lại có ý gì thì nói qua đầu mối.
Có người dự phòng. Đầu mối đi công tác hay ốm thì người kia nhận thay, đọc sổ là biết. Ghi tên người dự phòng ngay trang đầu sổ.
Mẫu sổ giao việc cho từng buổi
Một cuốn sổ nhỏ để ở chỗ cố định, đầu mối ghi trước buổi, người giúp việc đọc khi đến. Viết ngắn, rõ, không cần lời lẽ.
| Ngày | Việc cố định | Việc thêm hôm nay | Lưu ý | Sau buổi (đầu mối ghi) |
|---|---|---|---|---|
| Thứ Ba | Lau nhà, nhà vệ sinh, giặt đồ trong giỏ | Lau quạt trần phòng khách | Áo len trong túi xanh giặt tay | Xong, quạt chưa kịp, để thứ Sáu |
| Thứ Sáu | Lau nhà, ủi đồ, lau bếp | Lau quạt trần (từ thứ Ba) | Phòng làm việc không cần vào | |
| Thứ Ba tuần sau | Như thường | Dọn tủ lạnh, bỏ đồ quá hạn | Có khách tối nay, ưu tiên phòng khách |
Sổ này có hai cái lợi. Người giúp việc không phải hỏi, và nếu đầu mối đi vắng, người khác trong nhà mở sổ ra là biết đang làm tới đâu. Nhiều nhà ghi luôn ngày trả tiền vào cột cuối để khỏi nhầm.
Ví dụ: nhà anh Phong và chị Quyên ở Khánh Hòa
Ví dụ giả định: anh Phong làm việc tại nhà, chị Quyên làm ở bệnh viện, hay trực. Hai người cùng mẹ chị Quyên ở một căn nhà hai tầng. Từ đầu năm, nhà thuê người giúp việc theo giờ ba buổi sáng mỗi tuần. Ban đầu chị Quyên là người dặn việc qua tin nhắn, vì chị là người đề xuất thuê. Nhưng chị đi sớm, nhiều hôm trực đêm về ngủ, nên tin nhắn dặn việc hay trễ, cô giúp việc đến không biết làm gì trước.
Hai vợ chồng chia lại: anh Phong làm đầu mối, vì anh có mặt ở nhà vào giờ cô đến. Anh giữ sổ giao việc và trả tiền cuối tuần. Chị Quyên nhận mảng đi chợ và đồ dùng, vì chị đi ngang chợ trên đường về. Mẹ chị Quyên tự dọn phòng mình, cụ không muốn người ngoài vào. Việc giữa hai buổi chia theo bảng: anh Phong rửa bát trưa, chị Quyên rửa bát tối những hôm không trực, hôm trực thì anh làm.
Một chi tiết nhỏ mà cả nhà thấy quan trọng: tối hôm trước mỗi buổi, ai về sau cùng thì dành mười phút gom đồ trên sàn, cất giấy tờ trên bàn, để cô đến là lau được ngay. Trước đây chị Quyên luôn làm việc này lúc nửa đêm. Giờ người làm là người đi ngủ sau cùng.
Trước buổi và sau buổi: việc của người lớn trong nhà
Hai khoảng mười lăm phút này quyết định buổi giúp việc có hiệu quả hay không. Ghi rõ ai làm, đừng để tự nhiên.
- Tối hôm trước: gom đồ trên sàn, cất giấy tờ, đồ quý, thiết bị đang sạc; bỏ đồ cần giặt vào giỏ, tách đồ giặt tay.
- Sáng hôm đó: đầu mối ghi việc thêm và lưu ý vào sổ; mở sẵn những phòng cần làm, đóng những phòng không cần vào.
- Trong buổi: không giao thêm việc miệng ngoài sổ, trừ khi thật gấp. Người khác trong nhà không tự dặn thêm.
- Sau buổi: đầu mối đi một vòng xem, ghi vào cột cuối. Có gì chưa đạt thì góp ý một lần, cụ thể, nhẹ nhàng.
- Cuối tuần: người giữ khoản trả tiền trả đúng hẹn đã thỏa thuận, ghi vào sổ.
Bước một hay bị bỏ nhất, và chính nó làm người giúp việc mất nửa buổi để dọn đồ trên sàn thay vì làm việc chính. Đặt cho bước này một người cụ thể theo ngày.
Chỗ hay lệch và cách tự kiểm
Những lỗi dưới đây rất phổ biến ở nhà có người giúp việc theo giờ:
- Coi như có người giúp là xong, không ai làm gì giữa hai buổi, đến buổi sau nhà bừa gấp đôi.
- Mỗi người lớn dặn một việc riêng của mình, người giúp việc thành người phục vụ cá nhân từng người.
- Người đề xuất thuê bị mặc định làm đầu mối mãi, kể cả khi giờ giấc không hợp.
- Không ai xem lại sau buổi, việc chưa đạt kéo dài, đến khi bực thì cho nghỉ luôn.
- Giao cả việc nhớ đồ dùng cho người giúp việc, trong khi họ chỉ có mặt vài giờ mỗi tuần.
Cách tự kiểm sau một tháng: hỏi từng người lớn trong nhà xem tuần qua họ đã phải làm gì liên quan tới người giúp việc. Nếu chỉ một người có câu trả lời dài, phần điều phối chưa được chia. Nếu nhà vẫn bừa vào ngày trước buổi giúp việc, việc giữa hai buổi chưa có chủ. Sửa hai chỗ đó, người giúp việc sẽ thật sự làm nhà nhẹ đi.
Câu cả nhà nên hỏi nhau trước và sau khi thuê
Nhiều nhà thuê người giúp việc theo giờ vì một người quá mệt, rồi mới bàn phần còn lại. Hỏi nhau mấy câu dưới đây, tốt nhất là trước buổi đầu tiên, sẽ đỡ được kha khá va chạm:
- Mình thuê người để bớt việc nào cụ thể? Nếu không trả lời được, nhà có thể đang thuê để bớt cảm giác mệt chứ chưa biết mệt vì việc gì.
- Sau khi có người giúp, phần việc của mỗi người trong nhà thay đổi thế nào? Người đang gánh nhiều nhất phải là người nhẹ đi nhiều nhất.
- Ai mở cửa, ai dặn việc, ai trả tiền, ai thay khi người đó vắng?
- Phòng nào, đồ gì không giao cho người ngoài?
- Nếu người giúp việc nghỉ một tuần, nhà mình quay về cách chia nào?
- Ba tháng nữa mình xem lại xem thuê người có thật sự làm nhà nhẹ đi không?
Câu thứ năm hay bị bỏ qua. Người giúp việc theo giờ có thể nghỉ đột xuất, về quê dịp Tết, hoặc thôi việc. Nhà nào đã quen dựa hoàn toàn vào người giúp mà không giữ cách chia dự phòng thì tuần đó thường là tuần căng nhất trong năm.
Câu hỏi thường gặp
Đã thuê giúp việc theo giờ thì vợ chồng còn phải chia việc nhà không?
Vẫn phải chia. Người giúp việc làm phần dọn sâu trong vài giờ mỗi buổi, còn việc giữa các buổi, việc chuẩn bị trước buổi và việc dặn dò, nhận lại vẫn là của người lớn trong nhà.
Ai nên là người dặn việc cho người giúp việc?
Người có mặt ở nhà vào giờ người giúp việc đến và nói chuyện thẳng thắn, rõ ràng. Không mặc định là vợ hay người đề xuất thuê. Quan trọng là chỉ một người dặn, người khác có ý gì thì nói qua người đó.
Có nên giao việc đi chợ, mua đồ dùng cho người giúp việc không?
Có thể nhờ người giúp việc báo khi thấy đồ sắp hết, nhưng quyết mua gì và trả tiền nên do người trong nhà giữ. Người giúp việc chỉ có mặt vài giờ mỗi tuần, không theo dõi được cả tuần.
Phải chuẩn bị gì trước khi người giúp việc đến?
Gom đồ trên sàn, cất giấy tờ và đồ quý, bỏ đồ giặt vào giỏ và tách đồ giặt tay, ghi việc thêm vào sổ, đóng những phòng không cần vào. Khoảng mười lăm phút, nên giao rõ cho một người.
Người giúp việc làm chưa đạt thì góp ý thế nào?
Đầu mối góp ý một lần, cụ thể vào việc, ví dụ chỗ nào chưa lau, đồ nào cần giặt tay, kèm lý do. Ghi vào sổ để buổi sau người giúp việc đọc lại, không góp ý qua nhiều người.
Ông bà ở cùng có nên làm đầu mối với người giúp việc không?
Chỉ khi ông bà muốn và đủ sức. Nhiều ông bà thích tự dọn phòng mình, không muốn người ngoài vào. Hỏi ý ông bà trước, và luôn có một người lớn khác làm đầu mối dự phòng.