Muốn lo Tết mà không rối, việc đầu tiên không phải là lập lịch dày hơn mà là bớt việc: viết hết mọi việc Tết ra giấy, cả nhà cùng hỏi với từng việc "ai quý việc này, bỏ thì sao", giữ những việc cả nhà thật sự quý, bỏ những việc chỉ làm vì năm nào cũng làm, rồi chia trọn gói phần còn lại cho các người lớn.
Lịch chuẩn bị Tết theo từng tuần đã có nhiều mẫu. Bài này đi một bước trước đó: làm cho danh sách việc ngắn lại, để lịch nào cũng nhẹ hơn, và để Tết không còn là mùa một người trong nhà kiệt sức trong khi những người khác được nghỉ.
Tết của người lo toan: vì sao năm nào cũng mệt
Chị Loan và anh Đạt ở Lâm Đồng, hai con đã học cấp ba, ông bà nội ở cách nhà vài trăm mét. Năm nào chị Loan cũng là người nhớ hết: ngày nào dọn nhà, nấu những món gì, mua quà biếu ai, ai đến chúc Tết mùng mấy. Anh Đạt làm khi được nhờ, các con phụ khi được gọi. Tết năm ngoái, chiều ba mươi chị ngồi bệt xuống bếp và nói một câu làm cả nhà im lặng: "Năm sau mẹ không làm nữa."
Cái mệt của Tết không chỉ ở số việc mà ở chỗ một người vừa phải làm, vừa phải nhớ, vừa phải nhắc. Lịch chuẩn bị Tết dù chia tuần khéo đến đâu, nếu danh sách việc vẫn dài như mọi năm và người giữ danh sách vẫn là một người, thì năm sau vẫn vậy.
Năm nay nhà chị Loan làm khác: trước Tết hơn một tháng, cả nhà ngồi lại một buổi tối, viết hết việc Tết ra giấy và bàn với nhau từng dòng. Kết quả không phải một Tết đơn sơ hơn, mà một Tết ít người mệt hơn. Phần dưới là cách họ làm, chia thành ba bước trước Tết và một tuần sau Tết.
Bước một: viết hết việc Tết ra giấy
Đừng chỉ ghi việc lớn. Những việc vô hình như nhớ, hỏi, nhắc mới là phần chiếm sức nhất. Danh sách của nhà chị Loan sau một buổi tối có khoảng ba mươi dòng, gồm những nhóm sau.
- Nhà cửa: dọn dẹp, lau chùi, giặt rèm, sơn lại cổng, sắp xếp lại phòng khách.
- Ăn uống: gói bánh, làm dưa, nấu các món ngày Tết, mâm cơm tất niên, chuẩn bị bánh kẹo đón khách.
- Mua sắm: đồ ăn, hoa, quần áo mới, đồ trang trí, quà biếu.
- Quan hệ: lên danh sách quà biếu, đi biếu trước Tết, nhắn chúc Tết, sắp lịch thăm họ hàng, chuẩn bị tiền mừng tuổi.
- Giấy tờ và tiền: rút tiền mặt, đóng các khoản trước kỳ nghỉ, ghi sổ chi tiêu Tết.
- Việc nhớ và nhắc: nhớ ai năm ngoái đã biếu nhà mình, nhớ món ông bà thích, nhắc các con dọn phòng.
Khi ba mươi dòng nằm trên giấy, anh Đạt mới thấy những gì vợ mình đã lo bao năm. Đây không phải để trách ai; chỉ khi thấy hết thì mới chia được công bằng.
Bước hai: ba câu hỏi để giữ hay bỏ
Với từng dòng, cả nhà hỏi ba câu. Câu trả lời thật thà thường khiến danh sách ngắn đi một phần ba.
| Việc | Ai thật sự quý việc này? | Nếu bỏ thì sao? | Quyết định |
|---|---|---|---|
| Gói bánh chưng ở nhà | Ông bà và các con, vì là dịp cả nhà ngồi cùng nhau | Mất một buổi cả nhà quây quần | Giữ, gói ít hơn, cả nhà cùng làm |
| Nấu tám món cho mâm cơm mùng Một | Chủ yếu vì năm nào cũng vậy | Không ai thấy thiếu nếu còn năm món | Giữ năm món nhà thích nhất |
| Giặt toàn bộ rèm và sơn lại cổng | Không ai nhắc tới | Không có gì xảy ra | Bỏ năm nay, để mùa khô sau Tết |
| Làm ba loại mứt | Chị Loan nghĩ khách cần, khách thì ăn ít | Mua sẵn một loại cũng được | Bỏ, mua sẵn |
| Đi biếu quà mười mấy nhà | Một số nhà thân thiết thật, một số vì nể | Có thể nhắn chúc Tết thay | Giữ nhà thân, còn lại nhắn chúc |
Câu "ai thật sự quý việc này" quan trọng nhất. Có việc người lo toan nghĩ cả nhà cần, hoá ra không ai để ý. Ngược lại có việc tưởng nhỏ như buổi gói bánh, lại là thứ các con nhớ nhất về Tết. Giữ đúng việc đó và làm cho nhẹ đi là cách giữ Tết, không phải bỏ Tết.
Bước ba: chia trọn gói cho người lớn
Mỗi người nhận một mảng, từ nhớ tới làm. Anh Đạt nhận trọn mảng quà biếu: tự lên danh sách, tự đi mua, tự đi biếu, không hỏi vợ biếu ai bao nhiêu. Chị Loan nhận mảng ăn uống. Hai con đã lớn nhận dọn phòng mình và phòng khách theo cách các con thấy ổn.
Không "phụ", mà là nhận. Người "phụ" chờ được giao từng việc, người giao vẫn phải nhớ hết. Người "nhận" thì tự lo phần mình, làm sai thì tự sửa. Chuyển từ phụ sang nhận là thay đổi lớn nhất trong cả kế hoạch.
Ông bà nhận phần ông bà muốn. Bà nội nhận gói bánh và dạy các cháu gói. Ông nội nhận viết câu đối và trang trí bàn khách. Hỏi ông bà muốn làm gì, đừng giao theo kiểu "ông bà nghỉ đi", nhiều người già thấy bị gạt ra.
Chấp nhận cách làm khác. Anh Đạt chọn quà khác chị Loan, các con dọn phòng không kỹ như mẹ. Miễn việc xong, không ai sửa lại. Sửa lại nghĩa là lần sau người kia lại trở về vai phụ. Chị Loan thừa nhận đây là phần khó nhất với chị, nhưng sau Tết chị thấy các con dọn phòng khách theo kiểu của các con cũng chẳng ai chê.
Việc nên làm sớm hơn mọi năm
Bớt việc rồi thì phần còn lại nên dời sớm lên, để tuần cuối tháng Chạp chỉ còn việc thật sự phải làm sát Tết. Không cần lịch chi tiết từng ngày, chỉ cần tách ra những việc không phụ thuộc vào ngày Tết.
- Mua đồ khô, đồ dùng không hỏng như gạo nếp, đậu, giấy gói, xà phòng, giấy vệ sinh từ giữa tháng Chạp, khi chợ chưa đông.
- Dọn kho, dọn tủ quần áo, bỏ đồ cũ: làm vào cuối tuần đầu tháng Chạp, không đợi những ngày sát Tết.
- Gọi thợ sửa những thứ hỏng như vòi nước rỉ, bóng đèn, khoá cửa trước khi thợ nghỉ Tết.
- Mua quà biếu cho những nhà ở xa, gửi trước khi dịch vụ chuyển hàng quá tải.
- Rút tiền mặt cho mừng tuổi và chợ Tết một lần, tránh xếp hàng những ngày cuối.
Ở nhà chị Loan, anh Đạt nhận luôn danh sách việc làm sớm này vì anh hay rảnh cuối tuần hơn. Đến hai mươi tám Tết, việc còn lại chỉ là đi chợ đồ tươi, nấu nướng và gói bánh, những việc cả nhà vốn muốn làm cùng nhau.
Tiền Tết: một chỗ, một trang sổ
Để riêng tiền Tết. Nhà chị Loan rút một khoản tiền Tết để riêng, chia thành vài phong bì theo mảng: ăn uống, quà biếu, mừng tuổi, phát sinh. Người nhận mảng nào giữ phong bì mảng đó.
Ghi một trang riêng. Mỗi người ghi khoản mình chi vào một trang sổ chung dành cho Tết, ghi ngày, món, số tiền. Ra Giêng cả nhà nhìn lại một lần, biết Tết năm nay tốn vào đâu, năm sau tính dễ hơn.
Không có con số chuẩn. Mỗi nhà một hoàn cảnh, không có mức tiền Tết nào là đúng. Chỉ nên tránh một điều: tiêu Tết bằng tiền của những khoản phải đóng tháng Giêng. Nếu khoản để riêng hết sớm, cả nhà ngồi lại xem bớt mảng nào, thay vì mỗi người tự rút thêm ví riêng rồi không ai biết tổng.
Đóng sớm các khoản rơi vào kỳ nghỉ. Tiền điện, nước, mạng, học phí có hạn rơi vào những ngày nghỉ Tết thì đóng trước, ghi vào lịch đóng tiền để khỏi trễ khi cả nhà đang bận chơi Tết.
Những câu cả nhà nên hỏi nhau trước Tết
Buổi bàn việc Tết sẽ trôi chảy hơn nếu có vài câu hỏi để mở chuyện. Mấy câu dưới đây nhà chị Loan dùng, nhà bạn sửa cho hợp.
- Tết năm ngoái, mỗi người nhớ nhất điều gì? Điều đó nên được giữ.
- Năm ngoái ai mệt nhất, mệt vì việc gì?
- Việc nào làm xong mà không ai thấy khác gì?
- Năm nay mỗi người muốn có một buổi rảnh vào lúc nào trong mấy ngày Tết?
- Có ai muốn thử nhận một việc mới năm nay không?
- Nhà mình đón khách những ngày nào, những ngày nào để cả nhà nghỉ?
Câu về buổi rảnh rất đáng hỏi. Người lo toan chính thường không tự xin nghỉ, nên cả nhà chủ động dành cho họ một buổi không phải nghĩ về bếp hay khách, có khi chỉ là được ngủ trưa mùng Hai. Hỏi cả câu về khách: nhiều nhà nhận ra mình đang mở cửa đón khách suốt năm ngày Tết chỉ vì chưa bao giờ bàn khác đi.
Sau Tết: một tuần trả nhà về nếp
Tết xong, việc nhà dồn lại thành một đống: đồ đạc bày ra, tủ lạnh đầy đồ thừa, sổ sách chưa ai ghi. Chia việc sau Tết cũng quan trọng như trước Tết.
- Mùng Bốn hoặc mùng Năm: cả nhà cùng dọn phòng khách, cất bàn khách, đồ trang trí; mỗi người mang đồ của mình về chỗ cũ.
- Xử lý tủ lạnh: gom đồ thừa còn ăn được, lên thực đơn ba bốn ngày ăn hết, món nào để lâu thì bỏ.
- Người giữ phong bì từng mảng cộng lại tiền đã chi, ghi vào trang Tết của sổ.
- Xem lại lịch đóng tiền tháng Giêng, nhất là những khoản đã đẩy qua Tết.
- Ngồi lại mười phút: năm nay việc gì nhẹ hơn, việc gì vẫn nặng, ghi luôn vào cuối danh sách việc Tết để năm sau lấy ra dùng.
Năm đó chị Loan vẫn lo mảng ăn uống, nhưng chiều ba mươi chị ngồi gói bánh cùng các con thay vì ngồi bệt trong bếp. Danh sách việc Tết được cất vào ngăn kéo cùng sổ nhà, năm sau chỉ cần lấy ra, gạch bớt và chia lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để Tết không dồn việc vào một người?
Viết hết việc Tết ra giấy, kể cả việc nhớ và nhắc, rồi chia trọn gói từng mảng cho các người lớn. Mỗi người tự lo phần mình từ đầu đến cuối, không chờ được giao từng việc. Người lo toan chính không giữ cả danh sách nữa.
Việc Tết nào nên bỏ?
Những việc mà khi hỏi "ai thật sự quý việc này" thì không ai trả lời được, và bỏ đi cũng không có gì thay đổi. Thường là những việc làm vì năm nào cũng làm như nấu quá nhiều món, dọn những chỗ không ai để ý.
Bớt việc Tết có làm mất không khí Tết không?
Không, nếu giữ đúng những việc cả nhà quý. Không khí Tết thường nằm ở vài khoảnh khắc như buổi gói bánh, bữa cơm tất niên, chứ không ở số món ăn hay độ sạch của rèm cửa. Bớt việc phụ thì có thời gian cho những khoảnh khắc đó.
Có nên để các con tự dọn phòng theo cách của các con không?
Với con đã lớn thì nên. Giao cho con nhận trọn việc dọn phòng mình, chấp nhận cách làm có thể khác cách của bố mẹ. Nếu sửa lại, lần sau con sẽ chỉ đợi được giao việc.
Tiền Tết nên quản thế nào cho đỡ rối?
Để riêng một khoản tiền Tết, chia phong bì theo mảng như ăn uống, quà biếu, mừng tuổi, phát sinh. Người nhận mảng nào giữ phong bì mảng đó và ghi chi tiêu vào một trang sổ chung dành cho Tết.
Sau Tết nên làm gì trước?
Dọn phòng khách và cất đồ trang trí cùng nhau, xử lý đồ thừa trong tủ lạnh, cộng lại tiền đã chi và xem lại lịch đóng tiền tháng Giêng. Cuối cùng ghi lại những gì nên đổi cho Tết năm sau.